Բիդերմայեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բիդերմայեր ոճի սենյակ Կրժանովի թանգարանում, Լեհաստան

Բիդերմայեր (գերմ.՝ Biedermeier), գեղարվեստական ոճ, ուղղություն գերմանական և ավստրիական արվեստում (ճարտարապետություն և դիզայն), որ տարածված է եղել 1815-1848 թվականներին:

Ոճն իր անունն ստացել է Գոտլիբ Բիդերմայեր կեղծանունից, որ կիրառում էր գերմանացի բանաստեղծ Լյուդվիգ Այխրոդտը` այդ անունով ամսագրերում տպագրելով մակագրեր (էպիգրամ)[1]: Bieder բառը թարգմանվում է «պարզամիտ, քաղքենիական»: Ընդհանուր առմամբ կեղծանունը նշանակում է «պարզամիտ պարոն Մայեր»:

Բիդերմայեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բիդերմայերը ռոմանտիզմի պատասխանն էր, որը փոխարինել էր ամպիր ոճին: Այդ պատճառով այն երբեմն անվանում են ամպիրի և ռոմանտիզմի խառնուրդ: Բիդերմայեր ոճում արտացոլվել են բյուրգերական միջավայրի պատկերացումները. ամպիր ոճը վերափոխվել է տնային հարմարավետության: Բիդերմայերին բնորոշ է ինտերիերի նուրբ, բծախնդիր ձևավորումը` բնության ու կենցաղի տարրերի օգտագործմամբ: Ամենից առաջ ոճը դրսևորվել է գեղանկարչության մեջ: Բիդերմայերի ներկայացուցիչներից են գերմանացի նկարիչներ Լյուդվիգ Ռիխտերը, Կարլ Շպիցվեգը, Գ. Կերստինգը, ավստրիացի նկարիչներ Մորից ֆոն Շվինդը և Ֆերդինանդ Վալդմյուլլերը: Բիդերմայերի շրջանի նկարիչների ամենամեծ հավաքածուն պահվում է Վիեննայի Բելվեդեր դղյակում[2]:

Ոճի գաղափարական ուղղվածության հիմքում ընկած է Գերմանիայի և Ավստրիայի քաղաքական անկայուն իրավիճակը, երբ իշխում էին հետադիմությունն ու լճացումը: Տագնապային դրությունն ու մելամաղձությունը իրականությունից խուսափելու ցանկություն էին առաջացնում: Այդ դրությունից դուրս գալու ելքը ընտանիքում ամփոփվելն էր, ռոմանտիկայի փնտրումը կենցաղային մանր հարցերում: Ռոմանտիկ ձգտումները վերափոխվում են ռեալիզմի: Ոճը բնարաշ էր ոչնչով աչքի չընկնող միջին դասի պահպանողական

Բիդերմայերի բնորոշ գիծը իդեալականացումն է: Գեղարվեստում գերակշռում են կենցաղային տեսարանները: Այն ձգտում է «փոքր մարդու» աշխարհում գտնել իդեալական գրավչության գծեր: Այս միտումը արմատներով գալիս է գերմանական կենցաղի ազգային առանձնահատկություններից են` առաջին հերթին բյուրգերությունից:

Բիդերմայեր ոճը ներկայացնող ականավոր նկարիչներից Կարլ Շպիցվեգը պատկերում էր փոքր-ինչ տարօրինակ տեղաբնակներին` ինչպես Գերմանիայում էր ընդունված կոչել «ֆիլիստերներին»: Նրա հերոսները սահմանափակ են. նրանք փոքր մարդիկ են գավառներից, որնք պատշգամբում ծաղիկ են ջրում, փոստատար են, խոհարար կամ գրագիր: Շպիցվեգի նկարներում զգացվում է հումոր. նա կարծես մեղմ, բարեկամական հումորով է վերաբերվում իր կերպարներին: Նկարիչն ինքը առաջադեմ մարդ է եղել, մասնակցել է 1848 թվականի հեղափոխական շարժումներին:

Աստիճանաբար «բեդերմայեր» հասկացությունը տարածվում է նորաձևության, կիրառական արվեստի, գրաֆիկայի, ինտերիերի, կահույքի մեջ: Կիրառական արվեստում մեծ տարածում են գտնում ճենապակու և ապակու գեղազարդումը: 1900 թվականին այդ բառով բնորոշվում են «հին, բարի ժամանակները»: 1927 թվականին գերմանական գրականագիտության մեջ ևս կիրառվում է այս եզրույթը բնորոշելու համար 1815-1840 թվականների գերմանական գրականությունը:

Կարլ Շպիցվեգ, «Գրքի որդ», 1850

Բիդերմայերը գավառային ոճ է, չնայած ունեցել է մայրաքաղաքներում (Բեռլին, Վիեննա) ապրող ներկայացուցիչներ:

