Փոխլրացնող բարիքներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Փոխլրացնող բարիքները ունեն պահանջարկի բացասական գնային առաձգականություն․ y բարիքի գնի աճը բերում է x բարիքի պահանջարկի նվազմանը:

Փոխլրացնող բարիքներ, բարիքներ տնտեսագիտության մեջ, որոնցից մեկի գրավչությունը մեծանում է իրեն լրացնող բարիքի հայտնիության մեծացման հետ մեկտեղ։ Տեխնիկապես այն ցույց է տալիս պահանջարկի բացասական խաչաձև առաձգականությունը, այն է ՝ մի բարիքի պահանջարկը նվազում է, երբ աճում է մեկ այլ բարիքի գինը[1]։ Եթե «Ա» բարիքը լրացնում է «Բ» բարիքին, ապա «Ա» բարիքի գնի աճը կհանգեցնի բացասական տեղաշարժի «Ա»-ի պահանջարկի կորի երկայնքով (պահանջարկի նվազում) և «Բ»-ի պահանջարկի կորի տեղաշարժին դեպի ձախ, քանի որ յուրաքանչյուր բարիքից ավելի քիչ կպահանջվի։ Հակառակը տեղի ունի փոխարինող բարիքների համար, որոնցից մեկի պահանջարկը նվազում է, երբ մյուսի գինը նվազում է[2]։

Մյուս կողմից, «Ա» բարիքի գնի նվազումը կհանգեցնի դրական տեղաշարժի «Ա»-ի պահանջարկի կորի երկայնքով (պահանջարկի աճ) և «Բ»-ի պահանջարկի կորի տեղաշարժին դեպի աջ, քանի որ յուրաքանչյուր բարիքից ավելի շատ կպահանջվի։ Ուստի, մի բարիքի նկատմամբ պահանջարկը ուղիղ համեմատականորեն կապված է մեկ այլ բարիքի նկատմամբ պահանջարկի հետ․ եթե այդ բարիքներից մեկի պահանջարկը մեծ է, մյուսի պահանջարկը ևս մեծ է։

Երբ 2 բարիքներ փոխլրացնող են, նրանք ունենում են համատեղ պահանջարկ։ Օրինակ, ածելիի շեղբի պահանջարկը կարող է կախված լինել օգտագործվող ածելիների քանակից. դա է պատճառը, որ ածելիները երբեմն վաճառվում են շատ ցածր գներով՝ ավելացնելու շեղբերի պահանջարկը[3]։ Մեկ այլ օրինակ էլ այն է, որ երբեմն ատամի խոզանակը անվճար փաթեթավորված է ատամի մածուկի հետ, որտեղ խոզանակը լրացնում է մածուկին։ Ատամի խոզանակ արտադրելու ծախսերը կարող են ավելին լինել, քան մածուկինը, բայց դրա վաճառքը կապված է մածուկի պահանջարկի հետ։

Բոլոր ոչ փոխլրացնող բարիքները ինչ-որ իմաստով կարող են համարվել փոխարինողներ[4]։ Եթե «Ա» և «Բ» բարիքները խիստ փոխլրացնողներ են առօրյայում, ապա սպառողները պատրաստ են ավելի շատ վճարել «Ա» բարիքի յուրաքանչյուր լրացուցիչ միավորի համար, ավելի շատ «Բ» բարիք սպառելու հետ մեկտեղ։ Հակառակը ճիշտ է փոխարինողների համար. սպառողները պատրաստ են ավելի քիչ վճարել «Գ» բարիքի յուրաքանչյուր լրացուցիչ միավորի համար, ավելի շատ «Բ» բարիք սպառելու հետ մեկտեղ։

