Ինքնավերահսկողություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
ինքնավերահսկողության դրսևորում

Ինքնավերահսկողությունը գործողությունների և վարքի ինքնակառավարման և վիճակի ինքնակարգավորման ձևերից մեկն է։ Այս մասին խոսել է Գ. Ս. Նիկիֆորովը՝ այս թեմայով երկու մոնոգրաֆիաների հեղինակը։ Նա նշել է, որ ինքնավերահսկողությունը հանդիսանում է գիտակցության և ինքնագիտակցության պարտադիր նշան և պայման է հանդիսանում մարդու կողմից շրջակա օբյեկտիվ իրականության և ներքին աշխարհի ադեկվատ արտացոլման համար։ Գ. Ս. Նիկիֆորովը ինքնավերահսկողությունը դիտում է որպես ինքնակառավարման և ինքնակարգավորման գործընթացներ անբաժանելի տարր։ Օնտոգենեզի սկզբնական փուլում ինքնագիտակցություն չունենալով երեխան չի կարող ինքնավերահսկողություն կատարել, նրա վարքն իմպուլսային է։ Ուսուցումն ու դաստիարակությունն աստիճանաբար ներհոգեկան բնույթ են ստանում՝ դառնալով ինքնավերահսկողություն և ինքնազսպում։ Ինքնավերահսկողությունը հենվում է անձի բարոյական նորմերի ու չափանիշների վրա։ Պատասխանատու և անսովոր սոցիալական իրադրություններում, իրադրական ես-պատկերների ավելի հստակ գիտակցման շնորհիվ, մեծանում են նաև ինքնավերահսկողությունների և իմպուլսային վարքի զսպման հնարավորությունները։ Ինքնավերահսկողությունը նաև առկա է, երբ գիտակցական վիճակում գտնվող անձը ֆիզիկապես մենակ է և իր արարքները վերլուծելիս կամ ապագա գործողությունները պլանավորելիս ստեղծում է երևակայական սոցիալական իրադրություններ և փորձում է կանխատեսել ակնկալվող հակազդումները։

Ինքնավերահսկողության մասին գաղափարների զարգացումը։ Ինքնավերահսկողության մասին առաջին հիշատակումները առկա են արդեն Արիստոտելի մոտ, սակայն այս ոլորտի գիտական ուսումնասիրությունները սկսվել են տասնիններորդ դարի վերջին և քսաներորդ դարի սկզբին։ Կարելի է նշել Չ. Բելլի [1826] աշխատանքները, որտեղ առաջին անգամ նշվում է պրոպրիոռեցեպտացիան՝ որպես շարժումների կարգավորման հետադարձ կապ։ Ավելի ուշ այս գաղափարը արտահայտվեց նաև Ի. Մ. Սեչենովի կողմից։ Սակայն այս մոտեցումները վերաբերվում էին միայն շարժումների վերահսկողությանը։ Մեկն առաջիններից, ով զբաղվել է այս խնդրով հոգեբանական տեսանկյունից, եղել է Զ. Ֆրոյդը [1922]։ Այս հեղինակը, որպիսի բացատրի մարդու սեփական վարքը վերահսկելու ունակությունը, անհրաժեշտ համարեց հոգեկանի բովանդակության մեջ ներառել որոշակի ներքին գործակալի առկայություն, որը որոշումներ է կայացնում կապված վարքի վերահսկման հետ։ Զ. Ֆրոյդը ինքնավերահսկողությունը մեկնաբանում է որպես «եսի» ինքնապահպանման բնազդ։ «Եսի» զարգացումը ավտոմատ տանում է ինքնավերահսկողության ուժեղացման։ Ռեֆլեկտոլ աղեղի մասին պատկերացումներ կազմելու համար Ի. Պ .Պավլովի մոտ հիմք հանդիսացան գործոններ, համաձայն որոնց, միևնույն էֆֆեկտին կարելի է հասնել տարբեր ուղիներով / շարժողական գործողությունների ներքին կառուցվածքի տեսանկյունից /։ Ն . Ի. Գռաշենկովը ռեֆլեկտոր աղեղը փոխարինեց ռեֆլեկտոր օղակով։ Առաջարկվել է մի քանի մեխանիզմներ ռեֆլեկտոր օղակով կարգավորման համար՝ Պ. Կ. Անոխինի ֆունկցիոնալ համակարգի մոդելը, Ն. Ա. Բեռնշտեյնի «ռեֆլեկտոր օղակը» և այլն։

