Վերա Վիլկովիսկայա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Վերա Վիլկովիսկայա
Вильковиская В. Э., Автопортрет. 1916.jpg
Ծնվել է1890
ԾննդավայրԿազան, Ռուսական կայսրություն
Վախճանվել էապրիլի 3, 1944(1944-04-03)[1]
ՔաղաքացիությունFlag of Russia.svg Ռուսական կայսրություն և Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg ԽՍՀՄ
Մասնագիտություննկարչուհի

Վերա Էմանուելովնա Վիլկովիսկայա (ռուս.՝ Вера Эммануиловна Вильковиская, 1890, Կազան, Ռուսական կայսրություն - ապրիլի 3, 1944(1944-04-03)[1][2]), ռուս նկարիչ, գծանկարիչ, փայտափորագրիչ: Ավարտել է Կազանի գեղարվեստի դպրոցը, 20-ականներին եղել է Կազանի նկարիչների «Ձիավորը» միավորման անդամ: Նրա գործերը պահվում են Սանկտ Պետերբուրգի ռուսական թանգարանում, Թաթարստանի կերպարվեստի պետական թանգարանում, մասնավոր հավաքածուներում:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին կազանյան ժամանակաշրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վերա Էմանուելովնա Վիլկովիսկայան ծնվել է Կազանում 1890 թվականին: Նրա մայրը սերել էր ազնվական ընտանիքից, իսկ Վերայի հայրը (քոլեջի, իսկ հետագայում նաև պետական խորհրդական) մաթեմատիկայի ուսուցիչ էր: Նրանից բացի, ընտանիքն ուներ ևս հինգ երեխա՝ երեք եղբայր և երկու քույր: Նա նկարչությամբ հետաքրքրվում էր դեռևս գիմնազիայում սովորելու տարիներից, իսկ ավարտական դասարանում սկսեց հաճախել Գեղարվեստի դպրոցի կիրակնօրյա դասընթացներին: Գիմնազիան ավարտելուց հետո նա ընդունվեց նույն դպրոցի երրորդ կուրս: Այդ ժամանակ ուսումնական հաստատությունը ծաղկում էր ապրում և 1908 թվականի բարեփոխումից հետո տեղի ունեցավ ամբողջ մանկավարժական կոլեկտիվի փոփոխություն: Փոխարինման եկան երիտասարդ մանկավարժներ, իսկ ուսանողներին դասավանդում էին նկարիչներ Նիկոլայ Իվանովիչ Ֆեշինը, Պավել Պետրովիչ Բենկովը և Պյոտր Սերգեևիչ Եվստաֆիևը: Վ. Վիլկովիսկայան նշել է, որ իր վրա մեծ ազդեցություն է թողել հենց ինքը Պ. Եվստաֆիևը, նրան անվանել է «հիանալի ուսուցիչ, որը գիտեր, թե ինչպես պետք է գրավել իր աշակերտներին, օգնում մոդելի ընտրության հարցում և պարզաբանում առաջադրվող խնդիրների լուծման ուղիները, առաջին պլան մղելով լույսը և գույնը»: Գեղանկարչությանը զուգահեռ, Պրոկոֆիա Վասիլևիչ Ձյուբանովի ղեկավարությամբ նա զբաղվում էր քանդակագործությամբ: Դպրոցում ուսման վերջին տարիներին նա հետաքրքրվում էր անատոմիայով և գծագրությամբ, վերջինի հանդեպ ցուցաբերելով առանձնահատուկ ուշադրություն:

Կազանի գեղարվեստի դպրոցն ավարտելուց հետո, 1912 թվականին Վերա Վիլկովիսկայան մեկնեց Մոսկվա և Սանկտ Պետերբուրգ գեղարվեստական կրթությունը շարունակելու նպատակով: Նրան հաջողվեց ընդունվել Սանկտ Պետերբուրգի Գեղարվեստի ակադեմիա, բայց վեց ամիս սովորելուց հետո, Վիլկովիսկայան վերադարձավ Կազան: Իր ինքնակենսագրության մեջ նա գրել է, որ «չի կարողացել հանձնել մրցութային քննությունը», հարազատները չեն բացառում խորապես անձնական դրդապատճառներ: Կազանում աշխատանքի է անցնում որպես տարրական և միջին դասարանների նկարչության ուսուցիչ: Այդ ընթացքում նա աշխատել է Նադեժդա Միխայլովնա Սապոժնիկովայի արվեստանոցում, այդ ընթացքում Վերա Վիլկովիսկայան նկարել է հիմնականում դիմանկարներ և մերկ բնօրինակներ, մասնակցել է պարբերական ցուցահանդեսների:

1918 թվականին ուսուցչությունը սկսեց խանգարել Վիլկովիսկային, քանի որ դասերի ծանրաբեռնվածության պատճառով ստեղծագործության համար շատ քիչ ժամանակ էր մնում: Վերան, որպես ուսանող ընդունվում է Ազատ արվեստի պետական արվեստանոց և տարվում է գեղանկարչության իմպրեսիոնիստական ոճով:

Իր ինքնակենսագրականում Վերա Էմանուիլովնան գրել է.

