Անտարա իբն Շադդադ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Անտարա իբն Շադդադ
Antarah ibn Shaddad & Abla.jpg
(բանաստեղծ)
ԱԱՀ՝ Անտարա իբն Շադդադ
Բնագիր
ԱԱՀ՝
عنترة بن شداد
Ծննդյան օր՝ 525
Վախճանի օր՝ 608

Անտարա (525–608) (ամբողջական անուն՝ արաբ․՝ عنترة بن عمرو بن شداد بن معاوية بن قراد العبسي‎‎, 'Անտարա իբն Ամր իբն Շադդադ իբն Մուավիա իբն Կիրադ ալ-'Աբբասի), Նախաիսլամական Արաբիայի 7 հայտնի բանաստեղծներից։

Մուալլականեր[խմբագրել]

Միջնադարի արաբ գրականագետները բանաստեղծական ժառանգությունից առանձնացնում են 7 բանաստեղծ։ Նրանց բանաստեղծությունները կոչվում էին մուալլականեր (արաբ․՝ معلقة‎‎)։ Ըստ ավանդույթի` մուալլականերն այնքան սիրված են եղել ժողովրդի կողմից, որ դրանք կախվում էին հեթանոսական տաճարների մուտքի մոտ, այստեղից էլ անվանումը` «կախված»։ Սակայն ավելի ուշ ուսումնասիրողների կողմից այս վարկածը հերքվեց, քանի որ մուալլակա տերմինը նրանք բացատրում էին նրա մեկ այլ նշանակությամբ` «կապել», ասելով, որ արաբները մուլաքաների ստեղծումը համեմատում էին ուլունքահատիկը թելի վրա շարելու պրոցեսի հետ վզնոց պատրաստելու համար։ Արաբական միջնադարյան աղբյուրներից շատերը նշում են մուալլակաների 7 նշանավոր նախաիսլամական պոետներին` Իմրուլկայս, Տարաֆա, Զուհեյր, Անտարա, Ալ-Հարիս իբն Հիլիզա, Ամր իբն Քուլսում և Լաբիդ։

Mada'in Saleh Al-Hijr Hegra (مدائن صالح) (8136618664).jpg

Մի քանի դարերի ընթացքում վաղ արաբական պոեզիայի լավագույն նմուշները պահվում էին պատմիչների (արաբ․՝ «راوِ»՝ ռաուի‎‎) մտքում և միայն 8-րդ դարի կեսերից բանաստեղծներն ու ռաուիները սկսեցին դուրս հանել դրանք ժամանակակիցների մտքից և հավաքել հատուկ հավաքածուների մեջ։ Տարբեր չափերի հավաքածուների գրառումը լայն թափ ստացավ հատկապես 9-րդ դարում։ Երևան եկան բանաստեղծությունների հավաքածուները՝ դիվանները, ինչպես նաև բանաստեղծների կյանքի ու գործունեության մասին պատմող բազմազան անթալոգիաներ։ Ստեղծվում է «Պոետների կենսագրությունը» (արաբ․՝ «كتاب الشعر والشعراء»՝ քիթաբ ալ-շա'իր ուա ալ-շու'արա‎‎) հավաքածուն, որում տեղեկություններ կային արաբ պոետների կյանքի և նրանց գործերի մասին։

Արաբական բանաստեղծություն[խմբագրել]

