Բոժենիշկի ուրվիչ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Coa Illustration Elements Building Castle.svg
Բոժենիշկի ուրվիչ
Bozhenishki Urvich, Bulgaria 09.jpg
Տեսակամրոց և հնագիտական հուշարձան
ՏեղագրությունBozhenitsa?
Վարչական միավորBozhenitsa?
ԵրկիրFlag of Bulgaria.svg Բուլղարիա
Կոորդինատներ: 42°59′44.5700001004″ հս․ լ. 23°49′26.060000101598″ ավ. ե. / 42.995713888916775° հս․. լ. 23.82390555558377798° ավ. ե. / 42.995713888916775; 23.82390555558377798
Bozhenishki Urvich Վիքիպահեստում

Բոժենիշկի ուրվիչ (բուլղար․՝ Боженишки Урвич, բառացի` Բոժենիչկի ամրոց), միջնադարյան ավերված ամրոց Բուլղարիայում` Սոֆիայի մարզում: Ազգային նշանակություն ունեցող հնագիտական հուշարձան է[1]: Ամրոցի տարածքում հնագիտական հետազոտությունները սկսվել են 1918 թվականին, երբ փոթորկից հետո ժայռից քար է գլորվել` միջնադարյան գրությամբ:

Տեղակայություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամրոցը գտնվում է Լակավիցի լեռնազանգվածի հյուսիսային լանջին 750 մ բարձրության վրա, Բոժենիցա գյուղից 3 կմ հարավ և Սոֆիայի մարզի Բոտևգրադ քաղաքից 20 կմ հեռավորության վրա: Ամրոցի ստորոտին հասնող ճանապարհն ասֆալտապատ է և տանում է «Ուրվիչ» հանգստի կենտրոն, որտեղից արահետով կարելի է հասնել ամրոց: Հանգստի կենտրոնից ամրոց հասնելը արահետով տևում է քսան րոպե:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1972 թվականին կազմակերպված հնագիտական հետազոտությունները ցույց են տվել, որ այս տարածքը բնակեցված է եղել դեռևս նախապատմական ժամանակաշրջանից: Ամրոցային առաջին շինությունները թվագրվում են 5-6-րդ դարերին և համարվում են վազ բյուզանդական պաշտպանական համակարգի մի մաս: Ամրոցն իր զարգացման գագաթնակետին է հասել 13-14-րդ դարերում, երբ կառուցվել է ամրոցի արտաքին պատը, որն ամրացրել է դեպի շինություն բնական մուտքը հյուսիսից: 14-րդ դարի վերջին այստեղ է գտնվել Իվան Շիշմանի կառավարման ժամանակների իշխան Օգնյանայի շտաբ-բնակարանը:

Բոժենիշկի ամրոցի արձանագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բոժենիշկի ամրոցի արձանագրության կրկնօրինակը Բուլղարիայի պատմության ագային թանգարանում

Ամրոցի գոյության մասին գիտնականներն իմացել են 1918-1919 թվականների ձմռանը, երբ քարաթափման արդյունքում հայտնաբերվել է միջնադարյան գրությամբ քար` Սոֆիայի կառավարիչ Օգնյանայի խոսքերով: Գտածոն հայտնաբերել է հովիվ Նեդյալկո Ումենկովսկին, իսկ ակադեմիկոս Պետր Մուտաֆչիևը կարդացել ու վերծանել է Բոժենիշկի գրությունը[2]: Գիտնականը նկատել է, որ վարպետը, ով փորագրել է գրությունը, «չի մտահոգվել քարի մակերևույթի հաշվարկով. նա սկսել է խոշոր տառերով, սակայն տեսնելով, որ տեղը չի բականացնում` փոքրացրել է տառերի չափը, իսկ որտեղ հնարավոր է եղել, կրկին մեծացրել է:» Մուտաֆչիևը այսպես է վերծանել տեքստը.

Aquote1.png Ես`Դրագոմիրը, գրել եմ: Ես`սևաստ Օգնյանը, իշխան եմ եղել Շիշմանի արքայի օրոք և խիստ տուժել եմ: Այդ ժամանակ թուրքերն են նվաճել: Ես իմ հավատարմությունն եմ հայտնել Շիշմանի արքային: Aquote2.png


Հետազոտողների պնդումներով Բոժենիշկի գրությունն առանձնահատուկ է իր տեսակի մեջ, ունի պատմական ու բանասիրական նշանակություն:

Հնագիտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բոժենիշկի ուրվիչ
Բոժենիշկի ուրվիչ

