Վենդա (լեզու)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Infoboxforlang.png
Վենդա (լեզու)
Տեսակլեզու
ԵնթադասԲանտու
Մասն էԲանտու
ԵրկրներFlag of South Africa.svg ՀԱՀ
Խոսողների քանակ1 064 000 մարդ
Գրերի համակարգլատինական այբուբեն
IETFve
ԳՕՍՏ 7.75–97вед 134
ISO 639-1ve
ISO 639-2ven
ISO 639-3ven
Venda language Վիքիպահեստում

Վենդա (չիվենդա), վենդա ժողովրդի լեզուն, ՀԱՀ պաշտոնական լեզուներից մեկը: Տարածված է Հարավաֆրիկյան Հանրապետության հյուսիս- արևելքում, առավելապես Լիմպոպո գավառի հյուսիսում, ինչպես նաև Զիմբաբվեի հարավում (ՀԱՀ-ի հետ սահմանին): Այս լեզվով խոսողների ընդհանուր թիվը կազմում է 1,152 միլիոն մարդ, որից ՀԱՀ-ում` 1,022 միլիոն (2001 թվականի մարդահամար), Զիմբաբվեում, 130 հազար մարդ: Վենդան համարվում է բանտուստան Վենդայի պաշտոնական լեզուն: Ներկայումս այն համարվում է Լիմպոպո գավառի Վխեմբե շրջանի բնակչության մեծամասնության լեզուն:

Դասակարգում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վենդան բանտու լեզուներից մեկն է: Ըստ Մալկոմ Գարսիի (1948 թ., 1967-1971 թթ.) դասակարգման և 1978 թվականն Ի. Բաստենի ճշգրտման` այն վերաբերվում է S գոտու, վենդա խմբին (S.20) և ունի S.21 պայմանական ինդեքսը: Ամենամեծ բարբառներն են`պհանին, տավհացինդին, իլաֆուրին, մբեձին, մանդան, գուվհուն, լեմբետուն:

Բնութագիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կառուցվածքը տիպիկ բանտուական է, կցական արհեստական թեքվածության տարրերով: Հնչյունաբանական առանձնահատկություններից է հարուստ բաղաձայնական համակարգը, որին բնորոշ է կրկնակի հնչյունաբանական արտաբերման առկայությունը: Ամբողջությամբ ներկայացված է անվանական (համահնչյունական) դասակարգման համակարգը (17 դաս և 2 ենթադաս):

Գրելաձև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրերը ստեղծվել են 19-րդ դարի վերջերին լատինական տառագրական հիմքի վրա: C, J և Q տառերը օգտագործվում են միայն օտարալեզու փոխառություններում:

Վենդա այբուբեն
A a B b (C c) D d Ḓ ḓ E e F f
G g H h I i (J j) K k L l Ḽ ḽ
M m N n Ṋ ṋ Ṅ ṅ O o P p (Q q)
R r S s T t Ṱ ṱ U u V v W w
X x Y y Z z

Հնչյունաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

letter(s) value(s) in IPA notes
a [a], [ɔ]
b [b]
bv [b̪v]
bw [bɣw] or [bj] Varies by dialect
d [d]
dz [d͡z]
dzh [d͡ʒ] Similar to English "j"
dzw [d͡zw]
[d̪]
e [ɛ], [e]
f [f]
fh [ɸ]
g [ɡ]
h [ɦ], [h] Pronounced [h] before e.
hw [ɣw]
i [i]
k [kˀ]
kh [kʰ]
khw [kʰw]
l [ɭ]
[l̪]
m [m], [m̩] M is syllabic [m̩], when the following syllable begins with m.
n [n], [n̩] N is syllabic when the following syllable begins with n.
ng [ŋɡ]
ny [ɲ]
nz [nd͡z]
[n̪]
[ŋ]
ṅw [ŋw]
o [ɔ], [o]
p [pˀ]
ph [pʰ]
pf [p̪f]
pfh [p̪fʰ]
r [ɾ]
s [s]
sh [ʃ]
sw [ʂ]
t [tˀ]
th [tʰ]
ts [t͡s]
tsh [t͡ʃʰ]
tsw [t͡sw]
ty [c]
[t̪]
ṱh [t̪h]
u [u]
v [v]
vh [β]
w [w]
x [x] Similar to the ch in Scottish loch.
xw [xw]
y [j]
z [z]
zh [ʒ]
zw [ʐ]

Վիկիպեդիան վենդա լեզվով[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գոյություն ունի Վիքիպեդիա վենդա լեզվով բաժին («Վիկիպեդիա վենդա լեզվով»), որտեղ առաջին սրբագրումները կատարվել են 2004 թվականին: 2018 թվականի օգոստոսի 29-ի դրությամբ բաժինը պարունակում է 266 հոդված (էջերի ընդհանուր քանակը կազմում է 1631), այնտեղ գրանցված են 4466 մասնակիցներ, որոնցից ոչ մեկը ադմինիստրատորի կարգավիճակ չունի, վերջին 30 օրվա ընթացքում որոշակի գործողություններ են կատարել 11 մասնակիցներ, բաժնի գոյության ընթացքում կատարված սրբագրումների թիվը կազմում է 16 813[1]:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ziervogel D. A Handbook of the Venda language. Pretoria, 1961
  • Poulos G. A Linguistic Analysis of Venda Pretoria, 1990.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]