Վազող սևամորթ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

«Վազող սևամորթ» (անգլ.՝ Running while Black), ռասայական կողմնակալ կարծրատիպ սևամորթների նկատմամբ, որը տարածված է հիմնականում ԱՄՆ-ում (բայց մի շարք դեպքերում նաև Կանադայում), երբ նկատում են փողոցով վազող սևամորթի[1][2]։

ԱՄՆ-ում մանրաքայլ վազքը ժողովրդականություն է ձեռք բերել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո, ընդ որում՝ ամերիկյան ԶԼՄ-ներում այն զանգվածաբար պատկերվել է որպես սպիտակամորթներին բնորոշ զբաղմունք։ Միևնույն ժամանակ, սևամորթ վազորդներին հասարակությունը վերաբերվել է կասկածանքով (ինչպես այն անձանց, որոնց կասկածում էին հանցագործության կատարման վայրից փախուստի մեջ)[3]։ Կասկածներից պաշտպանվելու համար սևամորթ վազորդները ստիպված են եղել այնպիսի միջոցներ ձեռնարկել, ինչպիսիք են վառ հագուստ կրելը (որպեսզի սպառնալիքներ չստեղծեն), հիմնականում օրվա լուսավոր ժամերին կամ խմբերով վազելը, ինչպես նաև կանխամտածված փոքր արագությամբ վազելը, որպեսզի տպավորություն չստեղծեն, թե նրանք «փախչում են ինչ-որ մեկից»[4]։

2021 թվականին Լինդսի Հորնբաքլը պարզել է, որ միջադեպերը հատկապես հաճախակի են եղել այն դեպքերում, երբ սևամորթներին նկատել են վազելիս սպիտակամորթների թաղամասերում, հատկապես ավելի բարձր սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակ ունեցող սպիտակամորթների թաղամասերում[5]։

Սոնյա Սանչեսի՝ 1968 թվականի «Բրոնքսը հաջորդն է» պիեսում կա մի տեսարան, որտեղ սպիտակամորթ ոստիկանը ձերբակալում է սևամորթին՝ նրան վազելիս տեսնելու պատրվակով։ ԱՄՆ Գերագույն դատարանի 2001 թվականի Իլինոյսն ընդդեմ Ուորդլոուի գործը, որտեղ պաշտպանվել է ոստիկանության կողմից մարդու խուզարկության օրինականությունը այն հիմքով, որ նա իբր փախել է ոստիկանությունից, քաղաքացիական իրավունքների համար պայքարողների կողմից նկարագրվել է որպես «սևամորթի փախուստի» նոր քրեական գործի ստեղծում[6][7]։

Նման միջադեպերի այլ օրինակներից են 2015 թվականին Բալթիմորում Ֆրեդի Գրեյի մահը[8][9][10], 2015 թվականին Ջիմի Տորոնկի ձերբակալությունը Լոնդոնում[11], 2019 թվականին տեղի ունեցած միջադեպը Վանկուվերում (Կանադա)[12], ինչպես նաև 2020 թվականին Ահմաուդ Արբերիի սպանությունը Ջորջիայում (ԱՄՆ)[13][14][15][16][17][18][19][20][21]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Streeter Kurt (18 May 2020)։ «Running While Black: Our Readers Respond»։ The New York Times (en-US)։ ISSN 0362-4331։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021-11-13-ին։ Վերցված է 14 July 2020 
  2. «Sprinter Sam Effah on running while Black»։ Canadian Running Magazine (en-US)։ 5 June 2020։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021-07-16-ին։ Վերցված է 14 July 2020 
  3. Demby Gene (18 July 2020)։ «VIDEO: How Running's White Origins Led To The Dangers Of 'Running While Black'»։ NPR (անգլերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021-11-06-ին։ Վերցված է 19 July 2020 
  4. Karimi Faith (27 February 2021)։ «For Black runners, every stride comes with a fear they can't outrun»։ CNN։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021-11-09-ին։ Վերցված է 17 July 2021 
  5. Hornbuckle Lyndsey (1 June 2021)։ «Running while Black: A distinctive safety concern and barrier to exercise in White neighborhoods»։ Preventive Medicine Reports (անգլերեն) 22: 101378։ ISSN 2211-3355։ PMID 33996391 ։ doi:10.1016/j.pmedr.2021.101378 
  6. Vaughans Kirkland C., Spielberg Warren (30 June 2014)։ The Psychology of Black Boys and Adolescents [2 volumes] (անգլերեն)։ ABC-CLIO։ էջ 342։ ISBN 978-0-313-38199-7 
  7. Engel Robin S. (15 March 2010)։ Race, Ethnicity, and Policing: New and Essential Readings (անգլերեն)։ NYU Press։ էջ 153։ ISBN 978-0-8147-7616-2 
  8. Stolberg Sheryl Gay (22 April 2015)։ «Freddie Gray in Baltimore: Another City, Another Death in the Public Eye»։ The New York Times։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021-11-24-ին։ Վերցված է 2022-02-17 
  9. «Justice Dept. Opens Baltimore police probe; 1K protest»։ Associated Press։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021-07-18-ին։ Վերցված է 2022-02-17 
  10. Alexander Keith L. (25 July 2015)։ «Representing Freddie Gray's family: A venerable lawyer in cases involving race, police and death»։ Washington Post (en-US)։ ISSN 0190-8286։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021-05-06-ին։ Վերցված է 15 July 2021 
  11. «From top sprinter to homeless in London – what happened next to Jimmy Thoronka?»։ The Guardian (անգլերեն)։ 19 May 2018։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021-07-16-ին։ Վերցված է 15 July 2021 
  12. «Running while black: Vancouver police say no racial profiling in stopping man rushing to SkyTrain station»։ 11 June 2019։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021-07-16-ին։ Վերցված է 2022-02-17 
  13. Barnhill George E .։ «Letter from District Attorney to Police Department»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021-11-05-ին։ Վերցված է 1 December 2021 
  14. Futterman Matthew (8 May 2020)։ «After a Killing, 'Running While Black' Stirs Even More Anxiety»։ The New York Times։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021-11-26-ին։ Վերցված է 2022-02-17 
  15. «Running While Black: Ahmaud Arbery's Death Highlights Shared Fears Of Racial Profiling»։ www.wbur.org (անգլերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021-08-12-ին։ Վերցված է 14 July 2020 
  16. Beauchamp Zack (8 May 2020)։ «Ahmaud Arbery and the dangers of running while black»։ Vox (անգլերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021-11-15-ին։ Վերցված է 14 July 2020 
  17. «Running while Black: A pediatrician reflects on race, racism, and Ahmaud Arbery»։ spokesman-recorder.com (en-US)։ 27 May 2020։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021-07-18-ին։ Վերցված է 14 July 2020 
  18. «'Why is this black guy running?': After Ahmaud Arbery's killing, African Americans reconsider fitness routines»։ NBC News (անգլերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021-11-26-ին։ Վերցված է 14 July 2020 
  19. Carroll Rory (9 May 2020)։ «NFL: Players, coaches call for investigation into killing of Ahmaud Arbery»։ Reuters։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021-07-15-ին։ Վերցված է 2022-02-17 
  20. «Videos of Ahmaud Arbery roaming vacant home shown to jury»։ WCVB (անգլերեն)։ 2021-11-11։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021-11-21-ին։ Վերցված է 2021-11-29 
  21. «Ahmaud Arbery: What you need to know about the case»։ BBC (անգլերեն)։ 2021-11-28։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021-11-25-ին։ Վերցված է 2022-02-17 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]