Aquote1.png Ես համարում եմ, որ 20-րդ տարին հոգևոր ուժերի մեծ վերելքի տարի, բայց ես շատ ցրված եմ, սկսում եմ զբաղվել գծանկարչությամբ և քանդակագործությամբ: Սկզբում լոզունգներ էի գրում, ուրվագծեր նկարում բեմական ձևավորումների համար, գավառական թանգարաններին գծանկարներ էի վաճառում և ուսանողական կրթաթոշակ ստանում, որոնք էլ իմ համար ապրուստի միջոց էին դառնում: Այնուհետև, սովի տարիներին ես զբաղվում էի կիրառական արվեստով` փայտի փորագրությամբ, մետաքսի վրա գունավոր ասեղնագործությամբ և ուլունքներով ... Գրաֆիկական արտադրամասի բացմամբ ես զբաղվում եմ գծանկարներով և փայտի վրա փորագրությամբ ...[3]: Aquote2.png


1920 թվականի աշնանը Վիլկովիսկայան հիվանդացավ տիֆով, և գրեթե 2 տարի գործնականում դուրս մնաց Կազանի գեղարվեստական կյանքից: 1923 թվականին նա վերադարձավ մանկավարժական աշխատանքի, ինչպես նաև ստեղծագործական վերելք ապրեց, վերադառնալով յուղաներկ գեղանկարչությանը և «խիստ սահմանների» ձևին: 1925 թվականին անցկացվեց Վիլկովիսկայայի անհատական ցուցահանդեսը, որից առաջ տպագրվեց նրա ինքնակենսագրությունը: Ցուցահանդեսում ներկայացված էին տարբեր տեխնիկայի և կատարման մեթոդների 139 աշխատանքներ:

Կազանյան ավանգարդի ծաղկման շրջանում, գոյություն ունեին արմատական գեղարվեստի մի քանի խմբավորումներ: Դրանցից մեկը, որտեղ ընդգրկված էր Վերա Վիլկովիսկայան, կոչվում էր «Ձիավոր», և իրենից ներկայացնում էր այն գծանկարիչների միավորումը, որը փորագրության զարգացումը հայտարարում էր որպես անկախ արվեստ: Անունը պատահականորեն չի ընտրվել, մյունխենյան «Կապույտ ձիավոր»-ի գերմանացի էքսպրեսիոնիստների գործերը զգալի ազդեցություն են ունեցել խմբի ստեղծագործական գաղափարախոսության վրա: «Ձիավոր» խումբը թողարկում էր փոքր տպաքանակով հրատարակություններ, որոնք ապահովված էին փորագրությունների հեղինակների դրոշմակնիքով, արդյունաբերական գրաֆիկայի փոքր ձևերով (հրատարակչական նամականիշներ, հրավերատոմսեր, ազդագրեր և այլն), պաստառներ, ինչպես նաև կատարել են պետական կազմակերպությունների համար ուսումնական ձեռնարկների արտադրության պատվերներ: Ալմանախների և հեղինակային թղթապանակների հրատարակումների շրջանառությունը չէր գերազանցում 50 օրինակը, որոնք նախատեսված էին միայն սպառողների նեղ շրջանակի համար: Փորագրություններով պոեզիայի ժողովածուները տպագրվում էին 300-5000 տպաքանակով, ինչը լայն զանգվածներին հնարավորություն է տալիս ծանոթանալ նոր արվեստին: Կազանյան ավանգարդի ներկայացուցիչները նկատելի էին համաշխարհային և Ռուսաստանի արվեստի պատմության համատեքստում, գծանկարչական խմբի անդամները մասնակցեցին երկրի ողջ տարածքում կազմակերպվող ցուցահանդեսներին` «Փորագրությունը ԽՍՀՄ-ում 10 տարում» (Մոսկվա, 1927), «Ռուսական փայտափորագրությունը 10 տարում» (Լենինգրադ, 1927): «Գեղարվեստի գրքույկ (1917-1927)» (Լենինգրադ, 1928), «Գունավոր փայտափորագրություն, դրա ձևերն ու հնարավորությունները» (Մոսկվա, 1929) և այլն: «Ռուսական փայտափորագրությունը 10 տարում» ցուցահանդեսում նկարիչը ներկայացրել է 18 աշխատանք և դրանք բոլորը ձեռք բերվեցին Ռուսական թանգարանի կողմից[4]:

Կազանից առաջատար նկարիչների` այդ թվում Ֆեշինի և Չեբոտարյովի հեռանալուց հետո, 1927 թվականին Վերա Վիլկովիսկայան տեղափոխվեց Մոսկվա:

Մոսկվա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նկարչուհու եղբայրը` Ստեփան Էմանուելովիչ Վիլկովիսկին բնակվում էր Մոսկվայում, նրանք մշտական կապի էին իրար հետ: Ստեփանը ռուսերեն էր դասավանդում Համառուսաստանյան Կենտրոնական գործադիր կոմիտեի անվան ռազմական դպրոցում և Ստալինի անվան Արևելքի աշխատավորների Կոմունիստական համալսարանում: Վիլկովիսկայան աշխատում էր Մոսկվայում մոտ 10 տարի ՝ բնակվելով ուսուցիչների համար նախատեսված հանրակացարանում, իսկ նկարելու համար գնում էր Ուսուցիչների տանը կից ստուդիա՝ Նադեժդա Սապոժնիկովայի հետ միասին, որը 1932 թվականից Կազանից տեղափոխվել էր Մոսկվա: Վիլկովիսկայան սերտ կապեր է պահպանում կազանյան ընկերների` Կոնստանտին Չեբոտարևի և Ալեքսանդրա Պլատունովայի հետ: Պատերազմի սկսվելուց 2-3 տարի առաջ Վերա Վիլկովիսկայան բնակարան էր վարձակալել Վարշավյան մայրուղուց ոչ հեռու գտնվող Կանաչ լեռներում և դասավանդում էր այնտեղի № 555 դպրոցում: Վիլկովիսկայան ներգրավվել էր մայրաքաղաքի ստեղծագործական կյանքին, մտերմություն էր անում Սերգեյ Օբրազցովի հետ, դատելով հուշերից, տիկնիկներ էր պատրաստում նրա թատրոնի համար:

1932 թվականին ձերբակալվում է Վիլկովիսկայայի եղբայրը, ինչը հանգեցնում է նրա սոցիալական և նյութական իրավիճակի վատթարացմանը: Այնուամենայնիվ, հայտնի է, որ 1937 թվականին նրա աշխատանքներից մեկը ցուցադրվել է Մոսկվայի Ուսուցչի տանը կազմակերպված ցուցահանդեսում:

Վերադարձ Կազան: Վախճան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երբ սկսվեց Հայրենական մեծ պատերազմը, նա տեղափոխվեց Կազան՝ դժվարությամբ աշխատանք գտավ բժշկական ինստիտուտում: Նրա գեղարվեստական օբյեկտներ դարձան պատրաստուկները, աղյուսակները, գծանկարները: Երբեմն նկարներ էր պատրաստում մանկապարտեզների համար, որի համար համեստ ճաշ էր ստանում, նա իր դիստրոֆիկ մթերաբաժինը տալիս էր անաշխատունակ հաշմանդամ մորը: Սովից նրա մոտ տարաճում սկսվեց, իսկ 1944 թվականին նա մահացավ: Հետագայում Կոնստանտին Չեբոտարյովը հայտնեց իր վրդովմունքը հայտնեց այն փաստի համար, որ այնպիսի տաղանդավոր նկարիչ, ինչպիսին է Վերա Վիլկովիսկայան է, մահացավ լիակատար անհայտության պայմաններում: Վերա Էմանուիլովնային վերջին հրաժետը տալու էին եկել ոչ մեծ թվով բնակիչներ, այդ թվում՝ Պյոտր Դուլսկին, ով գրել էր նրա ինքնակենսագրական գրքի նախաբանը առաջին և միակ անհատական ցուցահանդեսի համար:

Վերա Վիլկովիսկայան թաղված է Արսկի գերեզմանատանը հոր կողքին, ներկայումս նրա գերեզմանը գտնվում է Նիկոլայ Ֆեշինի գերեզմանի հետնամասում:

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 https://realnoevremya.ru/articles/103030-esse-o-hudozhnice-vere-vilkoviskoy-zabytoy-uchenicy-feshina
  2. Айвар Муратов (23.06.2018)։ «Путем Веры: о жизни и смерти одной забытой ученицы Николая Фешина»։ Реальное время։ Վերցված է 2018-06-23 
  3. «ПРАВДА В ДЕТАЛЯХ»։ ДИ №5 2017։ Диалог искусств։ 11 ноября 2017։ Վերցված է 2018-06-23 
  4. Галеев, 2005, էջ 18

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • АРХУМАС. Казанский авангард 20-х гг. / Сост. И. И. Галеев. — М.: Скорпион, 2005. — 170 с. — 999 экз. — ISBN 5-86408-120-5

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]