Թենգիզ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox map.png
Թենգիզ
Теңіз көлі

Թենգիզ լճի արբանյակային քարտեզ
50°25′39″ հս․. լ. 68°55′22″ ավ. ե. / 50.42762° հս․. լ. 68.92273° ավ. ե. / 50.42762; 68.92273
Կոորդինատներ Կոորդինատներ: 50°26′23″ հս․ լ. 68°54′0″ ավ. ե. / 50.43972° հս․. լ. 68.90000° ավ. ե. / 50.43972; 68.90000
Տեղագրություն Կենտրոնական Ասիա
Երկիր Ղազախստան Ղազախստան
Տեսակ աղի
Հայելու բացարձակ բարձրությունը 304 մ
Ավազանի մակերեսը 1590 կմ²
Ամենամեծ խորությունը 8 մ
Պարզությունը 0,5—4,0 մ
Commons-logo.svg Վիքիպահեստում

Թենգիզ (ղազ.՝ Теңіз), դառնաղի լիճ Ղազախստանի Ցելինոգրադի մարզում։ Մակերեսը 1590 կմ2 է, խորությունը մինչև 8 մ։ Լիճն է թափվում Նուրա գետը։

Այն գտնվում է տեկտոնական խոռոչի մեջ: Տարածք — 1590 կմ², երկարությունը — 74,4 կմ, լայնություն — 40,2 կմ, խորությունը— մինչև 7,75 մ: Թենգիզ լճի մեջ են թափվում հետևյալ գետերը՝ Նուրա, Կուլանոտպենս(Կուլանոտպենս): Որոշ տարիների Թենիզի զգալի մասը ցամաքում է: Այս գետի ջուրը պարունակում է միրաբիլիտ աղ: Թենգիզ լիճը բավականին մեծ է, այն երեք անգամ մեծ է, քան Բոդենսե լիճը: Այն ունի շատ կղզիներ:

Հյուսիսային, հյուսիս-արևմտյան, արևմտյան մասերից հարավային հատվածները նրբորեն քանդվում են, հարավային և հարավ-արևմտյան մասերում `մինչև 1,5-2,0 մ բարձրության վրա գտնվող ավազի շերտով: Դեկտեմբերի առաջին շաբաթվա մեջ գետը սառչում է, իսկ մարտից սկսվում է բացվել՝ կախված օդի տաքացման աստիճանից:

Լճի էկոհամակարգը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թենգիզ լիճը ջրառատ ժամանակ (1998 թ. սեպտեմբերի 15-ին)

Կլանոտպես և Նուրա գետերի դելտայում առաջանում են ջրային կուտակումներ, (որոնք հետագայում թափվում են Տենգիզ լիճը), ձևավորում են Տենգիզ - Կուրղալդժինյան լճերի համակարգ:

1968 թվականից լիճը համարվում է պահպանվող տարածք, իսկ 2008 թվականից գտնվում է Հանրապետության պետական կառույցների շարքում և համարվում է «Կորգդաղիի պետական ​​բնապահպանական ​​արգելոց»:

Թենիզի ջրի պարունակությունը կազմում է մոտ 50 - 200 գր. աղի մեկ լիտրի համար: Լճի մեջ ձկներ չկան, սակայն երբեմն ալիքներն ափ են նետում մեծ քանակությամբ ձկների կույտեր, որոնք այստեղ են հասել գետերի դելտայից: Թենգիզ լիճը ունի շուրջ քսան մեկուսացված կղզյակներ, որոնց մի մասը համարվում է հարմար վայր փախստականների համար վարդագույն ֆլամինգո: В период 2006—2011 թվականներին հաշվվում էին շուրջ 45 հազար այդպիսի փախստականներ: К 2015 թ. այդ թիվը կրճատվեց ( 15 հազ. ոչ ավել): Հատկանշական է, որ այն համալրող գետերից շատերն էլ ունեն ջրլող թռչուններ, որոնք նույնպես համարվում են վերացող (սագեր, բադեր) և մտել են կարմիր գրքի մեջ: Այս տարածաշրջանում հաշվառված են 180-ից ավելի ջրային և ավելի քան 350 տեսակ ցամաքային բույսեր: Այստեղ ապրող 350 թռչնատեսակներից 180-ը համարվում են ցամաքա-ջրային: Հանդիպում են նաև սայգակներ, որոնք նույնպես պահպանվում են պետականորեն:

Անվանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անվանումն առաջացել է թյուրքերեն թենգիզ (դենգիզ) «ծով, լիճ» հասարակ անունից։ Գրականության մեջ հայտնի է նաև Դենգիզ անունով [1]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987)։ Աշխարհագրական անունների բառարան։ Երևան: «Լույս»