Կաիսա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կաիսա (այլ կիրառումներ)
Կաիսա
Caissa.jpg
Կաիսա, պատկերազարդում, XIX դար
ՏեսակԴրիասներ
ԴիցաբանությունՀունական դիցաբանություն
Սեռիգական
Ատրիբուտներշախմատ
Caissa Վիքիպահեստում

Կաիսա, շախմատի աստվածուհին և հովանավորը կամ մուսան։

Ծագում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կաիսան անգլիացի գրող և արևելագետ Ուիլյամ Ջոնսի նույնանուն պոեմի[1][2] հերոսուհին է։ Պոեմը, որն առաջին անգամ տպագրվել է 1772 թ., պատմում է, որ պատերազմի աստված Մարսը հիացած է լինում դրիասներից մեկի՝ Կաիսայի գեղեցկությամբ և փոխադարձ համակրանքի է արժանանում միայն շախմատի գյուտի շնորհիվ։

Մոտ 80 տարի պոեմը քիչ հայտնի էր, սակայն XIX դարի կեսերին ճանաչվեց երեք հրապարակումների շնորհիվ.

  • 1850 թ. Ջ. Ուոքերը պոեմն ընդգրկեց իր «Շախմատը և շախմատիստները» գրքում
  • 1851 թ. ֆրանսիացի շախմատասեր և գրքասեր Կ. Ալիեն (1799-1856) շախմատի մասին Մ. Վիդայի, Յ. Կոխանովսկու և Ջոնսի պոեմները թարգմանեց ֆրանսերեն և հրատարակեց ժողովածուի տեսքով (100 օրինակով)` «Ռեժանս» սրճարանի իր ընկերների համար
  • 1857 թ. Ջոնսի պոեմը «Chess Monthly» ամսագրում վերատպեց Դ. Ֆիսկեն։

Այդ ժամանակներից Կաիսան համարվեց շախմատի «հովանավոր աստվածուհի» կամ «մուսա»։

Պոեմի դիպաշարը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պոեմը սկսվում է Օլիմպոսի աստվածներին և նիմփաներին մեծ հաճույք պատճառող «անարյուն պատերազմի» գեղարվեստական նկարագրությամբ։ Դելիա և Սիրեն նիմփաների խաղի ժամանակ հայտնվում է հիասքանչ Կաիսան։ Նրան սիրահարվում է պատերազմի աստված Մարսը, սակայն նրա սիրախաղը հաջողությամբ չի պսակվում։

Այդժամ նիմփաներից մեկը Մարսին առաջարկում է նոր խաղ հորինել։ Մարսը դիմում է սպորտի աստված Եփրոնի օգնությանը, որն էլ ստեղծում է շախմատը։ Կաիսան հավանում է խաղը, և նա սկսում է այլ աչքերով նայել Մարսին։

Հետաքրքրական փաստեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կաիսայի անունով է կոչվել շախմատային ծրագրերի միջև աշխարհի առաջին չեմպիոն (1974) շախմատային ծրագիրը։

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Շախմատ։ Հանրագիտարանային բառարան։ Ա. Կարպովի ընդ. խմբ., Մոսկվա, 1990, էջ 145։ ISBN 5-85270-005-3

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]