Կատարինա Տայկոն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կատարինա Տայկոն
Ծնվել էհուլիսի 29, 1932(1932-07-29)[1][2]
ԾննդավայրAlmby parish, Շվեդիա[2]
Վախճանվել էդեկտեմբերի 30, 1995(1995-12-30) (63 տարեկանում)
Վախճանի վայրQ10723841?, Härjedalen Municipality, Եմտլանդ լեն, Շվեդիա
Մասնագիտությունհեղինակ, դերասանուհի, գրող և մանկագիր
Լեզուշվեդերեն
ՔաղաքացիությունFlag of Sweden.svg Շվեդիա
ԿրթությունQ10429949?
Ժանրերմանկական գրականություն
ԱմուսինBjörn Langhammer?
ԶավակներQ20873901?

Կատարինա Մարիա Տայկոն-Լանգհամմեր (շվեդ.՝ Katarina Maria Taikon-Langhammer, հուլիսի 29, 1932(1932-07-29)[1][2], Almby parish, Շվեդիա[2] - դեկտեմբերի 30, 1995(1995-12-30), Q10723841?, Härjedalen Municipality, Եմտլանդ լեն, Շվեդիա), գնչուական ծագմամբ շվեդ ակտիվիստ, քաղաքացիական իրավունքների շարժման առաջնորդ, գրող և դերասան: Կատարինա Տայկոնի՝ որպես գրողի դեբյուտը տեղի է ունեցել 1963 թվականին «Գնչուհի» (Zigenerska) ինքնակենսագրական գրքով: Նրան ճանաչում է բերել գնչուհի Կատիտցիի արկածների մասին մանկական գրքերի շարքը, որի առաջին գիրքը լույս է տեսել 1969 թվականին: Լինելով գնչուհի՝ Կատարինա Տայկոնը նաև ակտիվորեն մասնակցել է շվեդ գնչուների իրավունքների վերաբերյալ հասարակական քննարկումներին:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կատարինա Տայկոնը ծնվել է 1932 թվականի հուլիսի 29-ին Ալմբյուի վրանային ճամբարում: Նա շվեդուհի Ագդա Կարլսսոնի և գնչու Յուհան Տայկոնի չորրորդ երեխան էր: Կատարինայի հայրը՝ Յուհան Տայկոնը, Շվեդիա էր եկել Ռուսաստանից 1900 թվականին: Նա Կատարինայի մոր հետ ծանոթացել էր Գյոթեբորգում, որտեղ Յուհան աշխատում էր որպես ռեստորանի մատուցողուհի, իսկ Ագդան՝ որպես ջութակահար: Վերջինս արդեն տարեց ռուս կին ուներ, որը նախկինում եղել էր Մեծ թատրոնի բալետի պարուհի: Նա դեմ չէր, որ ամուսինը երիտասարդ ունենա[3]: Կատարինա Տայկոնն ուներ մեծ եղբայր և երկու քույր՝ քույր Ռոզան, որը նույնպես դարձել է արծաթագործ արհեստավոր և հայտնի հասարակական գործիչ, եղբայր Պաուլը և քույր Պաուլինան: Բացի այդ, երգիչ Հանս Կալդարասը նրա ազգականն է: Կատարինայի մայրը մահացել է տուբերկուլոզից, երբ աղջիկը 9 ամսական էր: Դրանից հետո հայրը փորձել է երեխաներին դպրոց տանել, բայց դա հաջողվել է միայն մի քանի ամիս անց, քանի որ դպրոցում չէին ուզում ընդունել գնչուների երեխաներին: 5 տարեկան հասակում Կատարինա Տայկոնը տեղավորվել է Շելլեֆտեոյից անզավակ զույգի ընտանիքում, իսկ երկու տարի անց՝ Քեթի Կարլսսոն անվամբ Ումեոյի մանկատանը, որտեղից շուտով նրան հայրը տարել է: Ագդայի մահից մի քանի տարի անց Կատարինայի հայրը երրորդ անգամ ամուսնացել է շվեդուհի Սիվի հետ, որը եղել է դաժան խորթ մայր, ծեծել է խորթ աղջկան ու ամուսնուն պահանջել, որ առաջին կնոջն ուղարկի մեկ այլ ճամբար[3]:

