Հունական կինեմատոգրաֆ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Հունական կինեմատոգրաֆն ունի երկար ու հարուստ պատմություն: Ընդհանուր առմամբ, հունական արտադրության ֆիլմերը գերակշռում են ներքին շուկայում:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հունական կինեմատոգրաֆի ծննդյան նախապատմությունը գալիս է 19-րդ դարից: 1897 թվականի գարնանը Աթենքի բնակիչները դիտել են կարճամետրաժ ֆիլմեր: 1906 թվականին առաջին սեփական ձայնագրություններն են ստեղծել Մանակի եղբայրները, Յոհանն ու Միտիադը, դեռևս օսմանյան տիրապետության տակ գտնվող Մակեդոնիայում, նույն թվականին ֆրանսիացի ռեժիսոր Լեոնսը թողարկել է 1906 թվականի Աթենքի արտահերթ օլիմպիական խաղերի նորությունների առաջին հավաքածուն: Հունական առաջին լիամետրաժ ֆիլմը` «Գոլֆոն», ստեղծվել է 1914 թվականին, Asty Film ստուդիայի կողմից: Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին կինոարտադրությունը սահմանափակվում էր վավերագրական ֆիլմերով և նորությունների թողարկումով: Հատկապես նշանակալի են Գեորգիս Պրոկոպիուի և Դիմիտրիոս Գազիադիսի ժապավենները, որոնք ֆիքսում էին իրադարձությունները հենց կռվի դաշտում: Այս տարիներից հայտնի է «Սմիրնայի այրումը» (1922): Առաջին կոմերցիոն հաջողությունը գրանցվել է 1920 թվականին, «Ο Βιλλάρ στα γυναικεία λουτρά του Φαλήρου» ֆիլմով, որի ռեժիսորը, սցենարի հեղինակն ու միաժամանակ գլխավոր դերակատարը Նիկոլաոս Սֆակիանակիսն էր: 1928-1931 թվականներն մեծ հաջողություն ունեին Dag-Film ստուդիայի աշխատանքները, հիմնականում` պատմական ֆիլմեր, ինչպես նաև` վեպերի կինոմշակումներ: Առավել հայտնի ֆիլմերից են «Էրոս և ալիքներ» («Έρως και κύματα», 1928), Դափնե և Քլոե («Δάφνις και Χλόη»1931): Վերջին ֆիլմում հույն կինեմատոգրաֆիստները եվրոպական կինոյում առաջին անգամ նկարահանել են «մերկ» տեսարան: 1932 թվականին Olympic film կինոստուդիան ստեղծել է առաջին ձայնային «Αγαπητικός της Βοσκοπούλας» ֆիլմը, որի ռեժիսորն էր Դ. Ցակիրիսը: «Οι Απάχηδες τХων Αθηνών» ֆիլմում ձայնը հնչյունավորում է էկրանի հետևում գտնվող գրամոֆոնը: 1939 թվականին Philopemen Finos ստուդիան դառնում է Greek Cinematic Studios-ի համահիմնադիրը (1939): Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին, 1943 թվականին հիմնվում է երկրի գլխավոր կինոստուդիան` Finos Film-ը, որը որոշում է հունական կոմերցիոն կինոյի ճակատագիրը: 1940-1941 թվականներին առավել հայտնի ֆիլմերն էին «Սրտի ձայնը» (Η φωνή της καρδιάς) (1943, ռեժիսոր` Դ. Իոանոպուլոս) և «Ծափահարություններ» (Χειροκροτήματα) (1944, ռեժիսոր` Գեորգիս Ձավելլաս): 1944 թվականին դերասանուհի Կատինա Պակսինոն արժանացել է Օսկարի` «Ում մահն է գուժում զանգը» ֆիլմում խաղացած դերի համար: 1950-ական թվականներին հույն ռեժիսորներն աշխարհի համար բացահայտեցին նուար ժանրի ռոմանտիկ դրաման: 1960 թվականին Մելինա Մերկուրին (ավելի ուշ` հույն քաղաքական գործիչ, Հունաստանի մշակույթի նախարար) հայտնի է դառնում միջազգային հանրությանը, երբ նկարահանվում է ռեժիսոր Ժյուլ Դասենի «Կիրակի օրերը` երբեք» ֆիլմում: Ֆիլմը Մելինա Մերկուրիին բերում է Օսկար մրցականի առաջադրում, իսկ 1967 թվականին Մերկուրի և Դասեն զույգն ստեղծում են «Իլյա Դարլինգ» ֆիլմի մյուզիքլ-մշակումը, որում խաղացած դերի համար Մերկուրին ստանում է բրոդվեյան «Թոնի մրցանակ» Արդյունքում հունական կինոարտադրությունը թողարկում է ֆիլմեր, որոնք գրավում են մեծ թվով հանդիսատես, չնայած խիստ գրաքննությանը, Հունաստանում քաղաքացիական պատերազմին ու հետպատերազմական տարիների սուր աղքատությանը: Առաջին երկու ֆիլմերը, որոնք միջազգային ուշադրություն են գրավել, եղել են «Ստելլան» (1955, ռեժիսոր` Միխալիս Կակոյանիս) և «Վիշապը» (1956, ռեժիսոր` Նիկոս Կունտուրոս): 1955-1970 թվականները ոսկե շրջան էին հունական կինեմատոգրաֆի համար. Հունաստանը թողարկել է բնակչության մեկ շնչով առավելագույն թվով ֆիլմեր, իսկ մի քանի տարի անընդմեջ երկրում թողարկվել է տարեկան մոտ 100 գեղարվեստական ֆիլմ, 1966 թվականին նկարահանվել է 117 ֆիլմ: 17 տարի Finos Film ստուդիայի հետ համագործակցել է ռեժիսոր Յանիս Դալիանիդիսը: Շատ արդյունավետ աշխատելով` նա նկարահանել է տարեկան մի քանի ֆիլմ, որոնցից շատերը եղել են իր սեփական սցենարով: Բոլոր այդ ֆիլմերը չափազանց հայտնի են դարձել, դրանց տոմսերը միանգամից վաճառվել են[1]:

