Մորավական աստղ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Star-42.gif

Մորավական աստղ (գերմ.՝ Herrnhuter Stern, անգլ.՝ Moravian star), սուրբծննդյան նշանավոր զարդ արևմտյան երկրներում, որ խորհրդանշում է Բեթղեհեմյան աստղը: Մորավական աստղերը հայտնի են 19-րդ դարի առաջին կեսից և իրենց անվանումն ստացել են Մորավիայի եղբայրներ համայնքից, որտեղ առաջին անգամ պատրաստվել է նման զարդարանք:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մորավական աստղեր Դրեզդենում

Մորավական առաջին աստղը պատրաստվել է 19-րդ դարի 30-ական թվականներին մորավական եկեղեցու տնօրինման տակ գտնվող Նիսքիի (Սաքսոնիա) արական դպրոցում: Հայտնի է, որ աստղը, որն ուներ 110 ճառագայթներ, պատրաստվել է դպրոցի 50-ամյակի առթիվ, և լեգենդն այն վերագրում է մաթեմատիկայի ուսուցչին, ով աստղի միջոցով փորձել է ամրապնդել իր աշակերտների երկրաչափական պատկերացումները: Աստղը բազմանկյուն էր, որի յուրաքանչյուր կողմին ամրացված էր բուրգ[1]: Մորավական աստղի մասին հաջորդ վկայությունը Գերմանիայում վերաբերում է 1887 թվականին, երբ այն հայտնվել է Բուդիշինի (նույնպես Սաքսոնիա) արական ինտերնատում: Աստղը հավաքած ուսուցիչներն այն դպրոցում են կախել նախատոնական օրերին (կա նաև վկայություն, որ 1842 թվականին մորավյան աստղերով են զարդարել ամանորյա տոնածառը Ուիլյամսբուրգում, Վիրջինիա նահանգ)[1]: 19-րդ դարի 90-ական թվականներին առաջին անգամ սկսվել է աստղերի կոմերցիոն արտադրությունն ու վաճառքը: Առաջին արտադրողը եղել է Հերնհուտի գրախանութի սեփականատեր Հենդրիկ Պիտեր Վերբեկը, ով մշակել է արդեն ավանդական դարձած 25 ճառագայթանոց աստղը, իսկ 1925 թվականին գրանցել է աստղի` սնամեջ մոդելի արտոնագիրը[2]: Առաջին աստղերը ներսից լուսավորվել են սևուկի ձեթով, որը հետագայում փոխարինվեց կերոսինով, ապա` էլեկտրական լամպերով[1]:

20-րդ դարասկզբին թղթե փխրուն աստղերին փոխարինելու եկան ավելի ամուր նյութերից` մետաղից և մետաղական հիմքով ստվրաթղթից աստղերը: Ի հայտ եկան հավաքովի մոդելներ, որոնք քանդվում ու հավաքվում էին հերթական տոնին: Զարդարանքը սկզբում տարածում ուներ Մորավիայի եղբայրների համայնքներում և սկսած 1925 թվականից` դրանցով տոներին զարդարել են նրանց եկեղեցիները: Սակայն հետագայում աստղը տարածում գտավ համայնքից դուրս` ստանալով իր ներկայիս անվանումը:

Երբ Առաջին համաշխարհային պատերազմը ընդհատեց հերնհուտյան աստղերի արտադրությունը, այն սկսեցին պատրաստել Ուինսթոն Սեյլեմում (Հյուսիսային Կարոլինա)` մի քաղաքում, որ հիմնադրել էին մորավյան եկեղեցու հետևորդները: Ամերիկյան լայն հասարակությանը մորավյան աստղը հայտնի դարձավ այն բանից հետո, երբ 1924 թվականին գրող Վինիֆրիդ Կիրկլանդը իր «Աստղը դեռ շողում է» գրքում ներկայացրեց իր այցը Ուինսթոն Սեյլեմ ձմեռային տոների ժամանակ[3]: 1968 թվականին կրկին շարունակվել է մորավյան աստղերի արտադրությունը Հերնհուտում, որտեղից էլ ամբողջ աշխարհում տարածվել է մոտ 1.5 միլիոն օրինակ[1]:

Մշակութային նշանակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մորավական աստղը հավաքման գործընթացում

Մորավյան աստղերը պահպանում են իրենց նշանակությունը` որպես Մորավիայի կրոնական համայնքի խորհրդանիշ: Աստղերը սովորաբար կախում են Սուրբ Ծննդյան տոներին նախորդող կիրակի օրը` այն հանելով հունվարի 6-ից հետո, երբ արևմտյան քրիստոնեական ավանդույթի համաձայն նշվում է Աստվածահայտնության տոնը[4]: Ուինսթոն Սեյլեմում ալյումինե տասմետրանոց մորավյան աստղը` 1.5 տ զանգվածով, որը հավանաբար ամենամեծն է նրա գոյության պատմության ողջ ընթացքում, զարդարում է տեղի համալսարանի բժշկական կենտրոնի հյուսիսային աշտարակը[5]:

Ներկայումս աստղի անվան ու ձևի իրավունքի սեփականատերը Herrnhuter Sterne GmbH ընկերությունն է Գերմանիայում, որ հիմնադրվել է 1991 թվականին Մորավական եկեղեցու ջանքերով[6][2]: Աստղերի պատրաստման սովորույթը դպրոցներում դեռևս պահպանվել է, հատկապես գիշերօթիկ դպրոցներում, որտեղ այն համարվում է երեխաների` նախածննդյան տոների հայտնի զբաղմունքներից մեկը[1]:

Չնայած մորավյան աստղերի ճառագայթների թիվը կարող է տատանվել 16-110-ի սահմաններում, սակայն դասական դիզայնով աստղը, որ մեծ չափերով կիրառվում է և ներկայումս, 25 ճառագայթներով աստղն է, որից 17-ը հատման տեղում ձևավորում են քառանկյուններ, իսկ մնացած 8-ը` եռանկյուն: Արտադրվում են կարմիր ու դեղին, ինչպես նաև Ծննդյան տոների ավանդական գույներով աստղեր[7]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 «Der Herrnhuter Stern» (գերմաներեն)։ Jadu.de։ Վերցված է 2013-12-18 
  2. 2,0 2,1 «Manufaktur» (գերմաներեն)։ Die Herrnhuter Sterne GmbH։ Վերցված է 2013-12-18 
  3. Bishop A.W. Schattschneider (November 10, 1966)։ «The Moravian Star»։ Վերցված է 2013-12-18 
  4. Amy Leiser. (December 2008)։ «History of the Moravian Star»։ Monroe County Historical Association։ Վերցված է 2013-12-18 
  5. Bonnie Davis. (Novenber 30, 2009)։ «Wake Forest University Baptist Medical Center to Hold Annual Star Lighting Service» (անգլերեն)։ Wake Forest Baptist Medical Center։ Վերցված է 2013-12-18 
  6. «Trefferlisteneintrag 1/0, Auskunft zu einer Gemeinschaftsmarke. Nummer der Marke: 007328479» (գերմաներեն)։ Deutsches Patent- und Markenamt։ Վերցված է 2013-12-18 
  7. «Products» (անգլերեն)։ Die Herrnhuter Sterne GmbH։ Վերցված է 2013-12-18 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Dorothee Theile. ... und leuchtet in die ganze Welt: Der Herrnhuter Stern und seine Geschichte. — Comenius Buchhandlung, 2008. — ISBN 3981213912

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]