Զոլտան Կոդայ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Զոլտան Կոդայ (հունգ.՝ Zoltán Kodály), հունգարացի մեծանուն կոմպոզիտոր, էթնոերաժշտագետ, լեզվաբան, փիլիսոփա և մանկավարժ։ Ծնվել է ավստրո-հունգարական Կեչկեմետ քաղաքում՝ 1882 թ. դեկտեմբերի 16-ին, մահացել Բուդապեշտում (Հունգարիա), 1967 թ. մարտի 6-ին։

Կյանքը[խմբագրել]

Փոքրիկ Կոդայը վաղ հասակից սկսում է ջութակ նվագել։ Նրա հայրը՝ Ֆրիգյես Կոդայը ինքնուս ջութակահար էր և իրական մասնագիտությամբ կայարանապետ էր։ Նա տարբեր հունգարական քաղաքներում էր աշխատում։ Կոդալին տարական դպրոց է հաճախում Գալանտա կաղաքում, այնուհետև տեղափոխվում է Տրնավա (այժմ Սլովակիա), որտեղ էլ հաճախում արքեպիսկոպոսական դպրոց։

1900-1904 թվականներին նա սովորում է Բուդապեշտի Ֆրանց Լիստի անվան երաժշտական ակադեմիայում։ Այստեղ նա աշակերտում է Հանս Կոսսլերին (կոմպոզիցիա)։ Այնուհետև նա սովորում է Բուդապեշտի համալսարանի արվեստի ֆակուլտետում։ 1905 թվականին նա ստանում է իր հունգարերեն և գերմաներեն լեզուների դիպլմները։ Կոդայը սկսում է հետաքրքրվել հունգարական երաժշտությամբ և նրա արմատներով։ 1906 թվականից նա արդեն դառնում է արվեստների դոկտոր։ Նա ծանոթանում է բազմաթիվ էթնոգրաֆիստների հետ, այդ թվում նա կոմպոզիտոր Բելա Բարտոկի հետ, որի հետ միասին նա սկսում է ֆոլկլորային երաժշտության խորը հետազոտումները։

Կոդայը շատ շրջագայում է և ծանոթանում է այլ երկրների կոմպոզիտորների արվեստի հետ։ Իր Փարիզում եղած ժամանակ նա հայտնաբերում է իմպրեսսիոնիստ կոմպոիզիտորներին։ Նա հիմնականում տարվում է Կլոդ Դեբյուսիի արվեստով։ 1907 թվականից նա դասավանդում է Ֆրանց Լիստի ակադեմիայում։ Շատ ազդված լինելով Առաջին Համաշխարհային Պատերազմից նա միանում է հեղափոխական մի խմբի։

1919 թվականից ստանձնում է Ֆրանց Լիստի ակադեմիայի փոխտնօրենի պաշտոնը։ Հունգարա-ռումինական բախումների պաճառով նա հեռացվում է իր պաշտոնից և միայն 1921 թվակնին է որ նա կարողանում է նորից դասավանդել ակադեմիայում։

1926 թվականին նա գրում է որ առաջին օպերան՝ "Հարի Ժանոս"։ Նա միանում է «Universal-Edition» ընկերությանը։ 1932 թվականին նա ստեղծագործում է իր հայտնի սյուիտը նվագախմբո համար՝ "Պսալմոս Հունգարոկուս"։ Այնուհետև նա ստեղծագործում է իր "Դե Տեումը" ՝ նվագախմբի սոլիստենրի և երգչախմբի համար։ 1938 թվականին նա Բարտոկի հետ մեկտեղ ընդդիմանում է ռասիզմին և դուրս է գալիս «Universal-Edition» ընկերությունից, քանի որ այս վերջինս հարում էր նացիզմին։ Պատերազմի պատճառով 1940 թվականին Բարտոկը լքում է Հունգարիան։ Կոդայը երկու տարվա հանգիստ է վերցնում, որպեսզի կարողանա վերսկսել իր ազգային երաժշտության հրատարուկությունը։ 1945-49 թվականներին նա ստանձնում է Հունգարական Գիտությունների Ակադեմիայի տնօրենի պաշտոնը։

1951 թվականին նա հրատարում է իր չորս հատորանի "Հունգարական Ազգային Երաժշտության" առաջին հատորը։ Նա շրջանարության մեջ է մտնում նոր ուսումնական մեթոդ, որի հիման վրա էլ նա ստեղծագոծում է մոտ հազար վոկալ և երգչախմբային ստեղծագործություններ։ Նա հրատարակում է բազմաթիվ հոդվածներ տարբեր թեմաներով։ Կոդայը տարբեր ակադեմիաների պատվավոր անդամ է եղել։ Աշխատել է Բուդապեշտում ինչպես նաև Օքսֆորդում։