Փոխլրացումը կարող է պայմանավորված լինել այն հոգեբանական պրոցեսներով, որոնցով մեկ բարիքի (օրինակ ՝ կոլայի) սպառումը խթանում է դրան լրացնողների նկատմամբ պահանջարկը (օրինակ՝ չիզբուրգեր)։ Սննդի կամ ըմպելիքի սպառումը հանգեցնում է դրանց լրացնողների սպառմանը. սնունդ, որը սպառողները կարծում են, որ միասին ավելի համեղ կլինեն։ Կոլա խմելը մեծացնում է սպառողների՝ չիզբուրգերի դիմաց վճարելու պատրաստակամությունը։ Այս ազդեցությունը, թվում է, ավելի շատ կախված է սպառողների կողմից այդ կապի ընկալումից, քան դրանց զգացական հատկություններից[5]։

Օրինակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Supply and Demand curves.
Հոթդոգի առաջարկը և պահանջարկը, երբ բուլկիի գինը նվազում է:

Փոխլրացնող բարիքների օրինակ կարող են լինել ավտոմեքենաները և բենզինը։ Ավտոմեքենաների առաջարկը և պահանջարկը ներկայացված են աջ կողմի գծապատկերում՝ նախնական D1 պահանջարկով։ Ենթադրենք ավտոմեքենաների սկզբնական գինը P1 է ` պահանջվող Q1 քանակությամբ: Եթե բենզինի գինը որոշ չափով իջնի, դա կհանգեցնի պահանջվող ավտոմեքենաների ավելի մեծ քանակի, ինչն էլ իր հերթին կհանգեցնի նրան, որ պահանջարկի կորը կտեղաշարժվի աջ, դեպի նոր դիրք՝ D2: Ենթադրելով, որ ավտոմեքենաների առաջարկի S կորը հաստատուն է, պահանջվող ավտոմեքենաների նոր՝ ավելի մեծ քանակը D2 կորի դեպքում կլինի նոր՝ ավելի բարձր գներով՝ P2-ով: Այլ օրինակներ են ՝ բջջային հեռախոսները և բջջային ծառայությունները, տպիչը և քարթրիջը և այլն:

Կատարյալ փոխլրացնողներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կատարյալ փոխլրացնողնորի անտարբերության կորերը

Կատարյալ փոխլրացնող են այն բարիքները, որոնք պետք է սպառվեն մեկը մյուսի հետ: Կատարյալ փոխլրացնող բարիքի անտարբերության կորերը ունեն ուղիղ անկյան տեսք, ինչպես ցույց է տրված գծապատկերում[6]: Նման նախընտրությունները կարող են ներկայացվել Լեոնտևի օգտակարության ֆունկցիայի միջոցով:

Քիչ ապրանքներ են հանդես գալիս որպես կատարյալ փոխլրացնողներ[6]: Մի օրինակ է միևնույն կոշիկի ձախը և աջը. կոշիկները, բնականաբար, վաճառվում են զույգերով, և ձախ ու աջ կոշիկների վաճառքների միջև հարաբերությունը երբեք էականորեն չի փոխվի 1:1-ից:

Այնուամենայնիվ, փոխլրացման աստիճանը պարտադիր չէ, որ փոխադարձ նույնը լինի. այն կարող է չափվել ըստ պահանջարկի խաչաձև գնային առաձգականության: Վիդեո խաղերի պարագայում կոնկրետ վիդեո խաղը (լրացնող բարիքը) պետք է սպառել վահանակի հետ (հիմնական բարիքը): Հակառակը չի գործում. վահանակը պարտադիր չէ սպառել այդ խաղի հետ:

Օրինակ

Մարքեթինգում փոխլրացնող բարիքները լրացուցիչ շուկայական ուժ են տալիս արտադրողին: Այն թույլ է տալիս վաճառողին ստեղծել իրենից սպառողների կախվածություն՝ մեծանալով վաճառողին փոխելու հետ կապված ծախսերը: Գոյություն ունեն լրացնող և հիմնական բարիքների գնային քաղաքականության մի քանի ձևեր `

