Նորվեգիայի ժողովրդական պարեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Նորվեգիան ժողովրդական պարերի, նորվեգացիների ազգային պարեր, որոնք նորվեգական մշակույթի արտահայտման հիմնական ձևերից է:

Պատմական ակնարկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նորվեգական պարերի մասին հին հիշատակություններ քիչ կան: Միակ հին հիշատակությունը ներկայացված է ժայռապատկերի վրա, որը թվագրվում է մ.թ.ա 500-ից մինչև 1000 թվականներով: Գիտնականների համոզմամբ՝ ժայռապատկերի վրա պատկերված մարդկային պարող ֆիգուրները իրենց դիրքերով հիշեցնում են կքանիստերով նորվեգական պար պարողների:

Նորվեգիայում պարի մասին հաջորդ հիշատակությունն արվել է պաշտոնական փաստաթղթերից մեկում, որը թվագրվում է 1232 թվականով: Համաձայն այդ փաստաթղթի, տվյալ ժամանաշրջանում Նորվեգիայում գոյություն են ունեցել «անվանական» պարեր, այսինքն պարեր, որոնք անվանակոչվել են ի պատիվ հայտնի մարդկանց կամ պարը հնարողի:

Մինչև 1600-ական թվականներն ընկած ժամանակահատվածը նորվեգական պարերի մասին հիշատակություններ չեն հանդիպել: Պատմական իրադարձություններից ելնելով, այդ ժամանակահատվածը նաև ծանր էր նորվեգացիների համար, ուստի այն հենց այդպես էլ անվանվել է «մթություն»: Երկրում բռնկվել է համաճարակ, որն իր հետ տարել է բնակչության գրեթե կեսին: Դրանից հետո, Նորվեգիան կախվածության մեջ է հայտնվել Դանիայից: Ուստի այն, որպես առանձին պետություն գոյություն չի ունեցել, մինչև որ18-րդ դարում անկախություն հռչակելը: Մինչ այդ, նորվեգական մշակույթը միահյուսվել է Շվեդիայի և Դանիայի մշակույթին:

Պարային սկզբունքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նորվեգիայի մշակույթն ուսումնասիրող մասնագետները եկել են այն եզրահանգման, որ ժողովրդական մշակույթը մեծ դերակատարում չի ունեցել նորվեգական գյուղական հին հասարակարգում: Եվրոպայում պարերն առնչություն են ունեցել կախարդանքի, հրաշքի և ծիսական տոնակատարությունների հետ: Հաճախ դրանք սերտ առնչություն են ունեցել հոգևորի հետ: Նորվեգիայում սակայն, նման մոտեցում կարծես թե չի նկատվել: Պարը նախատեսված էր հանգստի ու զվարճանքի հետ, այն ուրախանալու լավ առիթ էր գյուղական խնջույքների ժամանակ: Պարերում գնահատվում էր այն, որ դրանց միջոցով երիտասարդները կարողանում էին ընդհանուր լեզու գտնել միմյանց հետ:

Բուն պարին և պարային շարժումներին առանձնակի ուշադրություն չէր դարձվում: Մարդիկ հավաքվում էին, որպեսզի լիցքաթավեն և՛ ֆիզիկապես, և՛ հոգեպես: Երեխաներին մինչև որոշակի տարիքը չէր թույլատրվում մասնակցել պարերին: Սկզբում նրանք պետք է հաղորդակցվեին եկեղեցում և այդ մոտեցմանը խստորեն հետևում էին: Սակայն երեխաները խնջույքներին, անտեսելով հրահանգները, թաքնվում և ինքնուրույն պարել էին սովորում, ինչի համար նաև խիստ պատժվում էին: Ուստի եկեղեցական արարողություններից հետո, պարզվում էր, որ երեխաներից շատերն արդեն պարելու որոշակի հմտություններ ունեն: Երեխաներից, ովքեր պարերին չէին տիրապետում երկար ժամանակ չէր պահանջվում բացը լրացնելու համար, քանի որ նորվեգացիները կարծում էին, որ նրանք բոլորը ծնվելու պահից ի վեր ունեին ազգային պարային ոգի ունեին:

Նորվեգական պարացանկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տիպիկ նորվեգական պարացանկն այնքան էլ հարուստ չէր: 20-րդ դարասկզբից ի վեր, կարելի է հաշվել ընդամենը 6-8 տարատեսակ պարեր ու պարաձևեր, որնք այնքան էլ պարային արվեստին չէին պատկանում, օրինակ ինչպես երգերով խաղերն ու պարային երգերը: Պարերը բաժանվում էին արագ տեմպով տեսակների, որոնք կատարում էին վարժված պարողները և դանդաղ տեսակի, որոնք պարում էին բոլոր ցանկացողները:

19-րդ դարի նորվեգական պարացանկը կարելի է բաժանել 3 հիմնական խմբերի.