Բիդերմայեր ոճով ձևավորված ինտերիերին բնորոշ են համաչափությունների պահպանումը, ձևերի պարզությունը, բաց գույները: Շինությունները լուսավոր և ընդարձակ էին, ինչի շնորհիվ ինտերիերը հասարակ, բայց հարմարավետ էր թվում: Սենյակների պատերը` խոր պատուհաններով, ներկվում էին սպիտակ կամ բաց գույներով, փակցվում դրոշմանկարով կամ գծավոր պաստառներով: Վարագույրների և փափուկ կահույքի կտորների պատկերները նույնն էին լինում սովորաբար: Ինտերիերի այդ տարրերը հաճախ ունենում էին ծաղկանկար տեսք:

Առաջանում է «մաքուր սենյակ» հասկացությունը, որով բնորոշվում էր այն սենյակը, որ սովորական օրերին չէր օգտագործվում: Այն ծառայում էր միայն հյուրերի ընդունելության համար: Բնակելի տարածքին լրացուցիչ հարմարավետություն էին հաղորդում տաք գույներով կահույքը, զարդարանքների, հուշանվերների առկայությունը: Բիդերմայերի ոճական նախընտրություններին համապատասխան ընտրվել է կահավորումը. ոչ մի ժամանակաշրջանում կահույքն այնքան չի ծառայել իր նպատակին, ինչքան այս դարաշրջանում, քանի որ դեկորատիվ պարագաները երկրորդ պլան էին մղվել[3]:

20-րդ դարի երկրորդ կեսին բիդերմայերը բացասական էր ընդունվում: Այն ըմբռնում էին որպես «ճղճիմ, բուրժուական»: Նրան վերագրվում էին այնպիսի հատկություններ, ինչպիսիք են սենտիմենտալությունը, իրերի բանաստեղծականությունը, կամերայնությունը:

Բիդերմայերն ինտերիերում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բիդերմայեր ոճը բուրժուական բնակարանին հաղորդեց համեստ տեսք` սենտիմենտալության թեթև դրսևորումով: Ազնվականական սառը ամպիրից հետո բիդերմայերը որդեգրեց լակոնիկ ոճի հիմնական սկզբունքներ` գլխավոր շեշտը դնեով գործնական կիրառության վրա: Կենցաղային պարագաներին ներկայացվող հիմնական պահանջը հարմարավետությունն էր, բարձր որակը, ամրությունը:

Բիդերմայեր ոճի կահույքում կարելի է տեսնել կահույքի ժամանակակից տեսակներին բնորոշ շատ հատկություններ: Երբեք կահույքն այդքան ազատ չի եղել ճարտարապետական ձևերից: Նախապատվությունը տրվում էր ձևերի պարզությանն ու անթերի որակին: Կահույքի ձևերի պարզությունը փոխհատուցվում էր երեսծածկոցի և վարագույրների վառ գունավորմամբ, զարդանկարային մոտիվների պատկերմամբ: Կահույքը սենյակներում մեծ քանակությամբ էր լինում. դատարկ տեղեր հնարավորինս քիչ էին լինում: Կահույքը սովորաբար դրվում էր սենյակի կենտրոնում: Բիդերմայեր ոճում կլասիցիզմին բնորոշ խստությունն ու սառը վսեմությունը հետզհետե փոխարինվում են ավելի բնական, ուղիղ ձևերով:

Բիդերմայերի դարաշրջանում կահույքի առավել տարածված տեսակներ էին տարատեսակ կոմոդները, պահարանները: Պարզ ձևերն ու գծերը, առարկաների անզարդ մակերեսները թույլ էին տալիս ընդգծել կահույքի բնական գույների գեղեցկությունն ու փայտի տեքստուրան: Բիդերմայեր ոճի կահույքում հաճախ հանդիպում են արխիտեկտոնիկայի թույլ արտահայտված տարրեր` սյուներ, քիվեր:

Այդ դարաշրջանում ձևավորված կահույքի շատ օրինակներ ներկայումս էլ այժմեական են ու կիրառելի և լավագոււյնս հանդես են գալիս դասական ինտերիեր ձևավորելիս:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Эйхродт, Людвиг»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 
  2. "Biedermeier | Belvedere". Belvedere.at. Retrieved 2013-06-27
  3. "Biedermeier - Elegant, Simple Interior Design". Biedermeier.us. Retrieved 2013-06-27

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Վ. Վլասով, Կիրառական արվեստի նոր հանրագիտարանային բառարան — СПб., 2004.
  • Ռուսական նոր հանրագիտարան 12 հատորով հ. 3. — М., 2007.
  • Արվեստի համընդհանուր պատմմություն հ. 5. — М.: Искусство, 1964.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]