Oasis.JPG

Արաբերենի տաղաչափական ձևերն արդեն ստեղծվել էին վաղ իսլամական շրջանում։ Հավանական է, որ սկզբում ստեղծվել է հանգավոր արձակը (արաբ․՝ «سَجْعٌ »՝ սաջ‎‎)։ Նրանում միտքը արտահայտվում է մի քնի կարճ նախադասությամբ։ Հանգավոր արձակից առաջացել են արաբերեն բանաստեղծության ամենապարզ տաղաչափական ձևը` ռաջազը (արաբ․՝ «رَجَزٌ»‎‎)։ Դեռևս 8-րդ դարում հիմնվում է գիտություն տաղաչափության մասին (արաբ․՝ «علم العروض»‎‎՝ իլմ-ալ-Արուդ)։ Դրա համաձայն՝ բանաստեղծական տողը ստեղծվում է վանկերի միատեսակ տևողականության որոշակի հերթագայությամբ։ Կարճատև և երկարատև վանկերը միասին կազմում են բանաստեղծական ոտք։ Երկու կամ երեք ոտքերից կազմվում է կիսատող, իսկ երկու կիսատողից էլ արդեն կազմվում է բանաստեղծական տողը` բեյթը։ Հանգավորվում են բեյթի վերջին հարֆերը։ Հաճախ արաբերեն բանաստեղծությունները անվանվում են ըստ իրենց հանգի, օրինակ «լամիյյա» այն բանաստեղծությունն է, որի բոլոր տողերը ավարտվում են «լամ» տառով, «կաֆիյյա»` «կաֆ» տառով, «նունիյյա»` «նուն» տառով, և այսպես շարունակ։

Նախաիսլամական շրջանում ստեղծվեցին 10-12 բեյթանոց կիտան (արաբ․՝ «قطعة»՝ հատված, պատառիկ‎‎) և 50-100 բեյթանոց կասիդան (արաբ․՝ «قصيدة»‎‎)։ Կիտան սովորաբար փոքրիկ բանաստեղծություն էր մի թեմայի շուրջ, պարզ կառուցվածք ուներ, որը կարող էր և ինքնուրույն հանդես գալ և դառնալ մի մեծ պոեմի հատված։ Կասիդան իր կառուցվածքով ավելի բարդ ստեղծագործական ձև է. այն կազմված է թույլ կապերով կապված մասերից, որոնք տարբերվում են միմյանցից սյուժեով և ոճով։ Քանի որ արաբներն իրենց զգացմունքներն են զետեղել կասիդայում, այն համարում են իդեալական ստեղծագործություն։

Անտարայի կենսագրությունը և ստեղծագործությունը[խմբագրել]

Bedouin.jpg

Նախաիսլամական բեդվին պոետների շարքում հեղինակավոր տեղ է զբաղեցնում պոետ-ռազմիկ Անտարա իբն Շադդադը։ Նրա կենսագրության մեծ մասը առասպելական է և պահպանվել է ավանդություններում։ Անտարան աբս ցեղից ծագող ճանաչված ռազմիկի որդի էր։ Սակայն նա ցեղում համարվում էր ոչ լիիրավ անդամ, քանի որ նրա մայրը եթովպացի սևամորթ ստրկուհի էր։ Սակայն պատերազմի շրջանում նա քաջություն է դրսևորում և ազատվում՝ դառնալով լիիրավ անդամ։ Նա ճանաչվեց պատերազմի շրջանում մրցակցության շնորհիվ։ Նրա գլխավոր ստեղծագործությունը` մուալլական պատասխան է պատերազմում մրցույթի ժամանակ իր ծագման վերաբերյալ աբսի զինվորի արած վիրավորանքի։ Մուալլականերում Անտարան հիմնականում օգտագործել է հետևյալ ժանրերն ու ձևերը՝

  • Նկարագրություն (արաբերեն՝ وصف, ուասֆ)։ Մեծ տեղ են զբաղեցնում անձնական զգացմունքները և տանջանքները միակողմանի սիրո համար. նա սիրում էր իր քրոջը` գեղեցկուհի Աբլային, որը զզվանք էր զգում նրա նկատմամբ։ Լքված բանկավայրի նկարագրությունից հետո, որտեղ ապրել է Աբլան, երգում է նրա գեղեցկությունն ու սերը։ Հետո անցնում է Արաբիայի բնության և ավանդական ուղտի նկարագրությանը։ Մուալաքան վերջացնում է բեդվինական արժանիքների գովաբանմամբ և իր քաջագործությունների նկարագրությամբ։ Նրա խոսքը արտահայտիչ է, նկարագրությունները միշտ ճիշտ ու հստակ։

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  • Фильштинский И.М. - История арабской литературы
  • Жизнь и подвиги Антары / Пер. И. Фильштинского и Б. Шидфар. — М.։ Наука, Главная редакция восточной литературы, 1968.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]