Տասներեք տարեկան հասակում, երբ ընտանիքը Տանտոլունդենի ճամբարում էր, Կատարինա Տայկոնն առաջին անգամ գնացել է դպրոց, որտեղ ենթարկվել է ծաղրանքի ու հետապնդումների: Դպրոցում սովորելով ընդամենը մեկ տարի՝ 14 տարեկան հասակում Կատարինա Տայկոնն ամուսնացել է իրենից 6 տարով մեծ տղամարդու հետ և նրա հետ մեկնել ապրելու Ստոկհոլմի արվարձաններից մեկում գտնվող նրա ճամբարում, բայց ամուսնությունը երջանիկ չէր, և մի քանի ամիս անց Կատարինան վերադարձել է Տանտոլունդեն:

Երբ Կատարիա Տայկոնը 16 տարեկան էր, նա կարևոր դեր է խաղացել Արնե Սուկսդորֆի «Թերություններ» («Uppbrott») կարճամետրաժ ֆիլմում:

1940-ական թվականների վերջերին նա հեռացել է ընտանեկան ճամբարից և մեկնել ապրելու Աղջիկների քաղաքային միսիոներական տանը, մինչ իր սեփական բնակարանը ձեռք կբերեր: Դրանից հետո նա նկարահանվել է նաև մի քանի ֆիլմերում: 1963 թվականին Կատարինա Տայկոնը հրատարակել է իր առաջին ինքնակենսագրական «Գնչուհի» գիրքը, որտեղ նա ներկայացրել է հասարակության կողմնակալությունը գնչուների նկատմամբ: Դա դարձել է հավասար իրավունքների համար պայքարի նրա առաջին քայլը, երբ ինքը՝ գնչուհին, գրել է Շվեդիայում գնչուների կյանքի մասին:

Մոտ քսան տարի շարունակ Կատարինա Տայկոնը պայքարել է Շվեդիայում գնչուների՝ այլ ազգությունների ներկայացուցիչների հետ հավասար պայմաններով կրթության, բնակության և աշխատանքի իրավունքի համար: Նրա «Կատիտցի» շարքի մանկական առաջին գիրքը հրատարկվել է 1969 թվականի աշնանը և ունեցել ակնթարթային հաջողություն, որից հետո Տայկոնը շարունակել է գրել գնչուհի Կատիտցիի արկածների մասին՝ հիմնվելով իր հուշերի վրա:

1982 թվականին Տայկոնը սրտի կանգ է ունեցել, և նա ընկել է կոմայի մեջ՝ այդպես մնալով մինչև մահ՝ 1995 թվականը[4]: 2012 թվականի աշնանը Լոուեն Մոխտադին հրատարակել է Կատարինա Տայկոնի՝ «Օրը, երբ ես ազատ կլինեմ» վերնագրով ինքնակենսագրությունը: Նրան անվանել են Շվեդիայի Մարտին Լյութեր թագավոր[5]:

Մատենագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Zigenerska (Գնչուհի), 1963
  • Zigenare är vi (Մենք գնչուներ ենք), 1967
  • Dikter (Բանաստեղծություններ), 1968

Կատիտցի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Katitzi (Կատիտցի), 1969
  • Katitzi och Swing (Կատիտցին և Սուինգը), 1970
  • Katitzi i ormgropen (Կատիտցին օձերով փոսում), 1971
  • Katitzi rymmer (Կատիտցին դիմանում է), 1971
  • Katitzi, Rosa och Paul (Կատիտցին, Ռոզան և Պաուլը), 1972
  • Katitzi i Stockholm (Կատիտցին Ստոկհոլմում), 1973
  • Katitzi och Lump-Nicke (Կատիտցին և Լյումպ-Նիկեն), 1974
  • Katitzi i skolan (Կատիտցին դպրոցում), 1975
  • Katitzi Z-1234 (Կատիտցի Z-1234)
  • Katitzi barnbruden (Կատիտցի փոքրիկ հարսնացուն), 1977
  • Katitzi på flykt (Կատիտցին փախուստի մեջ), 1978
  • Katitzi i Gamla sta’n (Կատիտցին հին քաղաքում), 1979
  • Uppbrott (Թերություններ), 1980

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]