Չարլին և շոկոլադի գործարանը (վիպակ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox book.png
Չարլին և շոկոլադի գործարանը
Հեղինակ Ռոալդ Դալ
Տեսակ գիրք
Ժանր մանկական գրականություն և վեպ
Բնօրինակ լեզու վալլիերեն և անգլերեն
Հաջորդ Charlie and the Great Glass Elevator
Նկարազարդող Michael Foreman և Quentin Blake
Երկիր Flag of the United Kingdom.svg Միացյալ Թագավորություն
Հրատարակիչ Alfaguara
Հրատարակման տարեթիվ 1964
OCLC 9318922
Charlie and the Chocolate Factory Վիքիպահեստում

«Չարլին և շոկոլադի գործարանը» (անգլ.՝ Charlie and the Chocolate Factory, 1964), Ռոալդ Դալի հեքիաթ-վիպակը արտասովոր հրուշակագործ պարոն Ուոնկայի շոկոլադի գործարանում փոքրիկ Չարլիի արկածների մասին է։

Վիպակն առաջին անգամ հրատարակել է «Alfred A. Knopf» հրատարակչությունը ԱՄՆ-ում 1964 թվականին, իսկ Մեծ Բրիտանիայում գիրքը լույս է տեսել 1967 թվականին « Allen & Unwin» հրատարակչության շնորհիվ։ Գիրքը երկու անգամ ֆիլմի է վերածվել՝ 1971 և 2005 թվականներին։ 1972 թվականին Ռոալ Դալը գրել է վիպակի շարունակությունը՝ «Չարլին և հսկայական ապակե վերելակը» (անգլ.՝ Charlie and the Great Glass Elevator), և մտադիր էր ստեղծել շարքի երրորդ գիրքը, սակայն մտադրությունը կյանքի չկոչվեց։ Գիրքը բազմիցս հրատարակվել է անգլերենով, թարգմանվել է տարբեր լեզուներով։

Հայերենով գիրքը հրատարակվել է 2014 թվականին Հասմիկ Սարիբեկյանի թարգմանությամբ («Անտարես» հրատարակչություն)։

Դիպաշար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փոքրիկ տղա Չարլի Բաքեթը (անգլ.՝ Charlie Bucket) ապրում է շատ աղքատ ընտանիքում։ Յոթ մարդ (տղան, նրա ծնողները, երկու պապիկն ու երկու տատիկը) ծվարել էին քաղաքի ծայրամասի փոքրիկ տնակում, ամբողջ ընտանիքից միայն Չարլիի հայրն աշխատանք ուներ. նա ատամի մածուկի պարկուճների կափարիչներն էր պտտում։ Ընտանիքը չուներ անգամ ամենաանհրաժեշտը. տնակում ընդամենը երկու անկողին կար, որոնց վրա պառկած էին չորս ծերունիները, ընտանիքն ապրում էր կիսաքաղց, սնվում էին կարտոֆիլով և կաղամբով։ Չարլին շատ էր սիրում շոկոլադ, սակայն ստանում էր դա տարվա մեջ միայն մեկ օր՝ մեկ շոկոլադե սալիկ իր ծննդյան օրը՝ որպես նվեր։

Շոկոլադի խոշոր գործարանատեր արտասովոր պարոն Ուիլի Ուոնկան (անգլ.՝ Willy Wonka), տասը տարի իր գործարանում անցկացնելով մենակեցության մեջ, հայտարարում է, որ հինգ ոսկե տոմսերի խաղարկություն է կազմակերպում, որի միջոցով հինգ երեխա հնարավորություն կստանա լինել իր գործարանում։ Այցելությունից հետո նրանցից յուրաքանչյուրը ցմահ կապահովվի անհաշիվ շոկոլադով, իսկ մեկը կպարգևատրվի ինչ-որ առանձնահատուկ նվերով։

Երջանիկները, որոնք գտնում են հինգ տոմսերը շոկոլադի փաթեթների տակ, դառնում են.

  • Օգասթ Գլուփը (անգլ.՝ Augustus Gloop)՝ ագահ և որկրամոլ մի տղա, «ուտելը նրա սիրելի զբաղմունքն է»,
  • Վերուկա Սոլթը (անգլ.՝ Veruca Salt)՝ երես առած մի աղջիկ գետնանուշ մաքրող գործարանատիրոջ ընտանիքից, որը սովոր էր, որ իր բոլոր պահանջներն արագ իրականացվեն,
  • Վիոլետ Բյուրգարտը (անգլ.՝ Violet Beauregarde)՝ ամբողջ օրը մաստակ ծամող մի աղջիկ, որը սահմանել էր համաշխարհային ռեկորդ՝ նույն մաստակը ծամելով երեք ամիս շարունակ,
  • Մայք Թիվին (անգլ.՝ Mike Teavee)՝ ամբողջ օրը առավոտից գիշեր հեռուստացույց դիտող մի տղա,
  • Չարլի Բաքեթը՝ վիպակի գլխավոր հերոսը։

Գործարանում շրջագայությանը երեխաներից բացի մասնակցում էին նաև նրանց ծնողները. յուրաքանչյուր երեխա եկել էր իր հոր կամ մոր հետ, բացի Չարլիից, որին ուղեկցում էր Ջո պապիկը։ Գործարանում շրջելու ժամանակ բոլոր երեխաները, բացառությամբ Չարլիի, ուշադրություն չեն դարձնում Ուոնկայի նախազգուշացումներին և իրենց արատների զոհն են դառնում՝ հերթով ընկնելով տարբեր իրավիճակների մեջ, որոնց պատճառով ստիպված են լինում լքել գործարանը։

