Հարպուն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հարպուն
Harpon 2010.0.3.5. Global.JPG
Տեսակfishing tackle?
ԵնթատեսակԶենք
Ժամանակակից որսորդական հարպուն
Ոսկորից հարպուն ազիլի մշակույթից: Մ.թ.ա. 12000-9500
Էսկիմոսների հարպուններ: Լաբրադոր, Կանադա, 1911 թվական:

Հարպուն (հոլանդերեն`harpoen), աշտե, եռաժանի, նախատեսված է ծովային կենդանիների հետ մարտի համար։ Պտտվում է պտուտակով, պոչով, կողով կամ ճոպանով (Դալ Վ.Ի. ռուսերեն խոսակցական հսկա բացատրական բառարանից)։ Ենթադրվում է, որ առաջին անգամ հարպուններն օգտագործվել են մեզոլիթի դարաշրջանում, սակայն Կատանդայում (Կոնգո) ոսկրային հարպունները պատրաստվել են 75-174 հազ. տարի առաջ[1]։

Հարպունների առաջին տարբերակները պատրաստվում էին փայտից, և միայն ծայրերը` մետաղից։ Որպես կանոն, ծայրակալների ատամիկները ուղղված էին դեպի տարբեր կողմեր, իսկ մեկի վրա կարող էր լինել 3-ից մինչև 5 ատամիկ։

Ձեռք բերելով փորձ, որոշվեց ծայրակալին ամրացնել ճոպան, քանի որ առանց դրա որսին հաճախ հաջողվում էր փախչել։ Իսկ արդեն հարպունի գնդացիրներում ինքնակառավարվող մեխանիզմ կար, որը թույլ էր տալիս որսը քաշել։

Նաև, հարպուն է կոչվում այն նիզակը, որը ինքնուրույն դուրս է թռչում ստորջրյա ատրճանակից կամ հարպունի գնդացրից։ Վերջինի դեպքում հարպունի ծայրակալում հնարավոր է պայթուցիկ նյութ տեղադրել մեծ ծովային կաթնասուններ ոչնչացնելու համար։

«Տիեզերական դարաշրջանում» հարպուններ են կոչվել այն սարքերը, որոնք գործել են նմանատիպ գործողության սկզբունքով` տիեզերանավերի վրա ամրացման միջոցով ֆիքսում էին փոքր երկնային մարմինների վրա վայրէջքները[2]։

Մշակույթի մեջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հարպունների հետ աշխատող մարդկանց մասին բազաթիվ էջեր է նվիրել Հերման Մելվիլն իր հանրահայտ կետորսների մասին «Մոբի Դիք» վեպում, որտեղ մանրամասն ուսումնասիրվում է «հարպունահարման սկզբունքի» մետաֆիզիկան։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]