Խաղաղության կողմնակիցների շարժում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Խաղաղության կողմնակիցների շարժում, միջազգային մասսայական շարժում ընդդեմ պատերազմի և միլիտարիզմի։ Միավորում է խաղաղությունը պաշտպանելու պատրաստակամ մսրդկանց՝ անկախ նրանց ազգային, քաղաքական և կրոնական պատկանելությունից։ Առաջացել է երկրորդ համաշխարհային պատերազմից (1939 - 1945) հետո, միջազգային դրության խոր փոփոխությունների պատճառով, երբ խաղաղության ուժերը սկսեցին ակտիվանալ՝ հենվելով համաշխարհային սոցիալիստական սիստեմի երկրների, խաղաղասեր մյուս պետությունների, կոմունիստական և բանվորական կուսակցությունների, ազգային-ազատագրական շարժումների և բոլոր երկրների ժողովրդական զանգվածների աջակցության վրա։

1948 թ. Վրոցլավում (Լեհաստան) տեղի ունեցավ մշակույթի գործիչների խաղաղության պաշտպանության համաշխարհային կոնգրես, որն արտահայտվեց բոլոր երկրներում խաղաղության կողմնակիցների ջանքերի միավորման օգտին։ 1949 թ. ապրիլին կայացավ (Փարիզում և Պրագայում միաժամանակ) խաղաղության կողմնակիցների համաշխարհային կոնգրես, որին մասնակցում էին 72 երկրների պատվիրակներ։ Կոնգրեսը նշեց, որ խաղաղության համար պայքարը դառնում է բոլոր ժողովուրդների ընդհանուր գործը և զգոնության կոչ արեց։ Այն ստեղծեց Խաղաղության կողմնակիցների համաշխարհային կոնգրեսի մշտական կոմիտե, 1950 թ. նոյեմբերից՝ Խաղաղության համաշխարհային խորհուրդ (ԽՀԽ)՝ Ֆ. Ժոլիո-Կյուրիի նախագահությամբ։

Պատերազմի հրձիգների դեմ ամենօրյա պայքարի ընթացքում մշակվել են խաղաղության կողմնակիցների շարժման սկզբունքները, մասսայական ոչնչացման զենքի արգելում և սպառազինությունների մրցավազքի դադարեցում, ուրիշ տերիտորիաներում գտնվող օտարերկրյա ռազմական բազաների վերացում, զինաթափում, գաղութատիրության և ռասայական խտրականության բոլոր տեսակների վերացում, պետությունների տերիտորիալ ամբողջականության հարգում, տարբեր կարգ ունեցող պետությունների խաղաղ գոյակցություն և այլն։

Հայտնի են խաղաղության կողմնակիցների 1950 թ. և 1976 թ. Ստոկհոլմյան կոչերը, որոնք պահանջում էին արգելել ատոմային զենքն ու դադարեցնել սպառազինությունների մրցավազքը։ Կոչերը ստորագրեց մոտ մեկ միլիարդ մարդ։ 1949 թ., Հյուսիս-Ատլանտյան դաշինքի (ՆԱՏՕ) ստեղծումից հետո, խաղաղության կողմնակիցները ծավալեցին կոլեկտիվ անվտանգության համակարգ ստեղծելու կամպանիա։ Խաղաղության կողմնակիցների համաշխարհային կոնգրեսը (1950 թ. նոյեմբերի 16 - 22, Վարշավա) դիմեց բոլոր երկրների կառավարություններին՝ խաղաղությունը պաշտպանելու և պատերազմի պրոպագանդան արգելելու կոչով։

Սոցիալիստական երկրների բարձրագույն օրենսդիր մարմինները 1950-ական թթ. ընդունեցին համապատասխան օրենքներ։ 1951 թ. մարտի 12-ին ՍՍՀՄ-ում ընդունված Խաղաղության պաշտպանության մասին օրենքի մեջ մասնավորապես նշվում է, որ պատերազմի պրոպագանդայի մեջ մեղավոր մարդիկ դիտվում են որպես պատերազմական հանցագործներ։ 1951 թվականի փետրվարին ԽՀԽ-ի նստաշրջանը դիմեց հինգ մեծ տերություններին (ՍՍՀՄ, ԱՄՆ, ՉԺՀ, Մեծ Բրիտանիա, Ֆրանսիա)՝ կոչ անելով կնքել խաղաղության պակտ։ Խաղաղության կողմնակիցների շարժման գործունեության կարևոր մասը Ասիայի, Աֆրիկայի և Լատինական Ամերիկայի ժողովուրդների ազգային-ագատագրական շարժմանն ու նեոգաղութականության դեմ մղվող պայքարին աջակցելն է։ Մի շարք երկրներում (Բրազիլիա, Իսպանիա և այլն) խաղաղության կողմնակիցների գործունեությունն արգելված է։ Միջազգային կոմունիստական շարժումը խաղաղության համար մղվող պայքարը իր կարևոր խնդիրն էր համարում։ Կոմունիստական և բանվորական կուսակցությունների 1957 թ., 1960 թ. խորհրդակցությունները նշեցին, որ խաղաղության համար պայքարող բոլոր ուժերի միավորումը, անկախ նրանց քաղաքական պատկանելությունից, կարող է դառնալ անհաղթահարելի խոչընդոտ պատերազմի հրձիգների ճանապարհին։

1974 թ. ապրիլի 25-ին լրացավ խաղաղության մարտիկների շարժման քառորդ դարը։ Այդ կապակցությամբ ԽՀԽ-ի կոչով շատ երկրներում անցկացվեցին միամսյակներ, տեղի ունեցան խաղաղասեր ուժերի գործունեությանը նվիրված ժողովներ, սիմպոզիումներ, կոնֆերանսներ, որոնց մասնակիցները ամփոփեցին խաղաղության միջազգային շարժման հաջողությունները, նշեցին արդի ժամանակաշրջանում նրա խնդիրները։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png