Չնայած այս սխեմաները վերաբերվում էին կենսաբանական գործընթացներին և ռեֆլեկտոր ռեակցիաների բացատրմանը, բայց անշուշտ նման մեխանիզմներն աշխատում են մարդու կողմից սեփական վարքի կամածին կարգավորման գործընթացների դեպքում։ Հետագա ուսումնասիրությունները ուղղված էին այն բանին, որ հաստատեին այն փաստը, որ ինքնավերահսկողությունը ձեռք է բերվում սովորելու հետևանքով, որ ինքնավերահսկողությունը ձեռքբերովի ռազմավարություն է /Ա. Բանդուրա և Բ. Միշել, Գ. Դեվիդսոն, Ֆ. Լոգան, Դ. Պրեմարկ և Բ. Էնգլին, Ե. Տորենսոն և Մ. Մախոնի և այլք։ Սկսած 1970-ական թվականներից «կամք » հասկացությունն արևմտյան հոգեբանների մոտ փոխարինվեց «ինքնավերահսկողություն» տերմինով։ Յու . Կուլն առանձնացրել է մեխանիզմներ, որոնք նպաստում են մտադրությունների իրագործմանը և ապահովվում են տարբեր ենթահամակարգերով / հոգեկան ֆունկցիաներով / ։ Այս մեխանիզմները հիմնականում իրագործվում են անգիտակցական մակարդակում, բայց կարող են նաև գիտակցական ձև ընդունել։ Դրդապատճառային վերահսկողություն։ Խոսքը գնում է այնպիսի ռազմավարության մասին, որը ուժեղացնում է դրդապատճառային տենդենցը, որը ընկած է մտադրման հիմքում։ Դա իրականացվում է շնորհիվ այն դրդապատճառային գործընթացների թարմացման, որոնք ուշադրության դաշտում էին պահում այն դրական սպասումները և արտաքին ազդակները, որոնց շնորհիվ իրականացվում է գործունեությունը։ Այսպիսով գործողությունների նկատմամբ վերահսկման համակարգը «աջակցում է »դրդապատճառային համակարգին ՝ դրանով էլ ուժեղացնելով ակտուալ մտդրությունը։ Ուշադրության վերահսկողությունը։ Այս մեխանիզմը ապահովում է ուշադրության ուղղվածությունը դեպի այն ինֆորմացիան, որը վերաբերվում է, մտադրության իրագործմանը։ Դա հատկապես կարևոր է այն իրավիճակներում, երբ, օրինակ ՝ առաջանում է վտանգ ուշադրության օբյեկտը կորցնելու հետ կապված։ Պերցեպտիվ վերահսկողություն։ Առաջ է քաշում յուրօրինակ «ինտենցիոն» ֆիլտրի առկայություն ընկալման վաղ փուլերում . պերցեպտիվ համակարգն առավել զգայուն է ստացվող տեղեկատվության այն հատկանիշների նկատմամբ, որոնք կապված են մտադրության հետ, որը գտնվում է «պատրաստվածության» բարձր մակարդակի վրա, ամենաքիչ ժամանակն են պահանջում մշակման համար և մյուսներից առավել շուտ են ստանում մուտքի թույլատվություն գործողությունների կարգավորման համակարգ։ Հուզական վերահսկողություն։ Սուբյեկտը ունի «գիտելիքներ » այն հուզական վիճակների մասին, որոնք նպաստում կամ խոչընդոտում են մտադրությունների իրականացմանը։ Եթե հուզական ֆոնը դժվարեցնում է նպատակին հասնելու գործընթացը, ապա գործողությունների վերահսկման համակարգը փորձում է փոխել այդ իրավիճակը։ Ջանքերի ակտիվացման վերահսկողություն։ Մտադրության իրագործման ժամանակ հանդիպած անհաջողությունը և անհաջողությանը տրված հուզական ռեակցիան բերում են ուժերի լրացուցիչ մոբիլիզացիայի կամ հակառակը՝ ուժերի թուլացում, ժամանակավորապես նպատակից հրաժարում։ Օպերատիվ հիշողություն և կոդավորման վերահսկողություն։ Ապացուցված է, որ տեղեկատվությունը՝ կապված մտադրության հետ, մշակվում է տնտեսման ռազմավարությամբ / ժամանակի և ջանքերի ծախսման տեսանկյունից /։ Հենց դրանով էլ ավելի կարճ ճանապարհ է բացվում դեպի այն գործունեության նախաձեռնումը, որը կապված է մտապահման հետ (вариант эффекта Зейгарник) ։ Վարքային վերահսկողություն։ Ուշադրության դաշտից հեռացվում են այն առարկաները, որոնք կարող են շեղել ուշադրությունը մտադրությունից։ Օրինակ՝ նիհարել ցանկացող մարդը տանը չի պահում քաղցրավենիքներ։

Այսպիսով, ժամանակակից պատկերացումները մի շարք գործընթացների մասին, որոնք միջնորդավորում են կամային վերահսկողությունը, հիմք դարձան Յու . Կուլիի և այլ հոգեբանների համար, որ հրաժարվեն «կամք »հասկացությունից («Wille») իր ավանդական իմաստով և այն փոխարինել «գործողությունների մկատմամբ վերահսկողություն »(«Volition») բառով, որն ավելի լայն հասկացություն է և նկարագրում է ոչ միայն կամային կարգավորումը, ըստ մրցակցող գործողությունների տենդենցի ճնշման տիպի, այլ այն գործողությունների ամբողջությունը, որը ապահովում է մտադրության իրականացումը։ Համաձայն Յու . Կուլի, մտադրությունը կազմաված է մի շարք տարրերից, որոնք միավորվել են մեկ ցանցում։ Այդ ցանցի առանցքային տարրը համարվում են ներկայի, ապագայի, ինչպես նաև ընթացիկ վիճակի ներկայացումները։ Ներկա վիճակը կապված է գործողությունների նախաձեռնման գործընթացների հետ, ապագա վիճակը կապված է նպատակների ներկայացման և դրանց հասնելու միջոցների հետ, ընթացիկ վիճակը կապպված է ինչպես անցյալի, այնպես էլ ապագայի իրավիճակների վերահսկողության հետ, որոնք կարող են ազդել գործողությսն իրականացման վրա։ Եթե մտադրության բոլոր տարրերը ակտիվացված են միևնույն մակարդակով, ապա մտադրությունը համարվում է ամբողջական և գործողությունը իրագործվումէ ավելի էֆֆեկտիվ։ Այլ կերպ ասած, լիարժեք մտադրության վերարտադրման համար սուբյեկտը պետք է ներկայացնի միանշանակ կապ 1) մոտիվի, 2) նպատակի և 3) նպատակին հասնելու միջոցների միջև։ Եթե այս տարրերից որևէ մեկը բացակայում է կամ ոչ բավարար է արտահայտված, ապա սուբյեկտը այդ տարրին ավելի շատ ուշադրություն է դարձնում / գիտակցված կամ չգիտակցված / և լրացուցիչ ինֆորմացիաներ է մշակում կապված պակասող տարրի հետ։ Սա հանդիսանում է առավել հավանական պատճառ ոչ լիարժեք մտադրության համար, որը վերականգնում է / թարմացնում է ինքը իրեն, բայց չի մարմնավորվում գործունեության մեջ։ Միևնույն ժամանակ ոչ լիարժեք մտադրությունը մնում է ակտիվ և օգտագործում է օպերատիվ հիշողության ռեսուրսները։ Կարելի է ասել, որ ոչ լիարժեք մտադրությունները, «աշխատում են իրենք իրենց վրա », այսինքն՝ գործողությունների վրա վերահսկման համակարգի ազեցության պահպանմանը (Lageorientierung) ՝խանգարելով համակարգի հիմնական ֆունկցիայի իրագործմանը՝ ակտուալ գործողության կարգավորում (Handlungsorientierung) ։ Ենթադրվում է, որ կան մարդիկ, ովքեր քիչ թե շատ հակված են ձևավորել ոչ լիրժեք մտադրություններ։ Այն մարդիկ, ովքեր ավելի շատ կենտրոնացած են