Մասնակից:Tat Chobanyan/Ավազարկղ3
Օլիվեր(շիմպանզե)
Օլիվեր (անգլ.՝ oliver մոտ 1957- 2 հունիսի 2012[1])նախկին «կատարողական» կապիկ էր, որին ժամանակին անվանում էին որպես անցումնային ձև կամ «հումանիստ»` որոշ չափով մարդանման արտաքինի և ուղղաձիգ քայլելու հակվածության պատճառով: Չնայած նրա փոքր-ինչ անսովոր արտաքինին և վարքին, գիտնականները պարզեցին, որ Օլիվերը մարդ-շիմպանզե հիբրիդ չէ[2]:
Վաղ կյանք
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Օլիվերը ձեռք է բերվել որպես Երիտասարդ կենդանի[3] 1970 թվականին՝ դասընթացավարներ Ֆրենկ և Ջանեթ Բերգերների կողմից: Ենթադրաբար, շիմպանզեին բռնել էին Կոնգոյում[1][3]: Որոշ ֆիզիկական եւ վարքագծային տվյալներ Բերգերներին հանգեցրել են այն մտքին, որ Օլիվերը շիմպանզեից բացի այլ արարած է, միգուցե մարդկային շիմպան հիբրիդ: Օլիվերն ավելի շքեղ դեմք ուներ, քան իր ընկեր շիմպանզեները. սովորություն ուներ երկբևեռ քայլելու, այլ ոչ թե ոտքերի վրա շատ ավելի հաճախ, քան իր շիմպանզե հասակակիցները. և գուցե նախընտրել է մարդկային էգերը շիմպանզե կանանցից: Նշվել է նաև, որ Օլիվերը համտեսել էր կոնյակը և ամեն երեկո մեկ բաժակ Բրենդի էր լցնում իրեն` ծխելու բաճկոն հագնելով[4]: 2006 թվականի դեկտեմբերի 16-ի Discovery Channel-ի հատուկ թողարկման ժամանակ Ջանեթ Բերգերը հայտարարել է, որ Օլիվերը սկսել է իր հանդեպ հակում զգալ, երբ լրացել է իր 16 տարին[5]: Ի վերջո, նա փորձեց զուգավորվել նրա հետ, և պարզ դարձավ, որ Օլիվերը այլեւս չի կարող մնալ Ջանեթի հետ: [անհրաժեշտ է մեջբերման] Նա որոշեց Օլիվերին վաճառել Նյու Յորքի փաստաբան Թորի Ադեն Գ. Մալարիին:
Կախարդված գյուղը և այլ օբյեկտներ (1977–1989)
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]1977 թվականին Օլիվերի տերը՝ Մայքլ Միլլերը, Օլիվերին տվեց Ռալֆ Հելֆերին՝ Կալիֆոռնիայի Բուենա պարկում գտնվող Կախարդված գյուղ կոչվող փոքրիկ զվարճանքների պարկի գործընկերոջը, կառուցված ճապոնական գյուղի և եղջերուների պարկի տարածքում: Երբ այդ տարում Կախարդված գյուղը փակվեց, Հելֆերը շարունակեց ցուցադրել Օլիվերին նոր ձեռնարկությունում՝ Gentle ջունգլիներում, որը մի քանի անգամ փոխեց տեղերը մինչև վերջապես փակվելը՝ 1982 թվականին: Լոս Անջելես Թայմսը ծավալուն հոդված է գրել Օլիվերի մասին, որպես հնարավոր բացակայող օղակ կամ շիմպանզեի նոր ենթատեսակ: Օլիվերին տեղափոխեցին Կալիֆոռնիայի Ռիվերսայդ քաղաքի Վայրի կենդանիների վերապատրաստման կենտրոն, որը պատկանում էր Քեն Դեկրոյին, սակայն, ըստ տեղեկությունների, 1985 թվականին նա վաճառվեց Դեկրոյի կողմից: Օլիվերին պատկանող վերջին մարզիչը Բիլ Ռիվերսն էր: Rivers-ը հայտնում էին, որ Օլիվերի հետ մյուս շիմպանզեները չեն կարողանում շփվել:
Buckshire Corporation (1989–1998)
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]1989 թվականին Օլիվերը գնվել է Փենսիլվանիայի Բաքշիր Քորփորեյշնի կողմից՝ կենդանիներ վարձակալելով գիտական և կոսմետիկ փորձարկումների համար: Նրա ընդունման հետազոտությունը բացահայտել է որոշ նախորդ կոպիտ մանիպուլյացիաներից մի քանիսը։ Այն երբեք չի օգտագործվել փորձերի ժամանակ, սակայն հաջորդ ինը տարիների ընթացքում նրա տունը եղել է փոքրիկ վանդակ, որի սահմանափակ չափի արդյունքում առաջացել է մկանային ատրոֆիա այն աստիճանի, որ Օլիվերի վերջույթները դողում էին[3]: 1996 թվականին Բաքշիր Քորփորեյշնի նախագահ Շերոն Հուրշը, Կենդանիների սրբավայրերի կողմից առաջնահերթ Պրիմատների կողմից խնդրելուց հետո, թույլ տվեց առանձնանալ Բաքշիրի 13 շիմպանզեների գաղութում:
Primarily Primates (1998–2012)
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]1998 թվականին Օլիվերը տեղափոխվեց Primaries Primates, որը հիմնադրել է Ուոլաս Սվետը 1978 թվականին: Ավելի հին, թույլ տեսողություն ունեցող[6] և արթրիտային հիվանդություն ունեցող Օլիվերը հայտնվեց ընդարձակ, բացօթյա վանդակում, Primaries Primates- ում, Բեխար շրջանում, Տեխաս[7]:
2006 թվականին Օլիվերը տեղափոխվեց վայրի բնության վերականգնող Լի Թայզեն-Ուոթի ժամանակավոր խնամքի տակ, որը նշանակվել էր դատարանի կողմից՝ Primarily Primates-ի վերահսկման համար, մինչդեռ Տեխաս նահանգը որոշում էր, թե ով է ի վերջո ղեկավարելու այդ հաստատությունը: 2007 թվականի ապրիլի 27-ին Տեխասի նահանգը հաշտության համաձայնագիր կնքեց, որի համաձայն Լի Թեյզեն-Ուոթը հեռացվեց պահապանի պաշտոնից պրիմատների համար և փոխարինվեց տնօրենների խորհրդի կողմից, որը գլխավորում էր Էրիկ Տերտոնը եւ Պրիսցիլա Ֆերալը: Հաշվարկը նաև մերժեց Primarily Primates-ին առաջադրված բոլոր մեղադրանքները: Սուեթը պարտավոր էր հեռանալ սեփականությունից և արգելվեց ծառայել կամ տնօրենների խորհրդում, կամ ապագայում որպես ծառայող[8]:
Օլիվերը շարունակում էր պահպանվել Primaries- ի Primates- ի խնամքի ներքո, մինչ հիմնարկը անցել էր հիմնանորոգման աշխատանքներ: Վերակազմավորված տնօրենների խորհրդի անդամները մտահոգություն են հայտնել Օլիվերի նկատմամբ դատական գործընթացներում և սրբավայրի կառավարման շուրջ ընթացող վեճերի վերաբերյալ նորությունների հոդվածներում: Star-Telegram-ը հաղորդեց, որ Կենդանիների ընկերները միանում են Primaries Primates- ին` վերակառուցելու իր կառավարումը և լուծելու սրբարանի ապագայի վերաբերյալ նախկին մտահոգությունները[9]: Օլիվերն ապրեց իր կյանքի մնացած մասը Վերակառուցված Primaries Primates սրբավայրի խնամքի տակ:
Մահ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Օլիվերն իր վերջին տարիներն անցկացրել է մեկ այլ շիմպանզեի հետ, նուրբ կին, որը հայտնի է որպես Ռաիսին: նրան տեղավորեցին Օլիվերի մոտ ընկերակցության համար Օլիվերի մեծ տարիքից ի վեր հետազոտական լաբորատորիայում տարիները նրան արթրիտ են թողել հիմնականում կուրություն և սրբավայրում չկարողանալով ամեն օր շփվել կրտսեր, ավելի աշխուժ շիմպանզեների հետ: Օլիվերի մասին լուրերը, ինչպես նաև լուսանկարները հաճախ էին տեղադրվում առցանց նրա խնամակալների կողմից՝ հասարակության հետաքրքրության պատճառով: և նույնիսկ նկարելու հնարավորությանը: Նա մասնակցում էր կանոնավոր հարստացման աշխատանքներին, այդ թվում ՝ «Կենդանիների ընկերներ» առցանց տեղեկագրում փաստագրված ձմերուկի ջարդման երեկույթին,[10] և նույնիսկ նկարելու հնարավորությանը[11]: Չնայած պատկառելի տարիքին՝ Օլիվերը բնությանը հասանելիություն ուներ և կյանքի մնացած մասը ապրեց հանգիստ առանձնության մեջ։ Օլիվերը մահացավ քնի մեջ և նրան գտան 2012-ի հունիսի 2-ին, նրա կողքին Ռաիսին: նա առնվազն 55 տարեկան էր[11]: Primally Primates-ի գործադիր տնօրեն Սթիվեն Ռենե Տելյոն հայտարարել է, որ Օլիվերին դիակիզելու են, իսկ նրա մոխիրները կտարածվեն սրբարանի տարածքում[12]:
Գենետիկական թեստավորում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]1996 թվականին, մինչ Օլիվերը դեռ գտնվում էր Բաքշիր Քորփորեյշնում, Չիկագոյի համալսարանի գենետիկը փորձարկեց իր ԴՆԹ-ի որոշ հատվածներ և պարզեց, որ նա ուներ նորմալ շիմպանզեի 48 քրոմոսոմ` հերքելով ավելի վաղ պնդումը, որ նա ուներ 47 (շիմպաններ սովորաբար): ունեն 48, իսկ մարդիկ սովորաբար ունեն 46)[13]: Առանձնացված ուսումնասիրության արդյունքում պարզվել է, որ Օլիվերի գանգուղեղային մորֆոլոգիան, ականջի ձևը, պեպենները և ճաղատությունը ընկնում են սովորական շիմպանզեի ցուցադրած փոփոխականության սահմաններում[14]: Հետագա գենետիկական թեստը, որը տպագրվել է Ամերիկյան ֆիզիկական մարդաբանության հանդեսում, պարզել է, որ Օլիվերի միտոքոնդրիալ ԴՆԹ-ն սերտորեն համապատասխանում է շիմպանզեի կենտրոնական ենթատեսակին, որն ապրում է Կոնգոյի Հանրապետությունում, Գաբոնում և Կենտրոնական Աֆրիկայի այլ տարածքներում[2]:
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ 1,0 1,1 «Oliver the chimp dies at Texas refuge». azcentral.com. June 4, 2012. Վերցված է 22 May 2017-ին.
- ↑ 2,0 2,1 Ely JJ, Leland M, Martino M, Swett W, Moore CM (1998). «Technical note: chromosomal and mtDNA analysis of Oliver». Am. J. Phys. Anthropol. 105 (3): 395–403. doi:10.1002/(SICI)1096-8644(199803)105:3<395::AID-AJPA8>3.0.CO;2-Q. PMID 9545080.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Shuker, Karl (1999). «Oliver's No Gene Genie». Fortean Times. 120: 48–49. Արխիվացված է օրիգինալից January 27, 2006-ին.
- ↑ «Oliver the Humanzee».
- ↑ «The Human Chimp». YouTube.
- ↑ «Primarily Primates - The Story of Oliver». Primarily Primates. Արխիվացված օրիգինալից 12 April 2009-ին. Վերցված է 2009-07-15-ին.
- ↑ «The Texas Monkey Project». Texas Monkey Project. Վերցված է 2007-12-17-ին.
- ↑ Cindy Tumiel (April 25, 2007). «Settlement looming for Primarily Primates». San Antonio Express-News. Արխիվացված է օրիգինալից 17 February 2009-ին. Վերցված է 22 May 2017-ին.
- ↑ William McCall (June 26, 2007). «Lawsuit filed in Oregon latest battle over Texas animal sanctuary». Star-Telegram – via primarilyprimates.org.(չաշխատող հղում) Alt URL
- ↑ Chimpanzees, Awash in Watermelons! Primarily Primates Newsletter Online. April 2, 2008. Accessed August 20, 2012.
- ↑ 11,0 11,1 Casady, Michelle (June 4, 2012). «Oliver, chimpanzee with humanlike traits, dies». Houston Chronicle. Hearst Newspapers. Վերցված է March 4, 2015-ին. «This May 2012 photo provided by Primarily Primates shows a chimpanzee named Oliver painting»
- ↑ Oliver, famed chimpanzee, dies Արխիվացված 2012-06-10 Wayback Machine
- ↑ Anonymous (1996). «'Mutant' Chimp Gets Gene Check». Science. 274 (5288): 727. doi:10.1126/science.274.5288.727e.
- ↑ Hill, WCO; in Bourne, GH (1969). Anatomy, behavior, and diseases of chimpanzees (The Chimpanzee. Vol. 1. S. Karger. էջեր 22–49.