Գիք (մարդ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Աղջիկ Geek Picnic-ի վիրտուալ իրականության ակնոցներով, 2014 թվականի հունվարի 26-ին Մոսկվայում

Գիք (անգլ.՝ geek, IPA giːk), մարդ, որը չափից դուրս հետաքրքրված է ինչ-որ բանով, երկրպագու[1][2]:

Ի սկզբանե գիք էին անվանում բարձր տեխնոլոգիաներով տարված մարդկանց (սովորաբար համակարգիչներով և գաջեթներով)[3][4]: 2000-ական թվականներին տարածվել է բառի մեկ այլ նշանակություն՝ ժողովրդական մշակույթով տարված մարդ, ֆենդոմի անդամ[5][6][7][8][9]: Կա նաև տեսակետ, որ գիքերը ձևավորում են գեղարվեստական երկրպագուների և տեխնոլոգիաների միասնական համայնք:

Գիք և ներդ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գոյություն ունի «գիք» բառին մոտ «ներդ» (փակ մտավորական, որը հետաքրքված է ինչ—որ նեղ մասնագիտականով) բառը[10]: Տեղի են ունենում թեժ վեճեր և կատարվում են հետազոտություններ՝ այդ երկու հասկացությունների տարբերությունների հետ կապված[11]: Մեծ մասը համակարծիք է, որ «ներդ»ը կտրված է հասարակությունից, ի տարբերություն «գիք»ի, ում իր հոբբիները չեն խանգարում շփվել հասարակության հետ[4][5][12]: Բացի այդ, «գիք» բառը ավելի մոտ է «երկրպագու» հասկացությանը, իսկ «ներդ»ը՝ «խելացի, ինտելեկտուալ» հասկացությանը[11]:

Անվան էվոլյուցիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Geek անգլերեն բառը գալիս է գերմաներեն Geck՝ «հրաշագործ» բառից: 19-րդ դարի վերջին 20-րդ դարի սկզբին այսպես էին անվանում կառնավալների կատարողներին, որոնք ի ցույց էին դնում գարշելի գործողություններ, օրինակ՝ կծում էին կենդանի հավերին[13]:

20-րդ դարում բառը ձեռք է բերել նշանակություն, որը նման է ռուսական ժարգոնային բառերին «բոտան» կամ «զադրոտ»: XXI դարում այն սկսել է կորցնել բացասական իմաստները, և հիմա շատ մարդիկ հպարտորեն իրենց գիք են անվանում[5][8][9][14]: Նշում են, որ գիք լինելը նույնիսկ նորաձև է դարձել։ 2013 թվականին բազմաթիվ պահանջներով Քոլինզի բառարանը փոխել է geek բառի նշանակությունը «համակարգիչներով տարված մարդ»-ի փոխարեն «գիտակների և էնտուզիաստների յուրահատուկ ոլորտի անձնավորություն»[15]: «Ֆանտաստիկայի աշխարհ» ամսագրի անցկացրած հարցման համաձայն՝ հարցվածների մեծամասնությունը (43%-ը) «գիք» բառը մեկնաբանում է որպես «առաջադեմ երկրպագու»[16]: «Երկուշաբթի» ամսագիրը ստացել է նմանատիպ պատասխաններ՝ հարցնելով Geek Picnic փառատոնի այցելուներին[17]:

Գիքը այլ տեսանկյունից[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չնայած փակվածության մասին կարծրատիպերին, հենց գիքերն են այսօր լիովին օգտագործում ժամանակակից հաղորդակցական ողջ միջոցները՝ թվիթթեր, բջջային կապ, բլոգներ, և այլն: Մինչև 1995 թվականը համացանցի օգտատերերի ճնշող մեծամասնությունը գիքեր էին[18]: Այսօր գիքերի մեջ շատ են մարդիկ, որոնք հաջողությամբ աշխատում են հեղինակավոր ընկերություններում, որոնք ունեն ընտանիք և արտաքուստ բոլորովին չեն ընկնում «խելահեղ» գիտնականի մասին հին կարծրատիպի տակ: Օրինակ, այս կատեգորիային դասվում է Նիկլաուս Վիրտը[19]:

Գիքը որպես երկրպագու[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Մեծ պայթյունի տեսությունը» սերիալի դեկորացիաները պատկերում են գլխավոր հերոսների «գիք հավաքածուն»՝ կոմիքսների գրքեր, պաստառներ և արձանիկներ[20]:

Տիպիկ գիք հոբբիներին բնորոշ է ֆենտեզին[5][7][9][21], համակարգչային խաղերը[6][7][21], կոմիքսները[6][7][21], անիմեները[6][21], մոդելիզմը, քոսփլեյը[6][7][21]: Comic-con փառատոնը հաճախ հիշատակվում է որպես գլխավոր «գիքովյան» միջոցառումներից մեկը[22][23][24]: Մայիսի 25-ին որոշ երկրպագուներ նշում են որպես «գիքերի միջազգային օր»՝ ի պատիվ ֆանտաստիկայի համար մի քանի նշանակալի ամսաթվերի համընկնման[25][26]:

2010 թվականին, հատկապես 2014 թվականին Comic-Con Russia փառատոնի անցկացումից հետո, գիք մշակույթի և ֆենդոմի ֆենոմենը թեժ թեմա դարձավ ռուսական ԶԼՄ-ներում։ Գիք մշակույթի մասին հոդվածները հրապարակել են «Աֆիշա», «Look At Me»[6] հրատարակություններում, «Խաղամոլություն»[27][28], «Kanobu.ru»[23], «Ֆանտաստիկայի աշխարհ» ներկայացվում են որպես «geek-ամսագիր»[29]:

Կարծիք կա, որ գիտության, տեխնիկայի և ոչ ֆորմալ, ինտելեկտուալ հոբբիները փոխկապակցված են, և այդ կերպ «գիք» բառի երկու իմաստները հաճախ հատվում են[14][30]: Որոշ սոցիոլոգներ գիքերին դիտարկում են որպես միասնական սուբկուլտուր[31][32][33]:

Մշակույթում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գիքի վառ օրինակ (բառի բոլոր իմաստներով) հաճախ անվանում են «Մեծ պայթյունի տեսությունը» հեռուստասերիալի կերպարներին, հատկապես Շելդոն Քուփերին: Շելդոնը ընկերների հետ միասին տարված է ֆանտաստիկայով և գիտությամբ, նրանց շահերը հաճախ անհասկանալի են շրջապատի համար[34][35]:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Collins English Dictionary. Definition of «geek»
  2. Geek | Define Geek at Dictionary.com
  3. Hi-Tech Заметки. 8 признаков настоящего гика
  4. 4,0 4,1 Джефф Френтзен. Вы гик или нерд? А может, кто-нибудь ещё? PCWeek(129)05`1998
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Sean Kelley. A Nerd is a Geek is a Nerd is a Geek
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 Афиша № 377. 70 главных явлений гик-культуры
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Look At Me. Гриша Пророков. Гики в России: Как стать свободным в стране, которой ты не нужен
  8. 8,0 8,1 Wonderzine. Даша Татаркова. Стражи Галактики: Гики против женщин
  9. 9,0 9,1 9,2 SpiderMedia. Не называй меня гиком
  10. Newslab. Ежи Лисовский. Гики и нёрды
  11. 11,0 11,1 Look At Me. Программист выяснил различие между «гиками» и «нёрдами»
  12. Компьютерра. Не гиком единым Արխիվացված է Դեկտեմբեր 22, 2015 Wayback Machine-ի միջոցով:
  13. Dictionary.com: Geek
  14. 14,0 14,1 BBC. Кэтрин Уэсткотт. «Ботаник» — новый комплимент?
  15. The Guardian. Geek deemed word of the year by the Collins online dictionary. Alexandra Topping. Monday 16 December 2013 00.00 GMT
  16. Что для вас значит слово «гик» (geek)? Արխիվացված է Դեկտեմբեր 27, 2016 Wayback Machine-ի միջոցով: 19.04.2015
  17. Анастасия Тучкова. След останется / Понедельник, 21 июня 2015
  18. Борьба за информационное окно в мир
  19. Niklaus Wirth: Geek of the Week
  20. Алексей Ионов. «Теория Большого взрыва»: гик-коллекции Шелдона и компании
  21. 21,0 21,1 21,2 21,3 21,4 Wonderzine. Девушки-гики о своих увлечениях
  22. Huffington Post. There’s Nothing Weird About Being A Comic Con Geek
  23. 23,0 23,1 Kanobu. Гик-культура в эпоху Армагеддона. Дмитрий Веселов, 31 октября 2014
  24. Creative Industries Journal. The power of geek: fandom as gendered commodity at Comic-Con
  25. «The Conversation: Celebrating Your Inner Geek»։ ABC News։ May 25, 2010 
  26. Le Geek, C’est Chic
  27. Игромания. Лучшие фильмы 2014 года для гиков
  28. Подкаст «Игромания уже не та». Выпуск 15. Гик-культура
  29. «Мир фантастики» — главный geek-журнал
  30. Мир фантастики № 117; май 2013. «Энтерпрайзы» взнёсшиеся мощно. Как «Звёздный путь» изменил наш мир
  31. Черепанов Г. М. Социологическая интерпретация гик-культуры
  32. Jessica McCain , Brittany Gentile, W. Keith Campbell. A Psychological Exploration of Engagement in Geek Culture
  33. Молодежные субкультуры: Гики. Социология молодежи. Электронная энциклопедия под редакцией проф. Вал. А. Лукова
  34. 20 things that make Dr. Sheldon Cooper TV’s biggest geek. By Edmond Woychowsky in Geekend, July 6, 2010
  35. Джим Парсонс: самый очаровательный гик