վիճակի վրա, նշեցին որ ունեցան դժվարություններ գործունեության նախաձեռնության մեջ, / անգամ դրդապատճառի և նպատակի ակտուալիզացիայի դեպքում /, իսկ մարդիկ, որոնք կենտրոնացված են գործողությունների վրա, ոչ մի դժվարություն չեն ունենում, որոնք կարող են խանգարել մտադրության իրագործմանը։ Վերջիննեիս մտադրության կարգավորումը իրականացվում է չգիտակցված ձևով։ Այս ֆենոմենոլոգիան Յու . Կուլին թույլ տվեց վերանայել իր ամրապնդված կարծիքը կամքը որպես ջանք՝ ուղղված գործողությունների մրցակցող տենդենցի ճնշմանը։ Յու. Կուլը առաջիններից մեկն էր, որ ենթադրեց, թե կա գործողությունների կարգավորման ալտերնատիվ ձև, որի դեպքում անհրաժեշտ չէ լրացուցիչ ռեսուրսներ ակտուալ մտադրությանը խոչընդոտող արգելքները հաղթահարելու համար։

Այսպիսով Յու . Կուլը խոսում է կամային կարգավորման երկու ձևերի մասին։ Առաջին տիպը, որը ընկած է կամքի ավանդական հասկացման հիմքում և որը որ կոչվել է «ինքնավերահսկում» (selbstkontrolle), ֆենոմենոլոգիապես դրսևորվում է կամածին ուշադրության մեջ՝ ուղղված թիրախային օբյեկտը, և մարդու ջանքեր սեփական ակտիվությունը մեծացնելուն։ Հույզերը, որոնք ուղեկցում են գործունեությունը, համարվում են խոչընդոտող, և միշտ առկա են սուբյեկտի գիտակցության մեջ։ Հույզերը կապված են նաև վերջնական արդյունքի հետ։ (например, чувство опасения — «получится ли?»)։ Ապրված հուզական լարվածությունը ավելի բարձր է քան ապերացիոնալ լարվածությունը(Օր.՝ լարվածություն կապված առաջադրանքի բնույթից /։ Արգելքների առկայության դեպքում անհրաժեշտ են դառնում կամածին վերահսկման լրացուցիչ ցիկլեր, որպիսի տեղի չունենա գործունեության ընդհատում [Франкл, 1990; Wengег & Rорег, 1988]. Կամային կարգավորման մյուս տիպը Յու. Կուլը կոչել է «ինքնակարգավորում» (selbstregulation) ։ Ֆենոմենոլոգիապես այն դրսևորվում է նախ և առաջ թիրախային օբյեկտի նկատմամբ ոչ կամածին ուշադրությամբ, սուբյեկտի կողմից չեն գործադրվում ջանքեր։ Հույզերը մեծամասամբ կապված են գործողությունների իրականացման գործընթացների հետ (например, досада — «я сделал это несовсем правильно», радость — «это я сделал хорошо»)։ Հուզական լարվածությունը մնում է հարաբերականորեն ցածր, չնայած օբյեկտիվ բարձր օպերացիոնալ լարվածության։ Գործունեության ընթացքում առաջացած խոչընդոտներն առաջացնում են ուժերի մեծացում սուբյեկտի կողմից, որն ուղղված է նպատակներին հասնելուն։

Հետադարձ կապի դերը և մեխանիզմները գործողությունների վերահսկման գործընթացում Հետադարձ կապը անհրաժեշտ է ՝ 1. գործողությունների սկզբի և ավարտի կամ անավարտվածության մասին տեղեկատվություն ստանալու համար, 2. գործողությունների ուղղման համար, երբ առկա են կողմնակի խանգարող գործոններ, 3. գործողության կատարման փորձ ձեռք բերելու համար։ Տարբերակում են արտաքին և ներքին «հետադարձ կապ » ։ Առաջինը ծառայում է գործողությունների արդյունքների կառավարմանը, իսկ երկրորդը գործողությունների բնույթի կառավարման համար՝ ինչպես է այն դրսևորվում ուժային, ժամանակային, տարածական շարժողական պարամետրերում։ Որպես