Հոռեկա վանք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հոռեկա վանք
Վանքային համալիր


ՏեղադրությունԼՂՀ ԼՂՀ Մարտակերտի շրջան, Թալիշ գյուղ
ԱշխարհԱրցախ
ԵրկիրԱրցախ Արցախ
ԿրոնադավանանքՀայ Առաքելական եկեղեցի Հայ Առաքելական եկեղեցի
Ճարտարապետություն
Ճարտարապ. ոճՀայկական
Կառուցման սկիզբ13-րդ դար
Կառուցման ավարտ1284 թ.
##Հոռեկա վանք (Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն)
Set01-church1.svg
##Հոռեկա վանք (Մեծ Հայք)
Set01-church1.svg
40°22′53″ հս․ լ. 46°44′27″ ավ. ե. / 40.38139° հս․. լ. 46.74083° ավ. ե. / 40.38139; 46.74083Կոորդինատներ: 40°22′53″ հս․ լ. 46°44′27″ ավ. ե. / 40.38139° հս․. լ. 46.74083° ավ. ե. / 40.38139; 46.74083

Հոռեկա վանք, XIII դարի վանք, հայկական ճարտարապետական հուշարձան Մեծ Հայքի Արցախ նահանգի Խաչեն գավառում (այժմ՝ ԼՂՀ Մարտակերտի շրջան, Թալիշ գյուղից մոտ 5 կմ հվ-արմ.), անտառապատ սարալանջին։ Ունի թաղածածկ, ուղղանկյուն խորանով միանավ եկեղեցի և նրան արմ-ից կից գավիթ։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ շինության արձանագրությունների, եկեղեցին կառուցվել է 1279-ին, իսկ գավիթը՝ 1284-ին։ Եկեղեցին ունի մի ուշագրավ մանրամաս՝ խորանը լուսավորվում է երեք պատուհանով։ Գավիթը երկու զույգ փոխհատվող կամարների վրա հենվող ծածկով է. պատկանում է հայկական գավիթների XIII դ. տարածված տիպին։ Հոռեկա վանքից մոտ 100-150 մ հյուսիս պահպանվել է հայկական ժողովրդական ճարտարապետության լավագույն նմուշներից՝ Գյուլիստանի Մելիք-Բեգլարյանների ապարանքը։ Կառույցի հատակագծի լուծումը հիմնականում ենթարկված է հայկական ժողովրդական բնակելի տան, այսպես կոչված, համալիր տիպի հատակագծային սկզբունքին։ Ուշագրավ են հարավային թևի քառակուսի հատակագծով զույգ գլխատները (քարակերտ գմբեթները կանգուն էին մինչև XIX դ. վերջերը), որոնք, ունենալով ֆունկցիոնալ կարևոր նշանակություն, գերիշխել են հատակագծային և ծավալատարածական հորինվածքում։ Ապարանքի ինքնատիպ ճարտության հորինվածքում ժողովրդական բնակելի տան շինության ավանդույթները միահյուսվել են դարաշրջանի պաշտպանական կառույցների կառուցողական սկզբունքների հետ (ուղղանկյուն պարագծով պարիսպ, դիտանցքավոր աշտարակներ՝ պայմանավորված ժամանակի սոց-քաղաքական իրավիճակով), և ապարանքը իր հիմնական բնակելի նշանակությամբ հանդերձ, միաժամանակ, պալատ-ամրոց է, դարաշրջանի պաշտպանական կառույցի նոր տիպ՝ բերդերի ու ամրոցների կողքին։

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ղուլյան Ա., Արցախի պալատական ճարտարապետության երկու հուշարձան, ԼՀԳ, 1982, դ 10։
  • Мкртчян Ш. Մ., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха, У., 1988.