Վերջում մնում է միայն Չարլին, որին էլ հասնում է գլխավոր մրցանակը՝ նա դառնում է պարոն Ուիլի Ուոնկայի օգնականը և ժառանգորդը։ Մնացած երեխաներն ստանում են խոստացված մշտապես շոկոլադով ապահովված լինելու հնարավորությունը։

Բովանդակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գլխի համար Բնօրինակ Հասմիկ Սարիբեկյանի թարգմանություն (2014)
1 Here Comes Charlie Ծանոթություն Չարլիի հետ
2 Mr. Willy Wonka's Factory Ուոնկայի գործարանը
3 Mr. Wonka and the Indian Prince Պարոն Ուոնկան և հնդիկ արքայազնը
4 The Secret Workers Գաղտնի բանվորները
5 The Golden Tickets Ոսկե տոմսը
6 The First Two Finders Առաջին երկու տոմսերը
7 Charlie's Birthday Չարլիի տարեդարձը
8 Two More Golden Tickets Found Մնացած երկու տոմսերը
9 Grandpa Joe Takes a Gamble Ջո պապիկը ռիսկի է դիմում
10 The Family Begins to Starve Ընտանիքը սովամահ է լինում
11 The Miracle Հրաշքը
12 What It Said on the Golden Ticket Ինչ էր գրված ոսկե տոմսում
13 The Big Day Arrives Այդ կարևոր օրը
14 Mr. Willy Wonka Պարոն Ուիլի Ուոնկան
15 The Chocolate Room Շոկոլադի սրահը
16 The Oompa-Loompas Ումպա-լումպաները
17 Augustus Gloop Goes up the Pipe Օգասթ Գլուփը գնում է խողովակի միջով
18 Down the Chocolate River Շոկոլադե գետի հոսանքն ի վար
19 The Inventing Room – Everlasting Gobstoppers and Hair Toffee Գյուտերի սենյակը. հավերժական կոնֆետներն և մազե իրիսները
20 The Great Gum Machine Ծամոնի վիթխարի մեքենան
21 Good-bye Violet Ցտեսություն, Վիոլետ
22 Along the Corridor Միջանցքով
23 Square Sweets That Look Round Քառակուսի կոնֆետներ, որ կլոր տեսք ունեն
24 Veruca in the Nut Room Վերուկան ընկույզի արտադրամասում
25 The Great Glass Elevator Ապակե մեծ վերելակը
26 The Television-Chocolate Room Հեռուստաշոկոլադի սրահը
27 Mike Teavee is Sent by Television Մայք Թիվին հեռարձակվում է եթեր
28 Only Charlie Left Մնում է միայն Չարլին
29 The Other Children Go Home Մնացած երեխաները վերադառնում են տուն
30 Charlie's Chocolate Factory Չարլիի շոկոլադի գործարանը

Էկրանավորումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1971 թվականին էկրան դուրս եկավ «Ուիլի Ուոնկան և շոկոլադի գործարանը» ֆիլմը, ռեժիսոր՝ Մոլ Սթյուարտ (անգլ.՝ Mel Stuart) և պրոդյուսեր՝ Դևիդ Ուոլփեր (անգլ.՝ David L. Wolper), պարոն Ուոնկայի դերում Ջին Ուայլդերն էր։

Ռոալդ Դալը գրել է ֆիլմի սցենարի առաջին տարբերակը, որի մեջ հետագայում փոփոխություններ մտցվեցին։ Վերջնարդյունքում ֆիլմը դուր չեկավ գրողին։ «Դալը կարծում էր, որ ֆիլմը չափից շատ կենտրոնացած էր Ուիլի Ուոնկայի վրա»,- ասում էր Լիզա Էթերբորոուն՝ Ռոալ Դալի թանգարանի աշխատակիցը,-«Նրա համար գիրքը վիպակ էր Չարլիի մասին»[1]։

2005 թվականին թողարկվում է երկրորդ էկրանավորումը՝ «Չառլին և շոկոլադի գործարանը» ֆիլմը, որի ռեժիսորը Թիմ Բարթոնն էր, իսկ Ուոնկայի դերում Ջոնի Դեփն էր։

BBC-ի «Ջեքանորի» (անգլ.՝ Jackanory) մանկական հեռուստածրագրի երրորդ եթերաշրջանում (1968 թվական) հեքիաթը կարդում էր Բեռնարդ Քրիբինսը[2]։

1983 թվականին շվեդական հեռուստատեսությամբ ցուցադրվեց «Չարլին և շոկոլադի գործարանը» (շվեդ.՝ "Kalle och chokladfabriken") սահիկահանդես, որը բաղկացած էր շվեդ նկարչ Բենթ Աննե Ռուներշթրյոմի (շվեդ.՝ Bengt Arne Runnerström) նկարներից տեքստի ուղեկցությամբ, որն էլ կարդում էր դերասան Էրնստ Հուգո Յարեգարդը։

Կինոտարբերակներին զուգահեռ գոյություն ունեն նաև բեմադրություններ և մյուզիքլներ, որոնց հիմքում ընկած է ստեղծագործությունը։ Թողարկվել են «Չարլին և շոկոլադի գործարանը» աուդիոգրքեր, որոնց թվում է նաև վիպակի հեղինակ Ռոալդ Դալի ձայնագրությունը[3]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Bishop Tom.։ «Willy Wonka's everlasting film plot» (անգլերեն)։ BBS News Online։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-04-04-ին։ Վերցված է 2010-05-05 
  2. «"Jackanory" Charlie and the Chocolate Factory: Golden Tickets (1968)» (անգլերեն)։ IMDb – The Internet Movie Database։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-04-04-ին։ Վերցված է 2010-05-17 
  3. «Audio Books: list of R. Dahl’s books, recorded on album and cassette» (անգլերեն)։ RoaldDahlFans.com։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-04-04-ին։ Վերցված է 2010-05-19