Կոկլես (երաժշտական գործիք)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կոկլես
Kurzemes kokle LNVM.jpg
ՈրակավորումԲալթյան սաղմոսագիրք
Հորնբոսթել-Զաքսի հանմակարգ314.122-5
Kokles Վիքիպահեստում

Կոկլես (լատիշ․՝ kokle ('kʊ͡ɔk.le); լատգ․՝ kūkle, Լիվերեն kāndla) կամ կոկլեն (kokle, kūkle)[1], լատվիական ժողովրդական լարային երաժշտական գործիք է, որը նմանություն ունի լիտվական կանկլեսոմ, էստոնական ջրանցք, կարելո-ֆիննական կանտելե և ռուսական թևավոր գուսլիի հետ[2]:

Կառուցվածք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կոկլեսն ունի սնամեջ փայտե տախտակամած՝ քերծվածքային մարմին: Փայտե կտորները տեղադրվում են նեղ մետաղյա առանցքի վրա, որոնց ամրացվում են լարերը:

Այս գործիքի լարերը կարող են լինել կենդանիների հաստ աղիքներից, բուսական մանրաթելերից, ինչպես նաև մետաղներից՝ պողպատից կամ արույրից: Ավանդաբար, գործիքը 6-9 լարից էր կազմված, հետո դրանց թիվը դարձավ ավելի քան տասը: Ներքևի տողը սովորաբար ունի բուրդոնի դեր, այն հնչում է ամբողջ ժամանակ: Ժամանակակից կոկլեսների տողերի թիվը հասնում է 20-ի[3]:

Կոկլեսի ձայնը կախված է փայտից տեսակից, որից պատրաստված է. Ոչ պրոֆեսիոնալ գործիքի համար օգտագործվում է ծղոտե, ակադեմիական համերգի համար՝ միայն թխկի[4]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ԽՍՀՄ նամականիշ

Այս երաժշտական գործիքի մասին առաջին գրավոր տեղեկությունը XV դարից է գալիս, երբ այնտեղ բալթյան ցեղեր են ապրել: Որպես Լատվիայի ազգային գործիքի կարևորագույն նշան, ազգային երաժշտական խորհրդանիշ է, և 1991 թ. թողարկվեց ԽՍՀՄ-ի փոստային նամականիշ: 2014 թ. թողարկվել է լատվիական փոստային նամականիշը[5], իսկ 2013 թվականին` 1 լարի հուշադրամ մետաղադրամ` կոկլեսի պատկերներով[6]:

Նվագելու տեխնիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

11-լարանաի կոկլես

Երաժիշտը սովորաբար նվագում է գործիքը նստած, աջ ձեռքով՝ անհրաժեշտ լարերը, ձախով՝ ցածրացվողները: Երբ խաղում են, կարկատները դրվում են սեղանի վրա, շարժման ժամանակ գցում են վիզը[2]:

Ծանոթագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Муктупавелс М. Систематика латышских музикальных инструментов = Latviešu mūzikas instrumentu sistemātika. — Рига: Латвийская ассоциация высших школ, 1999. — С. 96. — 188 с.
  2. 2,0 2,1 Ю. В. Келдыша. (под. ред.) Музыкальная энциклопедия. — Москва: Советская энциклопедия/Советский композитор, 1976. — Т. 3.
  3. «Кокле — латышский струнный щипковый народный музыкальный инструмент»։ Riga Portal։ 17.02.2014։ Վերցված է 2016-03-28 
  4. «Кокле — латышский народный инструмент»։ Pribalt.info։ 01.02.2014։ Վերցված է 2016-03-28 
  5. «Латвия. Национальные музыкальные инструменты»։ Peterstamps։ 09.04.2014։ Վերցված է 2016-03-28 
  6. «Банк Латвии выпустит однолатовик с кокле»։ Baltic News Network։ 07.06.2013։ Վերցված է 2016-03-28 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]