Հունական նոր կինո[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1967 թվականին սև գեներալների ռազմական խունտայի կողմից երկրում իշխանությունը զավթելուց հետո սկսվում է հունական նոր կինոյի ձևավորման ժամանակաշրջանը, որի թեմատիկան ուղղված էր հունական հասարակության խնդիրներին: Այդ ժամանակահատվածի առավել հայտնի ռեժիսորներից է Թեո Անգելուպոսը: 1998 թվականին նրա «Հավերժություն և օր» կինոժապավենն արժանացել է Կաննի կինոփառատոնի Ոսկե արմավենի մրցանակի, իսկ «Ոդիսևսի հայացք» ֆիլմն ըստ Time ամսագրի դարձել է 1995 թվականի լավագույն ֆիլմերից մեկը: Նրա երկրորդ աշխատանքը` «Ճանապարհորդ խաղացողները» (1975), համարվում է հունական լավագույն ֆիլմերից մեկը, այն նաև մրցանակներ է ստացել երեք միջազգային կարևորագույն կինոփառատոններում (1971 և 1973, Բեռլինում, 1975, 1984 և 1995 Կաննում, 1980 և 1988 Վենետիկում): Անգելոպուլոսը շարունակել է ոչ վաղ անցյալի նշանակալի ռեժիսոների ավանդույթը. Միխալիս Կակոյանիսը կրկնակի օսկարակիր էր, Ալեքսիս Դամիանոսը «Նավի վրա» ֆիլմի համար արժանացել էր տարբեր մրցանակների: Ռազմական դիկտատուրայի տարիներին գործունեություն ծավալած այլ հայտնի ռեժիսորներից էին Կոստաս Ֆերիսը, Տոնյա Մարկետակին և Նիկոս Պանայոտոպուլոսը:

Ժամանակակից ֆիլմեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օլիմպիոն կինոթատրոնը, որտեղ ամեն տարի անց է կացվում Սալոնիկի միջազգային կինոփառատոնը

Վերջին տարիներին հունական կինեմատոգրաֆում գերակշռում է արագ փոփոխվող, սրամիտ սյուժեով ֆիլմերի ոճը, որը բավարարում է ժամանակակից պահանջներին: Այդ ժանրին են պատկանում ռեժիսորներ Նիկոս Պերակիսի, Պերիկլիս Խուրսոգլուի, Ս. Ղորիտսասի, Ա. Կոկինոսի, Օլգա Մալևայի, Կոնստանտինոս Յաննարիսի աշխատանքները: 1970 թվականին հիմնադրվել է Հունական կինոկենտրոնը (Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου), որը մինչև 1988 թվականը եղել է երկրի միակ կինոարտադրողը: Ժամանակակից փուլում Հունական կինոկենտրոնը մնում է հունական ֆիլմերի հիմնական պրոդյուսերը: Կենտրոնի ֆինանսական ֆոնդերը ղեկավարվում են Հունաստանի մշակույթի նախարարության աշխատակազմի կողմից` ֆիլմերի եկամուտից տոկոսներ տրամադրելու միջոցով: 1986 թվականին հիմնադրվել է Ellas film կազմակերպությունը, որի նպատակն էր հանրայնացնել ու տարածել հունական ֆիլմերն արտերկրում: Կինոարտադրությանը պետական միջամտության մեկ այլ միջոց է երկրի գլխավոր ամենամյա կինոիրադարձությանը` Սալոնիկում միջազգային կինոփառատոնի կազմակերպմանն աջակցելը: Սալոնիկում է գործում նաև Հունաստանում միակ Կինեմատոգրաֆի թանգարանը: 2009 թվականին էկրաններին է հայտնվում ռեժիսոր Յորղոս Լանտիմոսի «Ժանիք» ֆիլմը: Նույն թվականին այն արժանանում է Կաննի կինոփառատոնի «Հատուկ հայացք» մրցանակին[2] և առաջադրվում է Օսկար մրցանակի` Լավագույն օտարալեզու ֆիլմ անվանակարգում[3]: 2010 թվականին 67-րդ Վենետիկի կինոփառատոնում գլխավոր մրցանակի է ներկայացվել Աֆինա Ռախել Ցանգարիի «Ատտենբերգ» ֆիլմը:


Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]