  • հնագույն պարեր,
  • գյուղական պարեր,
  • զուգապարեր:

Հնագույն պարերի ասելով, ի նկատի է առնվում այն միջազգային պարերը, որոն Նորվեգիա են հասել այլ երկրներից պարային վարպետների միջոցով, օրինակ, ինչպես պոլկան, մազուրկան, գալոպն ու վալսը:

Երկրորդ խմբի մեջ մտնում էին գյուղական համայնքներում կատարվող պարերը: Վերնախավն այդ պարերի հետ առնչություն չուներ:

Գյուղական պարերի մեջ առանձնանում էին 3 հիմնական պարեր: Դրանցից մեկը «շղթայական» պարն էր: Այդ պարի ստեղծման համար առիթ էին հանդիսացել ժողովրդական էպոս երգերն ու ասույթները: Պարի գլխավոր դիմագիծն այն էր, որ բոլոր պարողները շարժվում էին իրար ձեռք ձեռքի բռնած: Նման կերպ շղթա կազմելով, նրանք առաջ էին շարժվում ցատկանման շարժումներով կամ սովորական քայլերով, որն ուղեկցվում էր ձեռքերի և գլխի կոնկրետ դիրքերով ու համապատասխան երաշժշտությամբ: Այդ պարային շղթայով հաճած «դարպաս» էր կառուցվում, երբեմն էլ շղթան օձագալար ոլորումներ էր անում: Պարն ուղեկցվում էր երաժշտությամբ կամ ասույթներով: Ասույթների ու պարի սերտ կապը հատկապես նկատելի էր Նորվեգիայի հյուսիսային կղզիներում: Այդ հետաքրքիր կապն այնտեղ պահպանվում է մինչ օրս:

Մյուս գյուղական պարատեսակը, դա «երկար» պարն էր: Այն առանց հստակ շարժումների էր, և իր բնույթով խաղ էր նման: Այս տեսակը տարածված էր գրեթե բոլոր Սկանդինավյան երկրներում և մինչև 20-րդ դարի սկիզբը, մեծ ժողովրդականություն էր վայելում հարսանեկան ծնջույքների ժամանակ: Պարը ծիսական բնույթ ուներ և իրենից ներկայացնում էր հարսանիքը նշող գյուղում տնետուն շրջելու յուրօրինակ արարողություն: Պարային շղթան աճում էր յուրաքանչյուր տան մոտով անցնելիս և վեր էր ածվում աներևակայելի երկար պարային շարքի/այստեղից էլ հենց առաջացել է պարի անվանումը/:

Երրորդ գյուղական պարը, դա շուրջպարն էր: Սա նույնպես խմբային պար էր՝ ստեղծվող տարատեսակ պատկերներով: Պարի կառուցվածքը կախված էր ուղեկցվող երաժշտությունից և ուներ ուրախ և տոնական բնույթ: Պահպանված վկայություններում նկարագրվում է, որ ամառային օրերին հավաքվում էին բոլոր գյուղաբնակները՝ մեծ ու փոքր, ահել ու ջահել և բնության գրկում փնտրում հարթ վայրեր, կրակներ վառում, ինչից հետո ձեռք ձեռքի տված շուրջպարի բռնվում: Նրանք ովքեր չէին պարում, նստում էին խարույկների շուրջ և գինի ընպում տակառներից: Պարն ու գինու համտեսը շարունակվում էր մինչև ուշ գիշեր այնքան ժամանակ, մինչև որ երաժիշտները չէին հեռանում տներով:

Երրորդ խմբի նորվեգական պարերը՝ զուգապարերը, տարածում են գտել հատկապես 17-րդ դարում: Զուգապարերն ունեին տարբեր ձևաչափեր, որոնք մանրամասն նկարագրվում են հայտնի նորվեգացի պարահավաք Կլարա Սեմբի գրքում: Դրանցում կար հստակ օրենք այն մասին, որ ամենաներկայացուցչական, ամենահայտնի կամ պարզապես այն զույգը, որն առաջատարի իր իրավունքը գնում էր երաժիշտներից, կարող էր պարը առաջինը սկսել, կամ ընդհանրապես պարել միայնակ: Մյուս զույգերը հավաքվում էին շրջանաձև և հետևում առաջատար զույգին: Պարը կարող էր կատարվել ինչպես արագ, այնպես էլ դանդաղ տեմպով:

Ներկա հարյուրամյակում, Նորվեգիայում տարածված են ժամանակակից պարերը: Ու թեև Նորվեգիան հարուստ չէ իր պարային մշակույթով, սակայն այն ինչ եկել է հնուց, խիստ հոգատար վերաբերմունքի է արժանանում:

Աղբյուր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]