Մանդրագորա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Mandragora officinarum-ը մանուշակագույն ծաղիկներով

Մանդրագորա (լատ.՝ Mandragóra), ցեղ՝ մորմազգիների ընտանիքի բազմամյա խոտաբույս: Մանդրագորի տեսակներ հանդիպում են Միջերկրական, Արևմտյան և Կենտրոնական Ասիայում, Հիմալայներում:

Այս ցեղի բույսերի արմատները երբեմն նման են մարդու կազմվածքի, ինչպիսիք օրինակ կնոջ մոտ է, որի հետ կապված հնում մանդրագորներին կախարդական ուժ էին վերնագրում:

Նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Mandragora sp., արմատ

Բույսերը հիմնականում անմշակ են անճում: Արմատները հարուստ են օսլայով:

Տերևները շատ մեծ են և հավաքվում են վարդաշերտով, որի տրամագիծը հասնում է 1-2 մ կամ ավելի:

Տեսակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ The Plant List տվյալների բազայի, ցեղը ներառում է 3 տեսակ[1]:

  • Mandragora caulescens C.B. Clarke (1883)
  • Mandragora officinalis Mill.
  • Mandragora officinarum L. (1753), դեղային մանդրագորա

Mandragora turcomanica Mizg. (1942), Թուրքմենական Մանդրագորան աճում է Արևմտյան Կոպետդաղում, էնդեմիկ է և պաշտպանվում է պետության կողմից:

Քիմիական կազմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բույսը թունավոր է: Պարունակում է 0,4% տրոպանային ալկալոիդներ[2] ՝ հիոսցիամին և սկոպոլամին:

Հոգեմետ հատկություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մանդրագորայի մարդածին պատկերը «Tacuinum sanitatis» միջնադարյան բժշկական տրակտից

Հնում մանդրագորայի արմատը հաճախ օգտագործվում էր որպես հզոր հալուցինոգեն: Բույսը հաճախ հիշատակվում է միջնադարյան կախարդական բաղադրատոմսերում: Առավել բարձր գնահատված և, համապատասխանաբար, ավելի արժեքավոր էին այն արմատները, որոնք ավելի ճշգրիտ էին նման մարդու մարմնին, մանավանդ, եթե սեռը տարբերակված էր, քանի որ ընդունված էր մանդրագորները բաժանել տղամարդկանց և կանանց:

Մանդրագորայի օգտագործումը խիստ արգելվում է, քանի որ հնարավոր է ծանր կողմնակի երևույթներ՝ ներառյալ մահ:

Ուղեղի հիմնական անդառնալի վ

նասը պայմանավորված է դրանում պարունակվող սկոպոլամինով:

Լեգենդ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հին Եգիպտոսի ժամանակներից առասպելներում կախարդական ուժերը վերագրվել են մանդրագորայի արմատներին: Գերմանական դիցաբանության մեջ բառը սկզբնապես

նշանակում էր մարգարեության «սատանայական ոգի», այնուհետև ՝ մի փոքրիկ արարած ՝ մարդու քողի տակ, որը կարող էր հարստացնել տիրոջը: Սնահավատությամբ՝

մանդրագորայի արմատը «գոռում և հառաչում է», երբ նրան դուրս են հանում հողից: Կա մի լեգենդ, որ մանդրագորան աճում է մարդու սրտից: Հնում հայտնի էր, որ բույսի արմատը գործում է ափիոնների նման, ուստի այն լայնորեն օգտագործվում էր ամուլետների, սիրո հմայքների պատրաստման մեջ ՝ որպես անպտղության բուժման միջոց[3]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Mandragora» (անգլերեն)։ The Plant List. Version 1.1.։ 2013։ Վերցված է 2016-08-09 
  2. Chevallier A. Encyclopedia of Herbal Medicine. — 2nd ed. — New York: DK Publishing Inc., 2000. — P. 231. — 336 p. — ISBN 978-0-7894-6783-6
  3. Культура Германии, 2006, էջ 30

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]