1966 թվականին միջնադարյան ամրոցը հռչակվել է ազգային նշանակության հուշարձան[3]: 1971 թվականին Սևաստ հետազոտական խմբի անդամները սկսել են առաջին պեղումները: Արշավախմբի կազմում Պավել Դիշևի գլխավորությամբ աշխատել են «Ботевградски пламък» թերթի խմբագիր Միտրոֆան Վելևին, ճարտարապետ Յորդան Յորդանովը, Վասիլ Դիմիտրովը: Հայտնաբերված առաջին առարկաներից են եղել Հուստինոս I-ի (518—527) և Հուստինիանոս I-ի (527—565) ժամանակաշրջանի վաղ բյուզանդական մետաղադրամները, կերամիկական իրերը, որոնք վկայում են, որ այդ շրջանում, հնարավոր է, կառուցվել է ամրոցը: Խմբին ութ տարի է պահանջվել, որպեսզի ամբողջությամբ բացահայտվեր ամրոցը, իսկ դրանից հետո ջանքերն ուղղվել են այն պահպանելուն ու վերականգնելուն: Պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են պաշտպանական երեք գոտիներ, որոնցից երկուսը կառուցվել են 5-րդ դարի վերջին և 6-րդ դարի սկզբին, իսկ մեկը` 14-րդ դարում` Իվան Շիշմանի տիրապետության շրջանում: Ամրոցի ներքին պատն ունի 200 մ երկարություն, լայնությունը որոշ տեղերում հասնում է 2.7 մ-ի: 4-6 մ բարձրությամբ ներքին պատն ունի չորս կոնտրֆորսներ: Միջնաբերդի մակերեսը 80 մ²է, իսկ ամբողջ ամրոցի մակերեսը` 1600 մ²: Տպավորիչ է ջրի պահետարանը` 10 մ խորությամբ, ինչպես նաև վիմափոր մատուռը:

Դարպասների մոտ 0.-1.5 մ խորության վրա հայտնաբերվել է գանձարան, որում եղել են 1.327 արծաթե մետաղադրամներ: Խրիստո Մատանովի խոսքերով այս դրամների եզրերը կտրված են թանկ մետաղը խնայելու նպատակով, ինչը ցույց է տալիս պետական ֆինանսների ծանր վիճակն ու դրամի արժեզրկումը` պայմանավորված ռազմական գործողություններով[4]:

Հարավարևմտյան անկյունային աշտարակի կողմից դիտարկում է կատարվել շրջակա պաշտպանական կառույցների ուղղությամբ: Դրանք են Պանիցա Կալեն ժամանակակից Լիպնիցա գյուղում, Վիլչիգրադը Լիտակովոյում, Չեշկովգրադը Վրաչայի եկեղեցում և Բոդիլովգրադը Վիտինյայի լեռնային մուտքի մոտ: Աշտարակն ունեցել է գաղտնի մուտք` 7.40 մ երկարությամբ և ութ մարդու համար նախատեսված թաքստոց, որոնք ներկայումս լցված են հողով: Ամրոցի հյուսիսարևմտյան մասում հայտնաբերվել են աշտարակ, քարանձավային բնակատեղի, վիմափոր եկեղեցի` սուրբ Գևորգի վնասված սրբանկարով: Բացվել է և 8 տապնաքարերով գերեզմանոցը և եկեղեցականների համար նախատեսված համալիրը: Ամրոցային պատերի մոտ հայտնաբերվել են հարյուրավոր նետերի, նիզակների մնացորդներ, մարքտական քարե գնդեր, զինվորների կմախքներ, որոնք վկայում են 1395 թվականին Օգնյանայի սևաստի և թուրքերի մեջ կայացած կռվի մասին: Դիշևի կարծիքով Օգնյանայի գերեզմանը գտնվում է ամրոցի գլխավոր դիտակետի` Վոյդովայի քարի առաջ` ժեռուտ քարազանգվածում[5]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Крепостта Боженишки Урвич»։ Исторически музей - Ботевград (բուլղարերեն)։ 2017-08-17 
  2. «Павел Дишев посвещава 30 години на крепостта „Боженишки Урвич”»։ Botevgrad.com (բուլղարերեն)։ 2012-05-19 
  3. «Среща-разговор с Павел Дишев по случай Деня на музея»։ Balkanec.bg (բուլղարերեն)։ 2012-05-18 
  4. Христо Матанов, Залезът на средновековна България, С., изд. Изток-Запад, 2016 2016.
  5. «Павел Дишев-основател на експедицията на "Боженишки Урвич"»։ Balkanec.bg (բուլղարերեն)։ 2012-05-18