Կոսովոյի գրականություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Կոսովոյի գրականությունը բաղկացած է գրական աշխատանքներից, որոնք գրել են Կոսովոյի հեղինակները ալբաներեն, սերբերեն, բոսնիերեն և թուրքերեն: Կոսովոյի գրականության պատմության մեջ առանձնանում է օսմանյան շրջանը՝ չնայած նրան, որ մինչև 1912 թվականը Օսմանյան կայսրության իշխանությունները արգելել էին կիրառել գրավոր ալբաներենը: Այդ քաղաքականությունը շարունակել է սերբական իշանությունը մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկիզբը[1]:

Պատերազմից հետո դպրոցական կրթությունն իրականացվել է սերբերեն[2]: 1940-ական թվականների վերջին տարածված է եղել ընդհատակյա գրականությունը, որն ստեղծվել և հրատարակվել է ալբաներեն: Յուրաքանչյուր ոք, ով գնել է ալբաներեն «Rilinja» թերթը, հաշվառվել է գաղտնի ոստիկանության կողմից[3]: Ալբանական լեզուն և մշակույթը լիիրավ իրավունքներ ձեռք են բերել 1974 թվականին՝ հարավսլավական նոր Սահմանադրության ընդունումից հետո: Կոսովոյի ալբանական գրականությունն ու մշակույթը հետագա զարգացման համար խթան է ստացել[1]:

1949 թվականին «Jeta e re» գրական ամսագրի գալուստով Հարավսլավիայի երիտասարդ ալբանալեզու հեղինակները տարածք են ստացել իր հրատարակությունների համար: 1950-ական թվականներին տպագրվել են առանձին մենագրություններ: 1960-ական թվականներին կոսովո-ալբանական գրականությունը սկսել է ակտիվ հրատարակվել[1]:

Լուրջ արձակը, ինչպես համարվում է, Կոսովոյում հայտնվել է 1950-ական թվականների երկրորդ կեսին: Այդ ժամանակ այդպիսի ժանրով գրել են այնպիսի հեղինակներ, ինչպիսիք են Խիվզի Սուլեյմանին Միտրովիցայից, Ադեմ Դեմիչին Պրիշտինայից և Անտոն Պաշկուն Պրիզրենի Գրաժդանիկայից: 20-րդ դարի Կոսովոյի նշանավոր արձակագիրներից են Էկրեմ Բաշան, Յուսուֆ Բուջովին, Տեկի Դյորվիսհին, Սաբրի Համիթին, Ռամիզ Քելմենդին, Մեհմեդ Քրայան, Բեքիր Մուսլիուն, Ռեջեփ Չոսյան, Մուսա Ռանիադանին, Նազմի Ռախմանին, Զեյնուլա Ռախմանին և Ազեմ Շկրելին[1]:

Կոսովոյի ալբանացիների պոեզիան նույնպես ունեցել է մեծ ճանաչում, նրա արմատները գալիս են ազգային ավանդույթներից: Նախկին Հարավսլավիայի տարածքում ժամանակակից ալբանական պոեզիայի հիմնադիրը համարվում է Էսադ Մեքուլին: Ժամանակակից այլ նշանավոր բանաստեղծներ են Էկրեմ Բաշան, Բեսիմ Բոկշին, Ռահման Դեդայը, Միրկո Գաշին, Էնվեր Գերչեկուն, Ֆախրեդին Գունգան, Աբդուլա Կոնուշևցին, Դեն Մեհմեթին, Ալի Պոդրիմյան և Ազեմ Շկրելին[1]:

Սերբերեն գրականության ավանդույթները տարածաշրջանում շատ ավելի երկար պատմություն ունեն և ծագել են 13-րդ դարից: 20-րդ դարի խոշորագույն սերբ-կոսովական գրողներից են վիպասան Վուկաշին Ֆիլիպովիչը, բանաստեղծուհի Դարինկա Էվրիչը, գրող Ռադոսավ Ստոյանովիչը, բանաստեղծ և արձակագիր Պիկ Սարիչը, բանաստեղծ Լազար Վուկովիչը[1]։

1970-1980-ական թվականներին Կոսովոյի գրողները, ինչպես սերբ, այնպես և ալբանացի, ներկայացվել են Կոսովոյի գրողների միությունում: 1980-ականների վերջին էթնիկ հակամարտության սրման հետևանքով սերբերը լքել են այդ կազմակերպությունը, և մինչ այժմ Կոսովոյի գրողների միությունը կազմված է միայն ալբանացի հեղինակներից: Այդ կազմակերպությունը մեծ դեր է խաղացել Կոսովոյի քաղաքական կյանքում, դրա շատ անդամներ, այդ թվում Իբրահիմ Ռուգովան, եղել են Կոսովոյի ժողովրդավարական լիգայի ակունքներում[1]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Elsie Robert (2010)։ Historical Dictionary of Kosovo։ էջեր 179–180։ ISBN 978-0-8108-7483-1 
  2. Malcolm Noel (1999)։ Kosovo: A Short History։ Harper Perennial։ էջ 267։ ISBN 978-0-06-097775-7 
  3. Malcolm Noel (1999)։ Kosovo: A Short History։ Harper Perennial։ էջ 327։ ISBN 978-0-06-097775-7