արտաքին հետադարձ կապ հանդես են գալիս ոչ միայն տեսողական, լսողական և տակտիլ հետադարձ կապերը, այլ նաև վերբալ ինֆորմացիան՝ ստացված այլ մարդու կողմից։ Այս բաժանման հիմքի վրա առանձնացվում են կառավարման արտաքին և ներքին շրջաններ (Л. В. Чхаидзе [1965]) ։ Կառավարման արտաքին օղակը մասնակիորեն գտնվում է մարդու մարմնից դուրս / տեսողական և լսողական հետադաարձ կապի ստացում դիստանտային զգայական օրգանների միջոցով /։ Կառավարման այս շրջանը փակ է միայն ֆունկցիոնալորեն։ Ներքին օղակը ամբողջությամբ գտնվում է օրգանիզմի ներսում և համարվում է փակ շրթան ոչ միայն ֆունկցիոնալորեն, այլ նաև մորֆոլոգիապես։ Շարժումների տիրապետման սկզբնական փուլերում ծանր բեռը ընկնում է արտաքին շրջանի վրա / տեսողական վերահսկողությն / ։ Շարժումների տիրապետմանը զուգընթաց աճում է ներքին շրջանի դերը։ Մյուս կողմից էլ կան տվյալներ (Р. Линкольн [Lincoln, 1956]), որ վարժությունների առաջին փուլերում / հինգ -վեց փորձ / ավելի լավ արդյունքների ենք հասնում շնորհիվ կինեսթետիկ տեղեկատվության, բայց հետագայում ավելի լավ արդյունքներ է տալիս բառայի տեղեկատվություն։ Այդ իսկ պատճառով կարելի է ենթադրել, որ ոչ այնքան կարևոր է արտաքին կամ ներքի օղակի կառավարումը, այլ թե ինչպիսինն է այն աղբյուրը, որով ստացվում է տեղեկատվությունը։ Լ. Վ. Չխաիդձեն կարծում էր, որ արտաքին և ներքին օղակները սկզբույնքայնորեն տարբերվում են իրարից . արտաքին օղակը իրականացնում է շարժողական գործողության իմաստային վերահսկողությունը, իսկ ներքին օղակը իրականացնում է շարժողական գործողության սիներգետիկ ավտոմատիզմի синергическими автоматизмами վերահսկողությունը։ Հեղինակը դա հիմնավորում է նրանով, որ պրոպրիոռեցեպտորները կապված չեն անմիջական գիտակցության հետ։ Ն . Ա. Բեռնշտեյնը չհամաձայնեց Լ. Վ. Չխաիդձեի հետ։ Հեղինակը գրեց, որ խիստ սահմաններ դնելն արտաքին և ներքի օղակների միջև չի արդարացնում իրեն, քանի որ կենտրոնական համակարգերում, որոնք իրականացնում են կարգավորման իրական ֆունկցիաները, արդեն իրականացվում են զգայական սինթեզի վերամշակում, որտեղ իրար են միաձուլվում ողջ պերիֆերիկ ընկալիչներով հավաքված ազդակները։ Համեմատման համակարգ։ Կամածին գործողությունների օղակային կառավարման մեջ մեծ դեր ունի համեմատման համակարգը («акцептору действия» по П. К. Анохиину) ։ Այդ համակարգի էությունը կայանում է հետևյալում . 1. Նմանության հաստատում արդեն գոյություն ունեցողի և այն բանի միջև, որ ապագայում է լինելու։ Հիմնվելով այդ համեմատման վրա՝ համակարգը ընտրում է «побудительную импульсацию» (по Н. А. Бернштейну) или «санкционирующую афференнтацию» (по П. К. Анохину), այսինքն տալիս է ազդակ առկա ծրագիրը փոխելու համար՝ դրանով էլ նպաստելով կամ գործողության դադարեցմանը / եթե հասել ենք արդյունքի և չկան տարաձայնություններ sw (soll wert) այն, ինչ պետք է լինի և iw (ist wert) այն, ինչ կաի միջև / կամ էլ շարունակության / եթե ծրագիրը դեռ իրագործված չէ, բայց ընթանում է համաձայն պլաննի /, կամ / եթե կա տարաձայնություններ sw-ի և iw-ի միջև / նպաստում է իրագործվող գործողության ուղղմանը։ 2. Քանի որ, ըստ Ն . Ա. Բեռնշտեյնի, պրոպրիոռեցեպցիան չի տալիս շարժման արագության և արագացման մասին տեղեկություններ, ապա դա անում է համեմատման համակարգը, այսինքն՝ աշխատում է որպես մաթեմատիկական սարք։ Իհարկե այս ամենը կատարվում է ոչ գիտակցական մակարդակում, և գիտակցվում է միայն վերջնական արդյունքը՝ շարժման ժամանակային բնութագիրը։

