Ռազմական տերմինաբանություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Ռազմական տերմինաբանությունը (անգլ.՝ Military terminology, ռուս.՝ Военная терминология) հաստատված այնպիսի ռազմական տերմինների (բառերի, բառակապակցությունների և այլնի) ձևայնացված, նույնիսկ՝ պաշտոնականացված համակարգ է, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի խիստ որոշակի նշանակություն՝ կիրառման հստակ գծագրված սահմաններով և գիտական հիմնավորմամբ[1][2]։

Ռազմական տերմինաբանությունը, մասնավորապես՝ ռազմական տերմինները և ռազմական կազմակերպությունների և ռազմական անձնակազմի լեզուն կիրառվում է որպես հստակ և յուրահատուկ կատեգորիայի լեզու։

Ռազմական տերմինաբանությունն առավել լիակատար և լայնորեն ներկայացված է գերատեսչական և ենթագերատեսչական փաստաթղթերում, օրենսդրական ակտերում, ինչպես նաև ռազմական հանրագիտարաններում[1][2]։

Ռազմական տերմինաբանության տարրերը իրենցից ներկայացնում են ռազմական լեքսիկայի հիմքը, որն, ի տարբերություն պաշտոնական ռազմական տերմինաբանության, կարող է ներառել նաև վերջինիս ոչ պաշտոնական տարրերը (օրինակ՝ տարբեր աստիճանների ռազմական պաշտոնյաները և զինված ուժերի անձնակազմը կարող են կիրառել «զրահ» բառը «տանկ», «ԶՓ», «ՀՄՄ» բառերի փոխարեն, կամ «ինքնագնաց» բառը՝ «ինքնագնաց հրանոթ» բառի փոխարեն և այլն)[1]։

Որպես կանոն, ընդգրկելով ռազմական գործի բոլոր ճյուղերը, ռազմական տերմինաբանությունը ձգտում է համապատասխանել գիտական մտքի զարգացման ժամանակակից մակարդակին և արտացոլել ռազմական գործող կանոնագրքերում և պաշտոնական փաստաթղթերում ամրագրված ռազմական հասկացությունների ամբողջ բազմազանությունը[1][2]։

Ռազմական գործի բնաշրջումը կամ ռազմական գործի էվոլյուցիան, որը սերտորեն կապված է գիտատեխնիկական առաջընթացի նվաճումներին, ռազմական տերմինաբանության մեջ մշտապես ներմուծում է նորանոր տերմիններ, նրանից դուրս է մղում արդեն իսկ հնացածները, և կամ էլ ժամանակի պահանջներին է համապատասխանեցնում գոյություն ունեցող ռազմական տերմինների կիրառման հաճախականությունը[1][2]։

Տվյալ լեզվի ռազմական տերմինաբանությունը հաճախ համալրվում է նաև ի հաշիվ ա. նույն այդ լեզվով խոսողների առօրյա բառապաշարի, բ. գիտելիքների այլ ոլորտներից փոխառությունների և գ. այլ լեզուներում ստեղծված տերմինների[1][2]։ Բացի այդ, ռազմական տերմինաբանությունը կարող է կարգավորվել նոր հասկացությունների ներմուծման և կամ հնացածների հեռացման օրենսդրական եղանակով[2]։

Արդի պայմաններում շատ մեծ ուշադրություն է դարձվում թե՛ առանձին երկրների բանակների մասշտաբներով ռազմական տերմինաբանության, թե՛ վերազգային կազմակերպությունների (ռազմաքաղաքական դաշինքների) զինված ուժերի մակարդակով ռազմական տերմինաբանության միասնականացմանը՝ ունիֆիկացիային[1][2]։ Այդ նպատակով շատ երկրների ռազմական նախարարությունները և այլ ուժային գերատեսչությունները պարբերաբար հրատարակում են տեղեկագրքային բնույթի հատուկ ռազմական գրականություն[1][2]։

Ընդհանուր ըմբռնում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռազմական և այլ ուժային կառույցների անձնակազմի փոխըմբռնման և տերմինաբանական միասնության կարիքը հատկապես զարգացել է 20-րդ դարի սկզբներից` միևնույն երկրի բանակի տարբեր զինատեսակների, զորատեսակների, զինված ուժերի տեսակների (ցամաքային զորքեր, ռազմածովային ուժեր, ռազմաօդային ուժեր) զինանձնակազմի ներկայացուցիչների կողմից համատեղ օպերացիաներ անցկացնելու անհրաժեշտությունից ելնելով։

Միջազգային ռազմաքաղաքական դաշինքները և միջազգային օպերացիաների՝ ներառյալ խաղաղապահ գործողությունների անցկացումը[3], առավել մեծացրեց հարցի կարևորությունը և խթանեց միասնական ռազմական տերմինաբանության ստեղծման անհրաժեշտությունը։ Օրինակի համար, ՆԱՏՕ-ն կամ Հյուսիսատլանտյան պայմանագրի կազմակերպությունը ներկայումս ունի բավական ընդարձակ մի ռազմական տերմինաբանական բառարան[4]։ Այդ բառարանում ներկայումս ներառված են ՆԱՏՕ-ի 28 անդամ պետությունների կողմից ընդհանուր օգտագործվող ռազմական տերմինները։ Միաժամանակ ընթանում է ռազմական տերմինաբանության մշակման և զարգացման գործընթացը[5] ՆԱՏՕ-ի և Ռուսաստանի միջև, որն ընդգրկում է ռազմական տերմինաբանությունը, հատկապես՝ հակաօդային պաշտպանության ոլորտի տերմինաբանությունը, համաձայնեցնելով ռազմական տերմինները երեք լեզվով՝ անգլերեն, ֆրանսերեն և ռուսերեն։

Հայկական ռազմական տերմինաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քննադատություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռազմական տերմինաբանության և նրա միասնականացման գործընթացի նկատմամբ կան նաև զգալի քննադատական մոտեցումներ, մասնավորապես դրանք արտահայտված են մի շարք հրապարակումներում, այդ թվում՝ Փոլ Վուդվորդի (Woodward Paul) «The U.S.-Israeli don’t-ask-don’t-tell policy on murder» գրքում[6]։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 Терминология военная // Военная энциклопедия / Грачёв П. С.. — Москва: Военное издательство, 2004. — Т. 8. — С. 62-63. — ISBN 5-203-01875-8
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 Терминология военная // Советская военная энциклопедия. — Москва: Военное издательство Минобороны СССР, 1976. — Т. 8. — С. 27.
  3. Colonel Andrei Demurenko and Professor Alexander Nikitin, Basic Terminology and Concepts in International Peacekeeping Operations: An Analytical Review (translated Robert R. Love) in Low Intensity Conflict & Law Enforcement, Volume 6, Summer 1997, Frank Cass, London accessed at Foreign Military Studies Office, Fort Leavenworth, US [1](չաշխատող հղում) July 28, 2006
  4. DOD Dictionary of Military and Associated Terms accessed on Defense Technical Information Center (DTIC), US website, July 28, 2006
  5. Robert Bell, Ballistic Missile Threats:A NATO-Russia Strategic Challenge in Krasnaya Zvezda, Feb 23, 2003 accessed at NATO on-line Library [2] July 28, 2006
  6. Woodward Paul (February 14, 2012)։ «The U.S.-Israeli don’t-ask-don’t-tell policy on murder»։ War in Context։ Արխիվացված օրիգինալից March 6, 2013-ին։ Վերցված է March 6, 2013։ «One man uses a bomb to kill another and he’s a terrorist. Another does the same and it’s a form of kinetic activity. I guess that makes the latter a kineticist.» 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]