Նիկողայոս Արղության-Երկայնաբազուկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Նիկողայոս Բարսեղյան Արղության-Երկայնաբազուկ
Արղության-Երկայնաբազուկ.jpg
Թիֆլիսի քաղաքագլուխ
Ապրիլի 25 1891 - հուլիսի 10 1893
1895 - հուլիսի 12 1896
Փետրվարի 24 1903 - մարտի 3 1904
Նախորդող Ալեքսանդր Ստեփանյան Մատինյան
Հաջորդող Պողոս Ալեքսանդրյան Իզմայիլյան
 
Մասնագիտություն՝ քաղաքական գործիչ
Ազգություն Հայ
Ծննդյան օր 1845
Վախճանի օր Մարտի 30 1916
Վախճանի վայր Թիֆլիս
Դինաստիա Արղության-Երկայնաբազուկներ
Ամուսին Մարիամ Հովհաննիսյան Արղության
Զավակներ Վարդան (Վլադիմիր) Արղության-Երկայնաբազուկ

Նիկողայոս Բարսեղյան Արղության-Երկայնաբազուկ (1845 - մարտի 30 1916, Թիֆլիս), հայազգի պետական, քաղաքական, հասարակական հայտնի գործիչ, ակնառու մտավորական, Թիֆլիսի քաղաքապետ[1]:

Պետական - հասարակական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իշխան Ն. Արղության-Երկայնաբազուկը քաղաքական ներքին հակամարտության պայմաններում 1891 թվականի ապրիլի 25-ին ստանձնում է Թիֆլիսի քաղաքագլխի պաշտոնը՝ ղեկավարելով քաղաքը մինչև 1893 թվականի հուլիսի 10-ը[2][3][1]:

Ի դեպ 1892 թվականին ընտրվել է Զրկինյանց Սուրբ Կարապետ եկեղեցու հոգաբարձու[4][1]:

Հրաժարականից հետո Ն. Արղության-Երկայնաբազուկը երկրորդ անգամ քաղաքագլխի պաշտոնում ընտրվել է քաղաքագլուխ Պողոս Իզմայիլյանի մահից հետո՝ 1895 թվականին 54 կողմ և 10 դեմ ձայների հարաբերությամբ[5][1]:

Երկու տարի և երկու ամիս պաշտոնավարելուց հետո Ն. Արղության-Երկայնաբազուկը, առանց սահմանված ժամկետը (4 տարի) լրանալու, 1896 թվականի հուլիսի 12-ին հրաժարական է տալիս խորհրդարանի պատգամավորների միմյանց հետ վեճերի պատճառով: Մինչև հրաժարականի դիմումի հաստատումը (1896թ.-ի նոյեմբերի 5[6]) 1896 թվականի հուլիսի 31-ին Թիֆլիսի նահանգապետի կողմից պարգևատրվել է արծաթե մեդալով և կրծքանշանով[7][1]:

1900 թվականին Ն. Արղության-Երկայնաբազուկի 300 ռուբլի նվիրատվությամբ աջակցել է Թիֆլիսի «Ժողովրդական տան» շինարարությանը[8][1]:

Ն. Արղության-Երկայնաբազուկը 1903 թվականի փետրվարի 24-ին Թիֆլիսի քաղաքագլուխ է ընտրվել նաև երրորդ անգամ՝ պաշտոնավարելով մինչև 1904 թվականի մարտի 3-ը: Պաշտոնավարման ժամկետի ավարտին չսպասելով՝ վաղաժամկետ հրաժարական է տվել[1]:

Պատկեր:Nikoghayos Arghutyan - Erkaynabazuk (Research on Armenian Architecture).jpg
Նիկողայոս Արղության-Երկայնաբազուկ

Ն. Արղության-Երկայնաբազուկի Թիֆլիսի քաղաքագլուխ եղած ժամանակ՝ 1903 թվականին, նրա ակտիվ մասնակցությամբ իրականացվել է ֆինանսական մեծ ներդրումներ պահանջող շինարարություններից մեկը՝ Երևանյան հրապարակում գտնվող «Քաղաքային տան» շինարարությունը[9]: Երրորդ հրաժարականից հետո Ն. Արղության-Երկայնաբազուկը սեփական միջոցներով նպաստել է հատկապես կրթական ոլորտի զարգացմանը: Մինչև իր մահը նա հանդիսացել է Թիֆլիսի արական գիմնազիայի հոգաբարձուների խորհրդի անդամ: Խուլ-համր երեխաների համար քաղաքում հիմնել է դպրոց, որի նախագահն էր մինչև կյանքի վերջը[10][11][1]:

Իշխան Արղության-Երկայնաբազուկը ակնառու մտավորական էր: Նրա հարուստ գրադարանը, որը կազմված էր 10.000 հատորից, կովկասագիտության բացառիկ արժեք էր ներկայացնում[12]: Չնայած տվյալ ժամանակի դժվարին քաղաքական, ազգային իրադրության՝ նրա ընտանիքին հաջողվեց արժեքավոր գրադարանը փոխադրել նորանկախ Հայաստանի մայրաքաղաք Երևան[13][1]:

Ընտանիք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նիկողայոս Արղության-Երկայնաբազուկը ամուսնացած էր Մարիամ Հովհաննիսյան Արղությանցի (ծննդյան ազգանունը՝ Միրզայանց) հետ: Վերջինս հայտնի էր իր բարեգործություններով: Վախճանվել է 1919 թվականին[1]:

Ունեցել է 5 երեխա՝ 3 տղա, 2 աղջիկ, որոնք 1920 թվականին տեղափոխվել են Փարիզ[1]:

Պատկեր:Nikoghayos Arghutyan - Erkaynabazuk՛s tombstone in Sanahin (Research on Armenian Architecture).jpg
Նիկողայոս Արղության-Երկայնաբազուկի տապանաքարը Սանահինի վանքի բակում

Մահ և հուղարկավորություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իշխան Նիկողայոս Արղության-Երկայնաբազուկը վախճանվել է 1916 թվականի մարտի 30-ին: Ապրիլի 7-ին Թիֆլիսի հայկական Մայր տաճարում կատարվեց պատարագ և աճյունը տեղափոխվեց Սանահինի վանք, որտեղ ամփոփվեց տոհմական գերեզմանում:[12][14][15][1]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 Սամվել Կարապետյան, «Թիֆլիսի քաղաքագլուխները», գիրք Ե: ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչություն, Երևան 2003թ. ISBN 5-8080-0520-5. (հայ.) (ռուս.)
  2. «Մուրճ», 1891, էջ 530-531:
  3. «Մուրճ», 1895, էջ 736:
  4. «Մշակ», 1891, N 60, էջ 2 (30 մայիսի):
  5. «Նոր-Դար», 1893, N 181, էջ 1 (16 հոկտեմբերի):
  6. «Մուրճ», 1895, էջ 735-736:
  7. “Кавказ”, 1896, N 203.
  8. «Մշակ», 1900, N 96 (27 մայիսի):
  9. «Մուրճ», 1897, N 1, էջ 163:
  10. “Кавказ”, 1903, N 246, ст. 3.
  11. “Кавказский Календарь на 1906 г.”, Тифлис, 1905.
  12. 12,0 12,1 «Տարազ», 1916, N 8-10, էջ 88:
  13. «Ֆրանսիական տարեգիրք. 1927», Բ տարի, Փարիզ, 1927, էջ 171:
  14. “Известия Тифлисской Городской Думы”, 1916, N 1-3, ст. 3-4.
  15. «Հովիտ», 1916, N 14, էջ 210: