Խավարասերներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
ՈՒտիճներ
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Կենդանիներ
Տիպ Հոդվածոտանիներ
Ենթատիպ Վեցոտանիներ
Դաս Միջատներ
Ենթադաս Թևավոր միջատներ
Վերնակարգ Ուտիճակերպներ
Կարգ Blattodea
Լատիներեն անվանում
Blattoidea

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում

ITIS 102427
NCBI 85823
EOL 413


Խավարասերներ կամ ուտիճներ (լատ.՝ Blattoptera կամ Blattodea), միջատների կարգ ոչ լրիվ կերպարանափոխությամբ։ ՈՒտիճի մարմինը հարթ է, ձվաձև, երկարությունը՝ 4 մմ-9, 5 սմ։ ՈՒտիճի բերանային օրգանները կրծող են, բեղիկները՝ բազմահատված։ Վերնաթևերը եղջերացած են, կաշեկերպ, ամուր։ Թաղանթային թևերը երբեմն կարճացած են կամ բացակայում են։ Ոտքերը վազող են՝ 5 հատվածանի թաթերով։ Հայտնի է ուտիճի մոտ 3000 տեսակ, հատկապես արևադարձային և մերձարևադարձային գոտիներում։

Նախկին ՍՍՀՄ-ի տարածքում կար 55, Հայաստանում՝ 5 ուտիճի տեսակ։ Ուտիճները ժիր են գիշերը, ցերեկը թաքնվում են քարերի, թափված տերևների տակ, հողի մակերևույթի ճեղքերում, կրծողների բներում։ Սնվում են կենդանական ու բուսական մնացորդներով։ Ձվադրում են հատուկ պատիճների մեջ, որոնք կպած են փորին։ ՈՒտիճի թրթուրը զարգանում է մի քանի ամսից մինչև 4 տարում։ Որոշ արևադարձային ուտիճներ կենդանածին են։ Մի շարք ուտիճներ ապրում են բնակարաններում` վնասելով մթերքը, կաշվե իրերը, բրդեղենը, գրքերը և այլն։ Ուտիճների մի քանի տեսակներ վարակիչ հիվանդությունների (օրինակ՝ դիզենտերիայի) տարածողներ են։ Հակաուտիճային միջոցներից է վարակված վայրերը միջատասպաններով փոշոտելը։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png