Թատերագիտություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Թատերագիտությունը բեմարվեստի տեսությունն ու պատմությունն ուսւոմնասիորղ գիտություն է: Որպես ինքնուրույն գիտություն ձևավորվել է XX դարում: Թատերագիտության առարկան թատրոնի բոլոր բաղադրամասերն են՝ դրամատուրգիա, դերասանական և ռեժիսորական արվեստներ, բեմանկարչությու, թատերական ճարտարագիտություն, թատերական կրթություն, թատերական գործի կազմակերպում, հանդիսատես: Թատրոնին և դրամայի տեսությանն առնչվող եզրերն ու հասկացությունները հայ գրականության լեզվում շրջանառվում են V դարի վերջից: Թատերագիտական նոր միտքը հայ իրականության մեջ կազմավորվել է XIX դարի 30-50-ական թվականներին: Կլասիցիզմի տեսությունն սկսվել և ավարտվել է Ս. Տիգրանյանի «Ինչ-ինչ զեղերերգութենէ» տրակտատով, որը դրամայի պատմաքննախոսության առաջին փորձն է հայ իրականության մեջ: 1850-60-ական թվականներին պրոֆեսիոնալ թատրոնի կազմավորման շրջանում, լուսավորականությունը դարձել է գեղագիտական նախասկիզբ թատերական քննադատության մեջ, յուրացվել է եվրոպական լուսավորության թատրոնի գեղագիտությունը (Հ. Հիսարյան, Մ. Գարագաշյան, Հ. Խորասանճյան), դրամայի գերմանական տեսությունները (Ս. Նազարյան), գիտակցվել թատրոնի ազգային հայրենասիրական և սոցիալական ֆունկցիան (Մ. Պատկանյան, Մ. Նալբանդյան, Հ. Սվաճյան): 1870-1880-ական թվականներին թատերագիտության քննադատության մեջ սրվել է բեմական ուղղությունների խնդիրը, մի կողմից պաշտպանվել են ռոմանտիզմը և սալոնային խաղաոճը (Սպ. Սպանդարյան), մյուս կողմից՝ ազգային ռեալիստական դրամատուրգիան (Գ. Արծրունի), քննադատական ռեալիզմը և կենցաղային ու սոցիալ-հոգեբանական թատրոնը (Գ. Չմշկյան): 1893-1905թվականներին Թիֆլիսում լույս է տեսել Ա. Թարխանյանի «Թատրոն» հանդեսը: Հրապարակվել է Օ. Սևումյանի «Զեկուցումը...» (1913), որն առաջադրել է թատրոնի գեղարվեստական կազմակերպական բարեփոխումների նոր ծրագիր: Ասպարեզ է մտել թատերական քննադատների նոր խումբ (Ս. Հախումյան, Տ. Զավեն, Տ. Հովհաննիսյան, Լեո, Մ. Բերբերյան), հիմնվել են «Հուշարար» (1907թվական), «Թատրոն և երաժշտություն» (1910) հանդեսները: