Նոր մեծ խաղ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

«Նոր մեծ խաղ», 1990-ականների վերջերին որոշ լրագրողների կողմից օգտագործվող արտահայտություն՝ ուղղված նկարագրելու նրանց առաջարկը, այն է՝ Կենտրոնական Ասիայի հանդեպ աշխարհաքաղաքական հետաքրքրության թարմացումը, որը հիմնվում է տարածաշրջանի հանքային հարստության վրա։ Այն օտարերկրյա հետաքրքրվողների համար հասանելի է դարձել ԽՍՀՄ փլուզումից հետո։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1997 թվականին Նյու Յորք Թայմսը հրատարակել է կարծիքների մի հոդված՝ «Նոր մեծ խաղ» վերնագրով, որում գրված էր.

Aquote1.png Ինչպես քչերն են նկատել Կենտրոնական Ասիան կրկին ի հայտ է եկել, որպես մռայլ ռազմաճակատի վայր` ներգրավված մեծ տերությունների շրջանում, հին և կոպիտ աշխարհաքաղաքական խաղի մեջ: Արևելյան մասնագետները հավատում են, որ Կասպից ծովի նավթի և գազի զգալի չօգտագործված պաշարները, երկրները կարող են դարձնել այդ շրջանը հաջորդ դարի Պարսից ծոցը: Վերածնված խաղի իմաստը աջակցել նախկին Սովետական պետությունների առաջնորդներին,որոնք զբաղվում են նավթի կառավարմամբ, ընկերանալ և միաժամանակ չեզոքացնել Ռուսաստանի կասկածները և մշակել այլընտրանքային խողովակաշարի անվտանգությունը աշխարհի շուկայում[1]: Aquote2.png

2004 թվականին լրագրող Լուց Կլեվեմանը գրել է գիրք, որտեղ այս արտահայտությունը վերաբերում է այս շրջանի հանքային հարստության ուսումնասիրությանը[2]։ Թեև շատերի համար անմիջական ամերիկյան զինվորականության ներգրավվածությունը այդ տարածաշրջանում Ահաբեկչության դեմ պատերազմի մի մասն էր կազմում, այլ ոչ թե անուղղակիորեն Արևմուտքի կառավարական հետաքրքրությունները հանքային հարստության հանդեպ։ Մեկ այլ լրագրող Էրիկ Վալբերգը իր գրքում առաջարկում է, որ շրջանների մուտքը հանքային կամ նավթի խողովակաշարերով դեռ կարևոր գործոն է[3][4]։

Այլ խմբագիրներ համաձայն չեն այս տեսակետների հետ։ Ստրատեգիական վերլուծողներից մեկը գրել է, որ կենտրոնական Ասիական շրջանները զինվորներ չեն ոչ մի խաղում,իսկ այսպես կոչված «Նոր մեծ խաղը», սա թյուրիմացություն է, որը չի հանգուցալուծվել։ Ավելի քան 2 կայսրություններ կենտրոնացել են այս տարածաշրջանի վրա, ինչպես անցյալում։ Այժմ կան շատ գլոբալ և տարածաշրջանային ուժեր,որոնք ակտիվացել են Չինաստանի և Հնդկաստանի աճի հետ, որպես գլխավոր տնտեսական ուժեր։ Ռուսաստանը տեղական մակարդակի խաղացող լինելուց դարձել է միջազգային մակարդակի՝ կենտրոնական Ասիայի տարածաշրջաններից, որոնք բաժանված են իրենց քաղաքական, տնտեսական և անվտանգության հարաբերություններով[5]։ Այլ գրող հրապարակել է, որ «Մեծ խաղը» կամ «Նոր մեծ խաղը» ենթադրում է, որ Կենտրանական Ասիայի շրջանները պասիվ պայքարողներ են ավելի ուժեղ շրջանների ձեռքերում։ Այնուամենայնիվ նրանց անդամակցությունը Շանհայի համագործակցության կազմակերպության`հիմնադրված 2001 թվականին, ցույց է տալիս, որ նրանք ձեռք են բերել իրական անկախության աստիճան, իսկ Չինաստանը առաջարկում է կանխատեսելիության աստիճան, որը անհայտ է «Մեծ խաղին»[6]։

Անունը հղում է իրական Մեծ խաղին, տերմինը օգտագործված պատմաբանների կողմից բացահայտելու համար 19-րդ դարի քաղաքական և դիվանագիտական խաղը Բրիտանական և Ռուսական կայսրությունների միջև` Կենտրոնական Ասիայի շրջաններում տարածքի և ազդեցության համար։ «Մեծ խաղը» որպես տերմին նկարագարվել է որպես cliché-metaphor[7], և կան գրողներ, ովքեր այժմ գրում են «Մեծ խաղի» թեմայով Անտարկտիկայում,[8] աշխարհի հեռու հյուսիսում[9] և տիեզերքում[10]։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. NYT editor, 1996
  2. Kleveman, 2004
  3. Golshanpazhooh, 2011
  4. Gratale, 2012
  5. Ajay Patnaik (2016)։ Central Asia: Geopolitics, Security and Stability։ Taylor & Francis Group։ էջեր 28–29։ ISBN 9781317266402 
  6. David Gosset, 2010. Beyond the “Great Game” stereotype, the “Zhang Qian’s Diplomacy”.
  7. Sam Miller. A Strange Kind of Paradise: India Through Foreign Eyes. Vintage Books, London 2014. p286.
  8. Dodds Klaus (2008)։ «The Great Game in Antarctica: Britain and the 1959 Antarctic Treaty»։ Contemporary British History 22: 43–66։ doi:10.1080/03004430601065781 
  9. Scott G. Borgerson. The Great Game Moves North. Foreign Affairs.
  10. Easton, Ian. The New Great Game in Space. The Project 2049 Institute.

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հետագա ընթերցում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]