Նավթաքիմիական արդյունաբերություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Նավթաքիմիական գործարան Շոտլանդիայում

Նավթաքիմիական արդյունաբերություն, ծանր արդյունաբերության ճյուղ, որն ընդգրկում է հիմնականում նավթի և բնական այրվող գազերի վերամշակումից ստացված արգասիքների հիման վրա սինթետիկ և այլ նյութերի արտադրությունը։ Թողարկում է սինթետիկ կաուչուկ, հիմնական օրգանական սինթեզի վերջնանյութեր, մուր, ռետինե և ասբեստատեխնիկական իրեր։ ԽՍՀՄ-ում նավթաքիմիական արդյունաբերությունը ձևավորվել է առաջին հնգամյակների տարիներին, երբ Յարոսլավլի, Վորոնեժի, Եֆրեմովի գործարաններում սկսվեց սինթետիկ կաուչուկի արտադրությունը, շարք մտավ (1932 թվականին) Յարոսլավլի ռետինաասբեստային կոմբինատի ավտոդողերի գործարանը և այլն։ Ժամանակակից նավթաքիմիական արդյունաբերության համար բնորոշ է արտադրանքի ծավալի արագ աճը։ 1980 թվականին, 1940 թվականի համեմատ, ազոտային պարարտանյութերի արտադրությունն աճել է 4,7, սինթետիկ խեժերինն ու պլաստմասսաներինը՝ 330,3, սինթետիկ լվացող միջոցներինն ու օճառինը՝ 3,2, իսկ սինթետիկ կաուչուկինը՝ գրեթե կրկնակի անգամ։ Աշխարհում առաջին անգամ ԽՍՀՄ-ում կազմակերպվել են նոր մեթոդով ֆենոլի ու ացետոնի համատեղ արտադրությունը (1948 թվականին) և առանց բնական կաուչուկի կիրառման օդալից դողերի մասսայական թողարկումը (1966-ից 1970 թվականին)։ Ստեղծվել են շառավղային դողերի թողարկման ձեռնարկություններ։ 1980 թվականին, 1940 թվականի համեմատ, ավտոդողերի արտադրությունն աճել է 20 անգամ, կազմել 60,1 միլիոն հատ։ Էապես աճել է նաև ռետինե կոշիկների և ժողովրդական սպառման այլ ապրանքների արտադրությունը, շարք են մտել Նովոուֆիմսկի, Օմսկի, Նովոկույբիշևսկի և այլ ձեռնարկություններ։ Կառուցվել է Պոլոցկի նավթամշակման գործարանը, ստեղծվել են նավթի համալիր վերամշակման և նավթաքիմիայի կենտրոններ, պոլիէթիլենի, պոլիպրոպիլենի, պոլիիգոբութիլենի և պոլիմերային այլ նյութերի թողարկման գործարաններ։ Ճյուղի ձեռնարկություններում ներդրվել են բարձրարտադրողական սարքավորումներ, կառավարման ավտոմատ համակարգեր, ստեղծվում են նեղ մասնագիտացված արտադրություններ, ավտոմատ-հոսքային գծեր, կատարելագործվում կատալիտիկ համակարգերը։

Նավթաքիմիական արդյունաբերության բարձր մակարդակ ունի նաև սոցիալիստական մյուս պետություններում (հատկապես՝ Ռումինիայում, Բուլղարիայում, Լեհաստանում) և զարգացած կապիտալիստական երկրներում։

ՀԽՍՀ-ում նավթաքիմիական արդյունաբերություն կազմակերպվել է Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին։ Ճյուղն ընդգրկում է Երևանի ավտոդողերի գործարանը, ռետինատեխնիկական իրերի գործարանը և ռետինե կոշիկի Շինուհայրի (Գորիսի շրջանում) գործարանը (շահագործման է հանձնվել 1975 թվականին)։ Ձեռնարկություններում թողարկվում են ավտոդողեր, կաղապարային և անկաղապար ռետինատեխնիկական իրեր, բենզայուղակայան տեխնիկական թիթեղներ, ճկուն խողովակներ և այլն։ 1960-ից 1980 թվականներին ՀԽՍՀ նավթաքիմիական արդյունաբերության արտադրանքի ընդհանուր ծավալն աճել է ավելի քան 2 անգամ։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 194 CC-BY-SA-icon-80x15.png