Սիեստա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ֆ. Ա. Բրիժմեն, «Սիեստա» (1878)

Սիեստա (իսպ.՝ Siesta, իսպանական արտասանությունը` [sjesta]), հետճաշյա քուն, որն ընդհանուր սովորություն է մի քանի, հատկապես` շոգ կլիմայով երկրներում:

Տերմինաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իսպանական «սիեստա» (siesta) գոյականը և sestear բայը ծագում են լատիներեն hora sexta (բառացի` «վեցերորդ ժամ», այսինքն` «կեսօր». հռոմեացիների մոտ օրվա առաջին ժամն սկսվում էր լուսաբացին) բառից: Դա կեսօրից հետո ժամանակահատվածն էր, երբ աշխատավայրում ընդմիջում է արվում` հանգստանալու և ուժերը վերականգնելու համար:

Ժամանակահատված[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Հունաստան (ամառային սեզոնին)-14:00-15:00 (մինչև 17:00)
  • Իսպանիա («Մեծ սիեստա»)-13:00-17:00
  • Իտալիա-13:00-15:00 կամ 16:00[1]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խոսքը ոչ միայն իսպանական սովորության, այլ` սնունդ ընդունելուց հետո դեպի մարսողական համակարգ արյան բնական հոսքի մասին է, որը քնկոտություն է առաջացնում: Պետք է ընդգծել, որ իսպանական ճաշն ավելի հագեցած է, քան եվրոպական այլ երկրներում, որտեղ հագեցած է նախաճաշը: Անհրաժեշտ է հաշվի առնել նաև բնական կենսաբանական ժամացույցը: Անկախ ճաշի առկայությունից, ուժերի հետճաշյա անկումը տեղի է ունենում առավոտյան արթնացումից մոտավորապես ութ ժամ անց[2]: Մյուս կողմից, Իսպանիայի կողմից գաղութացված արևադարձային երկրներում, ինչպես նաև` Իսպանիայի` Եվրոպայի հարավում գտնվող հատվածում այդ ժամերն օրվա ամենաշոգ ժամերն են:

Գիտական ուսումնասիրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուստավ Կուրբե, «Գամակ» (1844)

Բժիշկ Էդուարդո Էստիվիլը պնդում է. «Մինչև հինգ տարեկան երեխաների համար այն ուղղակի անհրաժեշտ է, իսկ մեծահասակներին ցերեկային քունը խորհուրդ է տրվում, սակայն այն պետք է կարճ լինի, ոչ ավելի, քան 30 րոպե»: Խնդիրն այն է, որ այն երկրներում, որտեղ տարածված է սիեստան, ճաշի ընդմիջումը գերազանցում է այս ժամանակը: Սա ցույց է տալիս[3], որ 30 րոպեից ոչ երկար տևող սիեստան (ավելի երկար տևող ցերեկային քունը կարող է խախտել կենսաբանական ժամացույցն ու գիշերային անքնության պատճառ դառնալ) լավացնում է առողջական վիճակն ընդհանուր առմամբ և արյան շրջանառությունը մասնավորապես: Բացի դրանից, այն լավացնում է հիշողությունն ու սովորելու գործընթացը, երկարացնում է աշխատունակությունն ու ստիպում է օրգանիզմին առույգ մնալ մինչև երեկո` չնայած կուտակված հոգնածությանը[4]: 20-րդ դարի իսպանացի ամենահայտնի գրողներից մեկը, Նոբելյան մրցանակակիր Կամիլո Խոսե Սելան իրեն հատուկ սարկազմով գրել է այս մաքուր իսպանական սովորույթի մասին, ինչպես նաև` վայելել է այն: Այս վիպասանն ասել է սիեստայի մասին, որ այն պետք է իրականացնել «գիշերազգեստով ու աղոթքով»: Ինչպես պնդում են հույն գիտնականները, կարճաժամկետ քունը նվազեցնում է սրտանոթային հիվանդություններից մահացությունների թիվը, հատկապես` երիտասարդ տղամարդկանց շրջանում[5]:

Սիեստայի առաջնություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2010 թվականի հոկտեմբերի 14-23-ը մադրիդյան Կարաբանչել թաղամասում գտնվող «Իսլասուլ» (Islazul) առևտրի կենտրոնում անց է կացվել Իսպանիայի առաջին սիեստայի առաջնությունը (I Campeonato Nacional de Siesta): Առաջնության անցկացման նախաձեռնողն էր Սիեստայի ընկերների ազգային ասոցիացիա հասարակական կազմակերպությունը (Asociación Nacional de Amigos de la Siesta), որը զբաղվում է իսպանական հետճաշյա քնի ավանդույթի քարոզչությամբ: Առաջնությանը մասնակցել է 360 մարդ: Հաղթող է ճանաչվել 62-ամյա էկվադորցի Պեդրո Սորիա Լոպեսը (Pedro Soria López), ով հավաքել է առավելագույն միավորներ: Մրցավարները հաշվի են առնելու քուն մտնելու արագությունը, քնի տևողությունը մարդաշատ ու աղմկոտ վայրում, քնողի յուրահատուկ կամ դիտարժան դիրքերը, խռմփոցի առկայությունն ու բարձրությունը: «Սիեստայի արքան» քնել է 17 րոպե` նախատեսված 20 րոպեից, նրա խռմփոցի բարձրությունը հասել է 70 դեցիբելի: Հաղթողն ստացել է 1.000 եվրո պարգև:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Анна Добрюха (2010-07-12)։ «На юге Европы дневная сиеста - давняя традиция»։ KP.RU - сайт «Комсомольской правды» (ռուսերեն)։ Վերցված է 2018-06-19 
  2. Ebert, D., K.P. Ebmeier, T. Rechlin, and W.P. Kaschka, "Biological Rhythms and Behavior", Advances in Biological Psychiatry. ISSN 0378-7354
  3. Siestas slow heart disease and prolong life // Neurology update, 20 February 2007
  4. ABC։ «Los beneficios de una siesta de 26 minutos»։ ABC.es (իսպաներեն)։ Վերցված է 2018-06-19 
  5. «Сиеста "помогает избежать инфаркта"» (en-GB)։ 2007-02-13։ Վերցված է 2018-06-19 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ebert, D., K.P. Ebmeier, T. Rechlin, and W.P. Kaschka, «Biological Rhythms and Behavior», Advances in Biological Psychiatry. ISSN 0378-7354

Հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]