Սոմ տամ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox mets.png
Սոմ տամ
թաի.՝ ส้มตำ
2013 Tam Lao.jpg
Ծագում
ԵնթատեսակՄրգային աղցան
Առաջացման երկիրԹաիլանդ
Բաղադրամասեր
Հիմնականպապայա, գազար, գետնընկույզ,
Հնարավորբրինձ, խեցգետին, ձկան սոուս, չիլի պղպեղ
Som tam Վիքիպահեստում

Սոմ տամ, ավանդական, կանաչ պապայայից պատրաստվող թաիլանդական կծու աղցան։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պապայան առաջին անգամ հանդիպել է Թաիլանդի մոտ գտնվող Սիամ թագավորությունում՝ Մալակա շրջանով Կոլումբոսյան փոխանակումից հետո։ Պատմաբան Սուջիտա Վոնգտայի խոսքերով՝ սոմ տամի պատրաստման հիմնական բաղադրիչը պապայայան է. հավանական է, որ այն ծագել է նորաբնակ չին-լաոսական էթնիկական միության, Չաո-Պրայա դաշտավայարի բնակիչներից։ Սիամ թագավորության վաղ շրջանում ( XVIII դարի վերջից մինչև XIX դարի սկիզբ) այն հայտնի է դարձել որպես սոմ տամ։ Պապայայով զարդարված նոր ուտեստը հյուսիս-արևելյան երկաթուղու կառուցումից հետո տարածվել է ներկայիս հյուսիս-արևելյան Թաիլանդում (Իսան)։ XIX-XX դարերում՝ 1957 թվականի Միտարապապ ճանապարհի բացումից հետո (նրանով շրջան էին բերվում պապայայի նոր տեսակներ), այն դարձել է շատ հայտնի ուտեստ։ Դրանից հետո ուտեստը տարածվել է Իսան և Լաոս շրջաններում։ Կենտրոնական Թաիլանդից համը տարածվել է Իսանում և Լաոսում, որտեղ առաջին անգամ աղցանը համեմել են չիլի պղպեղով։ Մինչ այդ կծու համեմունքները չեն եղել Լաոսի և Իսանի խոհանոցի առանձնահատկություններից[1]։

Ըստ CNN Go-ի տվյալների՝ 2011 թվականին աղցանը աշխարհի 50 ամենահամեղ ուտեստների ցանկում զբաղեցրել է 46-րդ տեղը [2]։

Պատրաստման եղանակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կանաչ պապայան ձեռքով կտրատում են։ Բոլոր բաղադրիչները լցնում են կավե կամ քարե հավանգի մեջ, որպեսզի քամեն հյութը։ Աղցանը ուտում են մածուցիկ բրինձով և լոլիկով։ Երբեմն ավելացնում են Parathelphusinae ընտանիքին պատկանող գետի խեցգետին[3][4] և թթված ձկներից պատրաստված սոուսներ. վերջինս կարող է վտանգավոր լինել կյանքի համար, քանի որ պարունակում են միկրոօրգանիզմներ, որոնք հարուցում են բարդ հիվանդություններ (աղիքային ցուպիկ, ոսկեգույն ստաֆիլիկոկ)[5]։ Քանի որ խեցգետինները հում են, Թաիլանդի և Լաոսի կառավարությունը պարբերաբար նախազգուշացնում է հեպատիտի ռիսկի մասին[6]։

Ուտեստի պատրաստման և բաղադրության տարբերակներ հանդիպում են ոչ միայն Թաիլանդում, այլև Կամբոջայում, Վիետնամում։ Ըստ վարկածի՝ կանաչ պապայայով պատրաստվող աղցանը ծագել է Լաոսում[7][8]։ Արևմուտքում այն ավելի հայտնի է իր թայվանական անվանումով[9][10]։ Կանաչ պապայայով ոչ կծու տարբերակը օգտագործվում է Լաոսում, Վիետնամում և Թաիլանդում. այն մի քիչ քաղցր է, հաճախ ավելացնում են մանրեցված գենտնըկույզ, ավելի հաճախ՝ ձկնային սոուս կամ խեցգետնին։

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «′มะละกอ′มีกำเนิดจากทวีปอเมริกา มาเป็น′ส้มตำ′ เริ่มมีในบางกอก - สุวรรณภูมิในอาเซียน»։ Matichon (թայերեն)։ դեկտեմբերի 25, 2014։ Արխիվացված է օրիգինալից մարտի 4, 2016-ին։ Վերցված է հուլիսի 29, 2017 
  2. CNN Go World’s 50 most delicious foods: place 46 Som tam, Thailand Archived 2011-10-08 at the Wayback Machine. 21 July 2011. Retrieved 2011-10-11
  3. Ponchunchoovong, Samorn (2006). Species identification of Thai Rice-field Crab in the lower north-eastern region of Thailand.
  4. Species identification of Thai Rice Field Crab Archived 28 March 2012 at the Wayback Machine.
  5. Phithakpol, Bulan (1985). Phase I: Food Handling at Village and Household Levels in Thailand. Bangkok, Thailand: The Institute of Food Research and Product Development, Kasetsart University.
  6. «Clay's Kitchen : Tam Ra Ahan Thai (Thai Recipes) ตำราอาหารไทย»։ panix.com։ Վերցված է ապրիլի 11, 2015 
  7. «Khe-Yo's Chef Soulayphet Schwader on Laotian Cuisine and the Perfect Bite»։ seriouseats.com։ Վերցված է ապրիլի 11, 2015 
  8. Lee, Jonathan H. X., and Kathleen M. Nadeau. «Laotian Americans: Foods and Foodways.» Encyclopedia of Asian American folklore and folklife. Santa Barbara, Calif.: ABC-CLIO, 2011. 733. Print
  9. «EatingAsia»։ typepad.com։ Վերցված է ապրիլի 11, 2015 
  10. «The tao of papaya»։ LasVegasWeekly.com։ հունվարի 5, 2010։ Վերցված է ապրիլի 11, 2015 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Cummings, Joe. (2000). World Food: Thailand. UK։ Lonely Planet Publishers. pp. 157–8. 1-86450-026-3
  • Williams, China ‘’et al.’’. (). ‘’Southeast Asia on a Shoestring: Big Trips on Small Budgets.’’ Lonely Planet. p. 31. 1-74104-164-3
  • Brissenden, Rosemary. (2007). Southeast Asian food: Classic and Modern Dishes from Indonesia, Malaysia, .. Tuttle Publishing. pp. 434–439. 0-7946-0488-9
  • McDermoot, Nancie. (1992). Real Thai: The Best of Thailand’s Regional Cooking. Chronicle Books. pp. 121–146. 0-8118-0017-2