Հրամետալուրգիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Հրամետալուրգիա, բարձր ջերմաստիճաններում ընթացող մետալուրգիական պրոցեսների համախումբ։ Մետալուրգիայի հիմնական և հնագույն ճյուղերից։ Վաղ ժամանակներից մինչև XIX դարի վերջը մետաղների ստացումը հիմնված էր հրամետալուրգիական պրոցեսների վրա։ Արտասահմանում XIX—XX դարի սահմանաեզրին արդյունաբերական մեծ նշանակություն ստացավ մետալուրգիայի մեկ այլ ճյուղը՝ հիդրոմետալուրգիան։ Մակայն հրամետալուրգիան, ինչպես իր կիրառման ծավալներով, այնպես էլ նշանակության կարևորությամբ, շարունակում է մնալ որպես մետալուրգիայի գլխավոր բնագավառ։ XX դարի սկզբից տաքացման բոցային եղանակներին զուգահեռ սկսեցին կիրառել նաև էլեկտրական տաքացման տարբեր ձևեր՝ աղեղային, ինդուկցիոն և այլն։ Արդյունաբերության մեջ համարյա միաժամանակ ներդրվեց քիմիական միացությունների հալույթների Էլեկտրոլիզը։ XX դարի 2-րդ կեսին տարածում գտան մետաղների պլազմային հալումը, զոնային հալումն ու էլեկտրոնաճառագայթային հալումը։ Ըստ տեխնոլոգիական հատկանիշների՝ հրամետալուրգիական պրոցեսները բաժանվում են թրծման, հալման, կոնվերտացման, զտման, թորման։ Թրծումն իրագործվում է եռացող շերտով վառարաններում։ Թրծման նպատակն է փոխել ելանյութի կազմում գտնվող միներալների քիմիական բաղադրությունը՝ նախապատրաստելով հետագա մշակման՝ հալման։ Պրոցեսն ընթանում է պինդ, գազային և հեղուկ ֆազերի փոխներգործությամբ։ Արդյունքում ստացվում է հալույթ, որը բաժանվում է երկու շերտի՝ մետաղ և խարամ կամ մետաղ և շտեյն։ Կատարվում է հորանաձև (դոմնային արտադրության), անդրադարձիդ (մարտենյան արտադրություն) վառարաններում, էլեկտրավառարաններում ու այլ ագրեգատներում։ Հատուկ խումբ են կազմում հալման մետաղաջերմային պրոցեսները։ Կոնվերտացումը կարելի է դիտել որպես հալման տեսակ, որը հիմնված է էկզոթերմիկ ռեակցիաների ջերմության օգտագործման վրա և իրականացվում է կոնվերտերներում։ Զտող հալման նպատակն է մաքրել մետաղը խառնուկներից։ Թորումն իրականացվում է ռետորտային (ցինկի արտադրություն), հորանաձև (կապարի, ցինկի, անագի արտադրություն) և եռացող շերտով (տիտանի արտադրություն) վառարաններում։ Անդրկովկասը եղել է մետալուրգիայի ստեղծման ու զարգացման կենտրոններից մեկը և այժմ էլ ունի հրամետալուրգիական զարգացած արդյունաբերություն։ Հատկապես աչքի է ընկնում Մեծամորի մետալուրգիական համալիրը, որը վկայում է, որ մեր թվարկությունից առաջ III հազարամյակում Հայաստանում զարգացած էր հրամետալուրգիան։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 619 CC-BY-SA-icon-80x15.png