Հապսա Խան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հապսա Խան
քրդ.՝ Hapsa Xan
Դիմանկար
Ծնվել է1881
ԾննդավայրՍուլեյմանիա
Մահացել է1953
Մասնագիտությունքաղաքական գործիչ
ԱշխատանքԿանանց առաջին դպրոցի հիմնադրում Իրաքում, Քրդական կանանց ասոցիաիցիայի ստեղծում

Հապսա Խան կամ Հափսա Խանի Նաքիբ (քրդ.՝ Hapsa Xan կամ Hapsa Khani Naqib, արաբ․՝ حەپسە خانی‎‎, 1881, Սուլեյմանիա - 1953), դարասկզբի քուրդ ֆեմինիստ և ազգայնական առաջնորդ[1][2]։ 1920-ական թվականների սկզբում Իրաքում հիմնել է կանանց առաջին երեկոյան դպրոցը[3][4]։ Իրաքյան Քուրդիստանում ստեղծել է կանանց իրավունքների պաշտպանության առաջին կազմակերպությունը, որը կոչվում էր «Քրդական կանանց ասոցիացիա»[5] և որը անցյալ դարի դարասկզբին զբաղվել է Մերձավոր Արևելքի կանանց իրավունքների պաշտպանությամբ[6]։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հապսա Խանը ծնվել է 1891 թվականին Սուլեյմանիայում՝ նշանավոր քրդական ընտանիքում։ Նա շեյխ Մարիֆի և Սալմա Խանի դուստրն էր։ 1926 թվականին Հապսա Խանը նշանակալի դերակատարում է ունեցել Սուլեյմանիայում (Silêmanî) աղջիկների առաջին դպրոցի հիմնադրման գործում՝ «ուսուցիչների հետ տնից տուն գնալով՝ հնարավորինս շատ աղջիկներ գրանցելու և նույնիսկ ծնողներին համոզելու համար, որ իրենց դուստրերին դպրոց ուղարկեն»[6]։ Գերմանացի լուսանկարիչ Լոտե Էրելը Հապսա Խանին նկարագրել է որպես կին, «որի ամուսինը ոտքի է կանգնում, երբ նա սենյակ է մտնում»[6]։

Գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1920 թվականին Հապսա Խանը ամուսնացել է քրդերի առաջնորդ Շեյխ Քադիր Հաֆիդի (Sheikh Qadir Hafid,) հետ[7][5], որի եղբայրը բրիտանական օկուպացիայի դեմ քրդերի դիմադրության շարժման առաջնորդ Մահմուդ Բարզանջին էր՝ Աբդուլ Համիդ II մտերիմ ընկերը[4]։ Հապսա Խանն ապստամբությանն աջակցել է՝ ֆինանսավորելով այն, համոզելով մյուսներին միանալ դրան և բողոքի ցույցեր կազմակերպելով Սուլեյմանիայում[6]։

1930 թվականին Հապսա Խանը նամակով դիմել է Ազգերի լիգային՝ քրդերի իրավունքները և քրդական պետությունը պաշտպանելու խնդրանքով։ Երբ 1946 թվականին Քազի Մուհամմադը հիմնել է Մահաբադի հանրապետությունը, նա սատարել է անկախության հռչակման որոշմանը[6]։

1953 թվականին Հապսա Խանի մահից հետո նրա տունը դարձել է դպրոց[6]։ Խանը շարունակում է մեծապես ազդել ժամանակակից քուրդ կանանց վրա։ 2019 թվականի փետրվարին Kurdistan24 լրատվականը հայտնել է, որ Սուլեյմանիայում նորաձևության մրցույթի հաղթողն ավանդական տարազի իր ձևավորումը կատարել է Հապսա Խանի ոճի հիման վրա[8]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Hero Ibrahim Ahmad: The original female Peshmerga»։ www.aljazeera.com։ Վերցված է 2017-09-06 
  2. «Revenge of the Feminerd: More Feminerd Forerunners»։ Bitch Media (անգլերեն)։ Վերցված է 2019-03-09 
  3. Şuşî Perî (2008-04-10)։ «Kurdistan's Women: Hapsa Khan»։ Kurdistan's Women։ Վերցված է 2021-03-19 
  4. 4,0 4,1 «Hapsa Khan»։ kurdistanwomen.blogspot.co.uk։ Վերցված է 2017-09-06 
  5. 5,0 5,1 «Hapsa Khani Naqib: Kurdish Hero»։ julesjotting.blogspot.co.uk։ Վերցված է 2017-09-06 
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 Karim Lawen (2015-02-19)։ «Hepse Xanî Neqîb (1891-1953)»։ Medya Magazine (en-US)։ Վերցված է 2019-03-09 
  7. Kurdistan24։ «Part 1: From self-reign to self-immolation: Kurdish women’s past and present»։ Kurdistan24։ Վերցված է 2017-09-06 
  8. Kurdistan24։ «Glitter and Glamour: Sulaimani holds Kurdish fashion design contest»։ Kurdistan24 (անգլերեն)։ Վերցված է 2019-03-09