Լիտվական ավանդական խաչեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սերեկիյայ եկեղեցու խաչը
Խաչ Շվյանիբրաստիսեում, Կեդայնյայի շրջան

Կրիժդիրբիստե, խաչերի մշակման և ձևավորման լիտվական ավանդական մշակույթ: ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն դրանք ընդգրկել է Մարդկանց ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ցանկում:

Խաչերի պատրաստումը լիտվական մշակույթի կարևոր մասն է: Թեև դրանք ներկայումս կապվում են լիտվացիների հիմնական կրոնի՝ կաթոլիկության հետ, լիտվական խաչերը սկիզբ են առել լիտվացինիերի նախաքրիստոնեական հավատալիքներից և կապված են հեթանոսական սյուների հետ, որ խորհրդանշում են աշխարհի ծառը[1]: travel.lt կայքի անանուն հեղինակի կարծիքով, XIX դարի սկզբին Լիտվայի Ռուսական կայսրության կազմում ընդգրկվելուց հետո հետո խաչերի կանգնեցումը արգելված էր[2], և խաչերը դարձել են լիտվական ժողովրդի խորհրդանիշներից մեկը: Խորհրդային ժամանակաշրջանում նույնպես խաչերի տեղադրումն արգելված էր[2]:

Որպես կանոն, խաչեր պատրասվում են կաղնուց, երբեմն դրանք պարունակել նաև մետաղական տարրեր: Խաչերը պատրաստող վարպետներն շրջում էին ամբողջ երկրով մեկ:  Խաչեր պատրաստող ամենահայտնի վարպետը եղել է Վինցաս Սվիրսկիսը (1835-1916), որի պատրաստաց խաչերից պահպանվել են շուրջ 50 խաչ:

Ձևավորված խաչերը (լիտ.՝ Lietuviškasis kryžius) տեղադրվել են ճանապարհների մոտ, գերեզմանների վրա, տների, ինչպես նաև եկեղեցիների կողքին: Խաչերը կարող էին ներառել ճարտարապետական, քանդակագործական և գեղարվեստական դարբնության տարրեր, և ունեցել են մեկից միչև հինգ մետր բարձրություն: Հաճախ լիտվական խաչերը պարունակում են արևի խորհրդանիշներ, երկրաչափական սիմվոլներ, բույսերի, թռչուններ, ինչպես նաև կյանքի ծառի պատկերներ: Երբեմն նրանց մոտ տեղադրվում են փոքր արձաններ: Խաչերը հայտնաբերված են ամբողջ Լիտվայում, բայց հատկապես շատ են Սամոգիտիայում, Աուկշտայտիայում և  Ձուկիայում[2]:

Շյաուլյայի շրջակայքում տեղակայված է Խաչերի լեռ կոչվող բլուրը, որի վրա կա շուրջ 50 հազար խաչ:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]