Մագդալենա (գետ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Մագդալենա
Բնութագիր
Երկարություն 1550 կմ
Ավազանի մակերես 260000 կմ2
Ջրի ծախս 8000-10000 մ3
Ջրահոսք
Ակունք Անդեր
Գետաբերան Կարիբյան ծով
 · Գետաբերանի տեղակայում Կարիբյան ծով
Տեղակայում
Հոսող հոսքեր Cauca River և Bogotá River
Երկիր Կոլումբիա Կոլումբիա

Մագդալենա (անգլ.՝ Madalena), գետ Հարավային Ամերիկայի հյուսիս-արևմուտքում, հոսում է Կոլումբիայի արևմտյան մասով։ Սկիզբ է առնում Անդերից, հոսում հյուսիս և թափվում Կարիբյան ծով։ Գետի երկարությունը 1550 կմ է, ջրահավաք ավազանի տարածքը` 260000 կմ²։

Մագդալենան համարվում է Կոլումբիայի ամենագլխավոր և երկար գետը, նրա ջրահավաք ավազանը զբաղեցնում է մայրցամաքի 24%-ը, որի շնորհիվ կարողանում է գոյատևել բնակչության մեծ մասը։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գետի ավազանը

Գետը սկիզբ է առնում Ուիլա դեպարտամենտից, կենտրոնական Կորդերի վերջնամասից, Սոտարա հրաբխից ոչ հեռու։ Գետի սկզբի 100 կիլոմետրների ընթացքում տեղակայված են սահանքներ և ջրվեժներ, Նարե քաղաքից հետո գետը դուրս է գալիս 30-60 կմ լայնությամբ, գտնվում կենտրոնական և արևելյան կորդերի միջը։ Բարրանկաբերմեհա քաղաքի շրջանում հովիտը լայնանում է, իսկ Էլ Բակո քաղաքից հետո դուրս է գալիս Ընդկարիբյան դաշտավայր։ Այդ շրջանում գետը բաժանվում է 2 մասի՝ Լոբա և Մոմպոս։ Արևմտյան մասում՝ Լոբայում, թափվում են Մագդալենա գետի վտակները՝ Կաուկան և Սան Խորխեն, իսկ արևելյան Մոմպոսը ընդունում է Սեսար գետի ջրերը։ Իսկ արդեն Բարրանկիլյա քաղաքի շրջանում գետը թափվում է Կարիբյան ծով։

Ջրագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գետի սնուցումը անձրևային է, ապրիլից մինչև մայիս և սեպտեմբերից մինչև նոյեմբեր հեղեղումներ են, որի ժամանակ ստորին հոսանքում մեծ մակերեսներ ծածկվում են ջրով, մնացած ժամանակ ջրի մակարդակը ցածր է լինում: Նախքան գետահովտից դուրս գալը հարթավայրային գոտիներում ջրի միջին տարեկան սպառումը կազմում է 8000-10000 մ3/վ:

Մագդալենան համարվում է Կոլումբիայի նավարկության հիմնական զարկերակը: Գետը նավարկելի է գետաբերանից մոտ 800 կմ հեռավորության վրա (Բարրանկիլից մինչև Լա-Դորադա), քանի որ Օնդա քաղաքի մոտ (Տոլիմա դեպարտամենտ) տեղակայված են նավերի երթևեկությունը սահմանափակող շեմեր: Բարձր ջրում փոքր նավերը կարող են բարձրանալ մինչև 370 կմ՝ Օդնայից մինչև Նեյվա (Ուիլա դեպարտամենտ):

Գետի ստորին հոսանքում Կարթագեն նավահանգստին կից կառուցված է նավարկելի ջրանցք: Ջրային ուղիների ընդհանուր երկարությունը գետի ավազանում կազմում է մոտ 4 հազար կիլոմետր: Գետի վերին հոսանքում կառուցվել է Բեթանիայի ամբարտակը (Betania Dam), որի հետևանքով ձևավորվել է ջրամբար: Ամբարտակի կոորդինատներն են՝ 2°42′42″ հս․ լ. 75°25′50″ ամ. ե. / 2.71167° հս․. լ. 75.43056° ավ. ե. / 2.71167; 75.43056:

Էկոլոգիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ներկայումս գետի էկոլոգիան տուժում է արոտավայրեր ստեղծելու և գյուղատնտեսության նպատակով հողերի յուրացման համար արևադարձային անտառների հատումներից, որը առաջացնում է հողի էրոզիայի աճ (մինչև 330 տոննա հող՝ մեկ հեկտարից մեկ տարվա ընթացքում): Բարրանկիլ քաղաքի շրջակայքում գետի հոսքը վատթարացնում է գետի դելտայի էկոլոգիան:

Omimex նավթային ընկերությունը ծրագրել է հորատման աշխատանքներ սկսել գետի միջին հոսանքում տեղի նավթահանքավայրից (գետի հունում տեղակայված) նավթի արդյունահանման նպատակով[1]: Հնարավոր պատահարների էկոլոգիական հետևանքները կարող են բավականին ծանր լինել: Բեթանիայի ջրամբարի շինարարությունը հանգեցրեց գետում ձկների պոպուլյացիայի նվազեցմանը՝ սահմանափակելով նրանց միգրացիայի հնարավորությունները[2]։

Այս բոլոր խնդիրները անմիջականորեն վերաբերում են Կոլումբիայի 10 մլն (40 միլիոնից) բնակչությանը, ովքեր բնակվում են Մագդալենայի ավազանում[3]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Եվրոպացի ճանապարհորդ Ռոդրիգո դե Բաստիդասը գետաբերանին մոտ ափ է իջել 1501 թվականի ապրիլի 1-ին և այն անվանակոչել է ի պատիվ Մարիամ Մագդաղենացու: Կոնկիստայի ողջ ընթացքում և նրանից հետո Մագդալենան համարվել է ափամերձ տարածքները մայրցամաքի խորքի հետ կապող հիմնական ճանապարհներից մեկը:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]