Հետևություն . համեմատման գործընթացը տեղի է ունենում մարդու գիտակցությունից անկախ։ Գիտակցական մակարդակ է հասնում միայն համեմատման արդյունքների / կա անհամաձայնություն թե ոչ / գնահատումը և գործողությունների ծրագրի մեջ ուղղումներ անելը։ Կարելի է ենթադրել, որ համեմատման գործընթացը ավելի բարդ է քան iw -ի և sw -ի համադրումը Ն. Ա. Բեռնշտեյնի տեսությունում։ Նախ և առաջ համեմատվում է այն ինչ կա, և այն ինչ եղել է, երկրորդ՝ համադրվում է այն ինչ կա, այն բանի հետ, ինչ լինելու է։ Երրորդ, անհրաժեշտ է մեխանիզմ, որը կհամեմատեր այն տեղեկատվությունները, որոնք մտնում են արտաքին և ներքին կառավարման օղակներով։

Չորրորդ, քանի որ համեմատման համակարգ կարող է լինել շարժումների կարգավորման բոլոր ուղղահայաց մակարդակներում, ապա հավանական է այդ ենթամակարդակներում տեղի ունեցող համեմատումներ համադրում։ Խոսելով համեմատման համակարգի մասին՝ պետք է հաշվի առնել, որ այն միշտ չէ, որ կարգավորման համար տալիս է անսխալական հրահանգներ և ոչ միշտ է ֆիքսում սահմանված շարժողական պարամետրերից շեղումները։ Սա պետք է հաշվի առնել, երբ համեմատումը տեղի է ունենում մարդու կողմից՝ գիտակցաբար։ Ուղղում տեղի է ունենում այն ժամանակ, երբ կա սահմանված պարամետրերից մեծ շեղում։ Դա լավ երևում է շարժման ամպլիտուդը վերարտադրելիս, եթե շեղման պարամետրերը փոքր է տարբերակման շեմից, ապա մարդը չի նկատում այդ պարամետրի փոխվելը և չի ուղղում շարժումը։ Համեմատման համակարգի էֆֆեկտիվ աշխատանքը ոչ միայն որոշվում է պարամետրի՝ սահմանված մակարդակից շեղման մեծությունից, այլ նաև սահմանափակ ժամանակից, որը անհրաժեշտբէ ազդակների նմանությունը կամ տարբերությունը հաստատելու համար։ Կարևոր է նաև այն, որ ռեցեպտորներից ստացված ազդակները կենտրոնական նյարդային համակարգում մշակման ընթացքում աղճատվում են, և համեմատման համակարգ մուտք են գործում ազդակներ, որոնք չեն համապատասխանում iw-ին։ Արդյունքում համեմատման համակարգը օբյեկտիվ անսխալ աշխատելով, аппарат сличения посылает в задающий аппарат неверную информацию, вследствие чего на выходе всей системы управления, т. е. при осууществлении дозированного движения, возникают ошибки. Ենթադրենք, թե մարդը ծալուն է ձեռքը արմունկի հատվածում 20% -ով։ Համապատասխան այդ շարժումի մկանների կրճատումը (1) պրոպրիոռեցեպտորներից (2) զգայական շարժողական կենտրոն (3) է ուղարկվում ազդակ՝ համապատասխան ձեռքի 20% ծալելուն։ Այդ ազդակը առանց էական աղճատման մուտք է գործում գնահատման համակարգ (5) ։ Եվ այստեղ տեղի է ունենում ամենակարևորը։ Կախված նյարդային գործընթացների հարաբերակցությունից / արգելակում