Բալետի պարուհի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Բալետի պարուհի (իտալ.՝ ballerina պարուհի, իտալերեն ballare, պարել բառից), բալետի թատրոնի դերասանուհի, ով կատարում է դասական պարեր` ըստ բալետի ակադեմիական կանոնների: Ռուսաստանում 20 դարում բալետի պարուհի էր կոչվում բալետում պարող յուրաքանչյուրը, իսկ Ռուսաստանի կայսրությունում այդպես եր կոչվում միայն մենապարուհին, ով ամենաբարձր դիրքն ուներ բալետի պարախմբում: Այդ տիտղոսն առաջացել է կայսերական թատռոներում XIX դարի 2-րդ կեսին` Իտալիայից հրավիրվող մի շարք վարպետ պարուհիների` բեմում հայտնվելուց հետո: Ոչ առաջատար պարուհիներին սկսեցին անվանել դանսյորուհիներ (ֆր.՝ danse — պար) կամ` ուղղակի պարուհիներ:

Պրիմա բալերինա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պրիմա բալետի պարուհին (լատ.՝ prima «առաջին» բառից)բալետի պարուհի է, ով առաջին դիրքն է գրավում թատրոնում, խմբի առաջատար մենապարուհին է և ներկայացումներում կատարում է գլխավոր դերերը: Բարձր որակավորմամբ այդ պարուհին տիրապետում է դերերի անկրկնելի ինքնատիպ մեկնաբանությանը, բարձր տեխնիկային և մեծ օժտված է մեծ արտիստիզմով[1]: Այդ տիտղոսը նույնպես Ռուսաստան է եկել Իտալիայից, սակայն հիմնականում այն օգտագործվում է զուտ խորհրդանշական իմաստով` մամուլում, հարցազրույցներում, քննադատական աշխատանքներում և այլն: Միևնույն ժամանակ, ռուսական մի քանի թատրոնների մենապարոհիներ (օրինակ, Կ. Ս. Ստանիսլավսկու և Վլ. Ի. Նեմիրովիչ-Դանչենկոյի անվան Մոսկվայի երաժշտական ակադեմիական թատրոնում) այդ տիտղոսը կրում են պաշտոնապես: Անգլիախոս երկրներում բալերինայի բարձրագույն կարկավիճակը նկարագրելու համար օգտագործվում է անգլ.՝ principal dancer, «գլխավոր պարուհի» արտահայտությունը, Ֆրանսիայիում` première danseuse` «առաջին պարուհի» արտահայտությունը: Փարիզյան օպերայի բալետի խմբում, որն ավանդաբար ուներ սեփական բարդ հիերարխիան, 19-րդ դարում առաջատար պարուհուն կոչում էին (ֆր.՝ première sujet), «առաջին սյուժե»: Այն դերասանները և դերասանուհիները, որոնք կարող էին բարձրանալ այդ խմբի ծառայողական ամենաբարձր աստիճանին, 19-րդ դարի վերջից սկսել են կրել «աստղ» (ֆր.՝ étoile) կոչումը: 1895 թվականին ի հայտ եկած այս կոչումը որպես (ֆր.՝ sujet étoile) վերջնականապես հաստատվել է XIX դարում: 1938 թվականին բալետի պարուհի Սոլանժ Շվարցն առաջինն է եղել, ում պաշտոնապես տրվել է «աստղ» պարուհու (ֆր.՝ danseuse étoile) կարգավիճակ:

Prima ballerina assoluta[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1805 թվականից սկսած որոշ իտալացի պարուհիներ սկսել են իրենց պրիմա-բալերինա տիտղոսին ավելացնել իտալ.՝ assoluta «բացարձակ» մասնիկը, այդ ձևով ընդգծելով իրենց կարևորությունը մասնգիտության մեջ և այն փաստը, որ իրենք բեմում մրցակցուհիներ չունեն: Ռուսաստանում XIX դարի վերջում այդպես էին անվանում Պիերինա Լենյանիին, հետո, 20-րդ դարում, այդ տիտղոսը կրում էր Աննա Պավլովնան, ով հայտնի է դարձել այն բանից հետո, երբ լքել է Ռուսաստանն ու սկսել է իր խմբով ելույթներ ունենալ տարբեր երկրներում:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]