  • Հիմնական բարիքի համար համեմատականորեն ավելի ցածր գին սահմանել, քան լրացնող բարիքի համար – այս մոտեցումը թույլ է տալիս հեշտությամբ մուտք գործել սպառողների շրջան (օրինակ՝ էժան տպիչ և թանկ քարթրիջ),
  • Հիմնական բարիքի համար համեմատականորեն ավելի բարձր գին սահմանել, քան լրացնող բարիքի համար – այս մոտեցումը մուտքի և ելքի արգելք է ստեղծում (օրինակ՝ թանկարժեք ավտոմեքենա և էժան գազ)։

Համախառն փոխլրացնողներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երբեմն երկու բարիքների միջև փոխլրացնող կապը ինտուիտիվ չէ և պետք է հաստատվի՝ ուսումնասիրելով պահանջարկի խաչաձև առաձգականությունը` օգտագործելով շուկայի տվյալները։

Մոսակի սահմանումն պնդում է, որ «x բարիքը y-ի համախառն լրացնողն է, եթե (∂f x (p, ω) / ∂p y)- ը բացասական է, որտեղ f i (p, ω), i = 1, 2,…, n-ը նշանակում է սովորական անհատական պահանջարկը որոշակի բարիքի համար»։ Իրականում, Մոսակի պարագայում x- ը y-ի համախառն լրացնող չէ, բայց y-ն x-ի համախառն լրացնող է։ Կարիք չկա, որ առաձգականությունը սիմետրիկ լինի։ Այսպիսով, y-ն x-ի համախառն լրացնող է, մինչդեռ x-ը միաժամանակ կարող է լինել y-ի համախառն փոխարինող։

Ապացույց

Y բարիքի գնի փոփոխության՝ x բարիքի պահանջարկի վրա ազդեցության Հիքսյան արտահայտությունը τ * օգտակարության մակարդակի և բարիքների z * = (x *, y *, ...) ընտրված զամբյուղի դեպքում կլինի ՝

∂f x (p, ω) / ∂p y = ∂h x (p, τ ∗) / ∂p y − y ∗ ∂f x (p, ω) / ∂ω։

Եթե x-ը y-ի համախառն փոխարինող է, հավասարման ձախ մասը և աջ մասի առաջին բաղադրիչը դրական են։ Մոսակի մոտեցման համաչափության համաձայն՝ գնահատելով հավասարությունը ելնելով x*-ից, կստանանք, որ աջ մասի առաջին անդամը մնում է նույնը, մինչդեռ գոյություն ունեն որոշ ծայրահեղ դեպքեր, երբ x *- ը բավականաչափ մեծ է, որպեսզի բացասական դարձնի ամբողջ աջ մասը։ Այս դեպքում y-ը x-ի համախառն լրացնող է։ Ընդհանուր առմամբ, x-ը և y-ը սիմետրիկ չեն։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Carbaugh Robert (2006)։ Contemporary Economics: An Applications Approach։ Cengage Learning։ էջ 35։ ISBN 978-0-324-31461-8 
  2. O'Sullivan Arthur, Sheffrin Steven M. (2003)։ Economics: Principles in Action։ Upper Saddle River, New Jersey: Pearson Prentice Hall։ էջ 88։ ISBN 0-13-063085-3 
  3. «Customer in Marketing by David Mercer»։ Future Observatory։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-04-04-ին 
  4. Newman Peter։ «Substitutes and Complements»  Կաղապար:Full citation needed
  5. Huh Young Eun, Vosgerau Joachim, Morewedge Carey K. (2016-03-14)։ «Selective Sensitization: Consuming a Food Activates a Goal to Consume its Complements»։ Journal of Marketing Research 53 (6): 1034–1049։ ISSN 0022-2437։ doi:10.1509/jmr.12.0240 
  6. 6,0 6,1 Mankiw Gregory (2008)։ Principle of Economics։ Cengage Learning։ էջեր 463–464։ ISBN 978-0-324-58997-9