Արթիկի տուֆի հանքավայր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Արթիկի տուֆի հանքավայր, գտնվում է ՀՀ Շիրակի մարզում՝ Արագած լեռան զանգվածի հյուսիսարևմտյան լանջին, 1600-2100 մ բարձրության վրա, Արթիկ քաղաքի, Պեմզաշեն, Հառիճ, Սարալանջ, Տուֆաշեն և Հայկասար գյուղերի մոտակայքում։ Տարածքը մոտ 250 կմ²։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայտնի է վաղ անցյալից (3-րդ դար - 5-րդ դար)։ Տուֆերի ուսումնասիրությամբ 19-րդ դարի 50-ական թվականներին առաջին անգամ զբաղվել է գերմանացի երկրաբան Հ․ Աբիխը։ Կանոնավոր հետախուզական աշխատանքներն սկսվել են 1927-1929 թվականներին։ Արթիկի տուֆի հանքավայրը ԽՍՀՄ վարդագույն տուֆի խոշորագույն հանքավայրն էր։

Առաջացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջացել է վերին պլիոցեն-անթրոպոգենի հրաբխային գործունեության ժամանակ՝ միջին անթրոպոգենի իգնիմբրիտային ժայթքումներից։ Տեղադրված է վերին պլիոցենի և ստորին անթրոպոգենի անդեզիտների, բազալտային անդեզիտների, դացի տների, խարամների վրա և ծածկված է միջին ու վերին անթրոպոգենի դացիտային լավաներով, գետալճային ու տային նստվածքներով։ Արդյունավետ շերտում մասնակցում են պեմզա, պեմզային ավազներ, երկրորդական նշանակության Երևան-Գյումրու տիպի տուֆեր, որոնց վրա տեղադրված է վարդագույն ու վարդմանուշակագույն տուֆաշերտը (միջին հաստությունը՝ 6-8 մ)։ Հետախուզված պաշարները ավելի քան 170 միլիոն մ³ են։

Շահագործում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արթիկի տուֆի հանքավայրի շահագործման տեխնիկա-տնտեսական պայմանները բարենպաստ են։ Տուֆի հանույթի և տեղափոխման աշխատանքները մեքենայացված են։ 17 հանքից յոթն ունեն համալիր մեքենայացում։ Առանձին տեղամասերում կատարվում է պահանջվող ձևի և չափի քարի անմիջական հանույթ, որն առանց հետագա մշակման օգտագործվում է շինարարության մեջ։ Հանույթից ստացվող քարի մանրուքի բազայի վրա գործում է արհեստական տուֆաբլոկների կոմբինատը։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png