Կիմերներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Կիմերների ներխուժումը Կողքիս, Վանի թագավորություն և Ասորեստան

Կիմերներ կամ գամիրներ (աշուրերեն՝ «gimirrou», հին հուն․՝ Κιμμέριοι), կիսավաչկատուն ռազմիկ ցեղեր (ցեղային միություն) Ազովի ծովի ափամերձ շրջաններում։

Ազգակից են եղել իրանա-սկյութական ցեղերին։ Առաջին անգամ հիշատակվում են մ.թ.ա. VIII դ. ասորեստանյան սեպաձև արձանագրություններում։ Սկյութացի-սակերի ճնշմամբ կիմերների հորդաները Կովկասյան լեռնաշղթայի կիրճերով թափանցել են Անդրկովկասի և Փոքր Ասիայի հյուսիս-արևելյան մի շարք շրջանները։ Մ.թ.ա. 715-ին պարտության են մատնել Ռուսա Ա թագավորին և հաստատվել Վանի թագավորության հյուսիսային շրջաններում։ Արգիշտի Բ (մ.թ.ա. 714 - 685) և Ռուսա Բ (մ.թ.ա. մոտ 685 - 645) կասեցրել են կիմերների առաջխաղացումը, ապա դաշնակցելով նրանց՝ մասնակցել փոքրասիական մի շարք երկրների (Կապադովկիա, Պոնտոս, Փռյուգիա, Լիդիա) նվաճումներին։ Կիմերների վարձկան զինվորների օգնությամբ նրանք հաջողությամբ պայքարել են իրենց գլխավոր հակառակորդ Ասորեստանի դեմ։ Մ.թ.ա. VII դ. 2-րդ կեսին կիմերները թուլացել և ամփոփվել են Փոքր Ասիայի հյուսիս-արևելյան շրջաններում՝ աստիճանաբար ձուլվելով բնիկներին։ Մինոպի շրջանում և Կապադովկիայում կիմերները գոյատևել են մինչև մ.թ.ա. VI դ.։ Հույն գաղութաբնակները Կերչի նեղուցը կիմերների անունով կոչել են Կիմերյան Բոսպոր։

Հայերը կիմերների անունով Կապադովկիան կոչել են Գամրաց երկիր կամ Գամիրք։

Կիմերական ցեղերին ըստ «Աստվածաշնչյան» ավանդազրույցների ընդունված է համարել Գամեր նահապետի սերունդները: Ելնելով այս հանգամանքից. Բիբլիաի շատ մեկնիչներ, նրանց դիտում են, որպես Գամերի որդիներ՝ Ասքանազի (ընդունված է համարել Սկյութական ցեղերի նախահայրը), Ռիփաթի (ընդունված է համարել Փաբլագոնական ցեղերի նախահայրը) և Թորգոմի (ընդունված է համարել Խուռի-ՈՒրարտական կամ Հալդյան/Հայկյան/ ցեղերի նախահայրը) ցեղերին ազգակից ցեղեր: Այս նկատառումներից ելնելով /հատկապես ներկայումս Հնդեվրոպական ցեղերի առաջացման լայն ընդունելություն գտնող «Անատոլիական կամ Ասիանական» վարկածի/. ենթադրություններ են արվում այն մասին, որ նրանք ոչ թէ հյուսիսից Առաջավոր Ասիա ներթափանցած եկվորներ են, այլ պատմական Կապադովկիա /Գամիրք/ կոչվող երկրի բնիկ ցեղեր (հավանաբար՝ Ասորա- Բաբելական սեպագրերում հիշատակվող՝ ումման-մանդա անվանված ցեղախմբերը): Այսինքն իրականությունից այնքան էլ հեռու չէ՝ Մ. Խորենացու մոտ նշված այն փաստը, որ Հայոց Արամ թագավորն այդ երկրամասը հիմնովին իր երկրին միացնելու նպատակով, ստիպել է նրանց դառնայու հայախոս: Հավանաբար Արարատյան գահակալների այս ճնշուներն են պատճառ դարձել, նախակիմերական Գամիրյան ցեղերի համընդանուր գաղտին՝ դեպ արևմտյան Անդրկովկասի /ներկայիս Սվանետիաի/ տարծքներ, որտեղից էլ սկսել են իրենց թշնամական հարձակումներն Արարատյան թագավորության դեմ: Հետագայում այս ցեղերի ստվար հատվածը Սև ծովի հյուսիսային ափամերձ տարածքներով ներթափանցել է Կերչի նեղուցի շրջակայքը՝ հիմնելով իրենց բարբարոսական պետությունը, որը քայքայվեց իրենց մեծ քոչը սկսած Սկյութական ցեղերի ճննշման տակ:

Ըստ Արարատյան թագավորության սեպագիր արձանագրությունների՝ հետագայում, Անդրկովկասում մնացած որոշ Կիմերական ցեղերի ռազմիկներ, կռվել են Արարատյան զորամասերում, որպես վարձկաններ: Հերոդոտը գրում է, որ Կերչի Կիմերական պետության քայքայումից հետո, Սկյութների ճնշման տակ, Կիմերական շատ ցեղեր կրկին ետ են վերադարձել Փոքր Ասիաի իրենց երկիրը, որտեղ վերահաստատվել էին Արարատյան թագավորույան արևմտյան արշավանքներին մասնակցած վարձկան Կիմերական ռազմիկները:

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png