Վաչագան Խալաթյան

Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Խալաթյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։

Վաչագան Խալաթյան
Ծնվել է	մայիսի 11, 1932(1932-05-11) Ուռուտ, Ստեփանավանի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ
Մահացել է	հուլիսի 22, 2004(2004-07-22) (72 տարեկան) Երևան, Հայաստան
Քաղաքացիություն	Հայաստան
Մասնագիտություն	մանկավարժ
Հաստատություն(ներ)	Երևանի Թույլ լսող երեխաների գիշերօթիկ դպրոց Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարան
Գործունեության ոլորտ	արատաբան, սուրդոմանկավաժ
Ալմա մատեր	Վ․ Բրյուսովի անվան պետական համալսարան (1954) և Մոսկվայի պետական մանկավարժական համալսարան
Գիտական աստիճան	Մանկավարժական գիտությունների թեկնածու
Տիրապետում է լեզուներին	հայերեն, ռուսերեն, ֆրանսերեն
Ինչով է հայտնի	ստեղծել է մատնախոսության հայերեն այբուբենը ստեղծել է ժեստերի լեզվի համառոտ և «Խոսող ձեռքեր» Հայկական ժեստերի լեզվի բառարանները

Վաչագան Գևորգի Խալաթյան (11.05.1932 - 22.06.2004), մանկավարժ, արատաբան, մանկավարժական գիտությունների թեկնածու։ Ստեղծել է մատնախոսության հայերեն այբուբենը, ժեստերի լեզվի բառարաններ և զգալի ավանդ ունեցել Հայաստանում լսողական խանգարումներ ունեցող երեխաների կրթության և զարգացման գործում։

Կենսագրություն

Մանկություն և պատանեկություն

Վաչագան Գևորգի Խալաթյանը ծնվել է Լոռու մարզի Ուռուտ գյուղում։ Գյուղի ութնամյակն ավարտելուց հետո բարձր դասարանների ուսումը շարունակում է Ստեփանավանի միջնակարգ դպրոցում, որն ավարտում է 1949-1950 ուսումնական տարում։ Նույն տարում ընդունվում է Երևանի Բրյուսովի անվան օտար լեզուների պետական մանկավարժական ինստիտուտի ֆրանսիական ֆակուլտետը։ 1954 թվականին ավարտում է ինստիտուտը և զորակոչվում բանակ։

Գիտական գործունեության սկիզբ

Զորացրվելուց հետո (1958 թ.) ընդունվում է աշխատանքի Երևանի խուլ երեխաների գիշերօթիկ դպրոցում։ Սկզբում աշխատում է որպես դաստիարակ, ապա հայոց լեզվի ուսուցիչ և լսողական կաբինետի վարիչ։ Աշխատանքին զուգընթաց (1959-1961 թթ.), սովորում և ավարտում է Մոսկվայի մանկավարժական ինստիտուտի դեֆեկտոլոգիայի ֆակուլտետի սուրդոմանկավարժության բաժինը։

Մոսկվայում ուսանելու տարիներին Խալաթյանը ծանոթանում է Գ.Զայցեվայի (Зайцева, Галина Лазаревна) և Կարպ Միքայելյանի հետ, ով 1930-ականներից սկսած համարվել է Մոսկվայում լսողության խնդիրներ ունեցող երեխաների ուսուցման և դաստիարակության համակարգի առաջատար կազմակերպիչներից մեկը։ Այդ ծանոթություներն ու հանդիպումները սկիզբ են դնում երկարատև և շատ ոգևորիչ համագործակցության:

1961 թ. Խալաթյանը ստեղծում է մատնախոսության այբուբենի հայկական տարբերակը։ Նա առաջին հայ մանկավարժն է, ով ստացել է բարձրագույն արատաբանական կրթություն։

1967 թվականին Վ. Խալաթյանի նախաձեռնությամբ և ակտիվ մասնակցությամբ հիմնադրվեց Երևանի լսողության խնդիրներ ունեցող երեխաների գիշերօթիկ դպրոցն ու մանկապարտեզը: Հիմնական նպատակն էր խթանել մնացորդային լսողության կիրառումն ու զարգացումը՝ հաղորդակցումն իրականացնելով մատնախոսության, շուրթերով ընթերցման և գրավոր լեզվի տիրապետման միջոցով: Նրա ղեկավարությամբ՝ ավելի քան երկու տասնամյակ, այս կրթական հաստատությունը նաև առաջարկում էր փայտագործության, կոշիկի նորոգման և կարի մասնագիտական ​​​​ուսուցում, ստեղծելով ապահով միջավայր լսողության խնդիրներ ունեցող ուսանողների ակադեմիական, սոցիալական և հուզական զարգացման համար:

Աշխատանքին զուգընթաց Խալաթյանը զբաղվում է ուսումնամեթոդական և գիտահետազոտական աշխատանքներով։ 1983 թ. Մոսկվայում պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն և ստացել մանկավարժական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։ 1983 թվականից զբաղվում է նաև մանկավարժական կադրերի պատրաստման հարցերով, դասավանդում է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի դեֆեկտոլոգիայի բաժնում։ Նրա նախաձեռնությամբ 1998 թ. նույն համալսարանում բացվում է սուրդոմանկավարժների պատրաստման բաժին: Հեղինակ է երկու տասնյակից ավելի գիտամանկավարժական հոդվածների։ Բազմիցս մասնակցում է հանրապետական, համամիութենական և միջազգային գիտաժողովների և հանդես գալիս զեկուցումներով։ Պարբերաբար կազմակերպում է դասընթացներ սկսնակ մանկավարժների համար։ Լուրջ ներդրումներ ունի հատուկ ուսուցման համակարգի զարգացման բնագավառում։ Հրատարակում է «Հատուկ մանկավարժության բառարան», «Հայկական ժեստերի լեզվի բառարան» (2001 թ.) և «Խոսող ձեռքեր» Հայկական ժեստերի լեզվի բառարան ուսումնաօժանդակ ձեռնարկները։

Մամուլում հրապարակված մեթոդա-մանկավարժական հոդվածների ցանկ

1. "Խուլ երեխայի ուշադրության զարգացման առանձնահատկությունները" -«Սովետական մանկավարժ» 1971 թ., № 9, էջ 28-31
2. "Ուշադիր լինենք նրանց հանդեպ" – «Սովետական դպրոց» 28.04.1971 թ.
3. "Ինչպես ստւգել երեխայի լսողությունը" - «Սովետական դպրոց» 09.02.1972 թ.
4. "Մի քանի խոսք թուլյ լսող երեխաների ուսուցման մասին" - «Սովետական մանկավարժ» 1973 թ., № 7, էջ 17-19
5. "Հայկական մատնախոսության այբուբեն" – «Դեֆեկտոլոգիա» ամսագիր 1973 թ., № 4, էջ 56-58
6. "Գրաճանաչության ուսուցման հարցերը հայկական թույլ լսող երեխաների դպրոցում" – «Դեֆեկտոլոգների 7-րդ գիտական հանձնաժողով» 1975 թ. 25-28 մարտի, էջ 162
7. "Կարծիքներ, պատճառներ և հետևանքներ" – «Սովետական դպրոց» 29.05.1975 թ.
8. "Մատնախոսության և ժեստերի լեզու" – «Գիտություն և տեխնիկա» 1976 թ., № 12, էջ 38-45
9. "Ինչից սկսել խուլերի ուսուցումը - «Սովետական դպրոց» 1979 թ., № 2, էջ 21-24
10. "Հատուկ դպրոցին հատուկ վերաբերմունք" - «Սովետական դպրոց» 15.05.1979 թ.
11. "Շուրթերից կարդալը" - «Սովետական մանկավարժ» 1980 թ., №.11, էջ 71-72
12. "Դասապատրաստումը հատուկ գիշերօթիկ դպրոցներում" - «Սովետական դպրոց» 07.01.1982 թ.
13. "Խուլ երեխաների խոսքի ձևավորման առանձնահատկությունները" - «Սովետական մանկավարժ» 1984 թ., № 4, էջ. 54-57
14. "Հատուկ դպրոցներ ելք փակուղուց" – «Դպրություն» 06.03.1990 թ.
15. "Խոսող ձեռքեր" – «Երևան» 11.03.1991 թ.
16. "Կրթական թե բարեգործական օջախ" - «Դպրություն» 04.06.1991 թ.
17. "Միթե արատաբանությունը գիտություն չէ" - «Հ.Հանրապետություն» - 27.12.1992 թ.
18. "Առանձին, թե համատեղ" - «Դպրություն» - 5-11 օգոստոսի, 1993 թ.
19. "Հատուկ ուսուցման համակարգը և նրա պրոբլեմները" - «Դպրոց» 01-08 փետրվարի, 1996 թ.
20. "Հարցադրումներ քննարկման ակնկալիքով" - «Դպրոց» 17 հունիսի, 1996
21. "Խուլերի կրթությունը և դաստիարակությունը ԱՄՆ-ում" - «Դպրոց» 1-17 սեպտեմբերի, 1996 թ.
22. "Հետադարձ հայացք" - «Խաղաղ աշխարհ» 12 մարտի, 1991 թ.
23. "Արատաբաններ`հատուկ դպրոցին" -«Դպրություն» 26 դեկտեմբերի 1991 թ.
24. "Խուլերի համատեղ ուսուցման պրոբլեմը" - 3-րդ միջազգային գիտագործնական գիտաժողով –թեմա «Աջակցություն ֆիզիկական և հոգեկան զարգացման թերություններով երեխաների ուսումնական, դաստիարակչական և վերականգնողական ծրագրերի մշակմանը» 22-23 դեկտեմբերի, 1995 թ, Երևան
25. "Լսողության խանգարումով երեխաների ուսուցման հիմնահարցերը" թեզիս, 1998 թ, 48-րդ գիտաժողով
26. "Ժեստերի լեզվի համառոտ բառարան" (ձեռնարկ) - 2001 թ.
27. "Հատուկ մանկավարժության բառարան" (ձեռնարկ) - 2001 թ.
28. «Խոսող ձեռքեր» Հայկական ժեստերի լեզվի բառարան (ուսումնաօժանդակ ձեռնարկ) - 2004 թ.

Տես նաև

• Մատնախոսության այբուբեն
• Մատնախոսության հայերեն այբուբեն
• Ժեստերի լեզու
• Հայերեն ժեստերի լեզու