կամ գրգռում / ՝ մուտք գործող ազդակը կամ թերագնահատվում է կամ գերագնահատվում և այդ վիճակով էլ մուտք է գործում համեմատման համակարգ (4)՝ դառնալով էտալոն հետագա վերարտադրումների համար / տվյալ դեպքում այն 20%- ից վերածվում է 23%-ի / ։ Հիմա, որպիսի համեմատման համակարգը ազդակ տա անհամաձայնության բացակայության մասին, այսինքն՝ վերարտադրման դադարեցման հրահանգ, մարդը պետք է կատարի շարժում հավասար 23% աստիճանի։ Հենց վերարտադրման ժամանակ պրոպրիոռեցեպտորներից գնացած ազդակը հավասար կլինի էտալոնին, համեմատման համակարգը ազդակ է տալիս ծրագրավորված և իրական գործողությունների միջև անհամապատասխանության բացակայության մասին։ Ստանալով այդ ազդակը՝ ծրագրովորող համակարգը (6) արգելակող ազդակ է ուղարկում, որ դադարեցվի շարժումը։ Այսպիսով մարդը 20 % շարժման փոխարեն կատարում է 23 % ։

Կամածին ուշադրությունը որպես ինքնավերահսկման գործիք։ «Հետադարձ կապով» տեղեկատվության ստացումը և դրա վերլուծումը հնարավոր է միայն այն ժամանակ, երբ կառավարման և կարգավորման գործընթացները իրենց մեջ ներառում են կամածին ուշադրություն։ Ինչպես ոչ կամածին ուշադրությունը, այնպես էլ կամածին ուշադրությունը, իրականացնում է մտածողությսն և ընկալման օբյեկտի հսկողություն։ Բայց այս երկուսի մեջ կա տարբերություն . ոչ կամածին ուշադրության ժամանակ օբյեկտը նկատվում և ուսումնասիրվում է իր աչքի ընկնող / վառ արտահայտված հատկանիշների շնորհիվ, իսկ կամածին ուշադրության ժամանակ օբյեկտի ընտրման, ուսումնասիրման և կառավարման միջոցը ծրագրավորվում է մարդու կողմից՝ ելնելով առաջադրանքի օբյեկտիվ պահանջներից։ Կամածին ուշադրությունը ի հայտ է գալիս օնտոգենետիկ զարգացման ընթացքում։ Լ. Ս. Վիգոտսկին ցույց տվեց, որ երեխայի զարգացման վաղ փուլերում կամածին ուշադրության գործառույթը կապված է մեծահասակի հետ։ Վերջինս միջավայրից առանձնացնում է օբյեկտը և ժեստի միջոցով մատնանշում է այն և իմաստավորում է բառր միջոցով, իսկ երեխան պատասխանում է այդ ազդակին՝ հայացքը սևեռելով օբյեկտի վրա կամ բռնելով այն։ Առարկան ժեսի միջոցով ցույց տալը կամ բառային իմաստավորում տալը երեխային ստիպում է կենտրոնացնել ուշադրությունը ՝ ուղղելով այն այլ կողմ։ Երբ երեխայի մոտ զարգանում է սեփական խոսքը, նա ինքն է իմաստավորում առարկան և այդպիսով կամածին ձևով այն առանձնացնում է միջավայրից։ Միջավայրի վերահսկողությունը և վերլուծումը, որը իրականացվում էր մեծահասակի միջնորդությամբ, երեխայի մոտ ներքնայնավում է, դառնում է ամբողջապես կամածին, իրականացվում է հենց երեխայի կողմից ինքնուրույն։ Ինչպես ցանկացած կամածին գործունեություն, կամածին ուշադրությունը կապված է խոսքի հետ՝ նախ մեծահասակների խոսքային միջնորդության հետ, իսկ հետո սեփական ներքին խոսքի։ Խոսքային ինքնահրահանգները նպաստում են, որ կարգավորումը ոչ միայն մի օբյեկտից տեղափոխվի մյուսի վրա, այլ որ ուշադրությունը երկար ժամանակ պահի վերահսկվող օբյեկտի վրա, մինչև վերջացվի գործողությունը վերջինիս հետ։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 368 CC-BY-SA-icon-80x15.png