Հերման Աբիխ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto Info sciences exactes.png
Հերման Աբիխ
Hermann von Abich
Otto Wilhelm Hermann von Abich (Alter Fritz).jpg
Ծնվել է դեկտեմբերի 11, 1806({{padleft:1806|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:11|2|0}})[1][2][3][4]
Բեռլին, Պրուսիայի թագավորություն[5][2][3][4]
Մահացել է հուլիսի 1, 1886({{padleft:1886|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:1|2|0}})[2][4] (79 տարեկանում)
Վիեննա, Ավստրո-Հունգարիա[5][2][3][4]
Քաղաքացիություն Flag of Germany.svg Գերմանիա
Մասնագիտություն երկրաբան և համալսարանի պրոֆեսոր
Հաստատություն(ներ) Տարտուի համալսարան
Գործունեության ոլորտ երկրաբանություն
Անդամակցություն Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիա, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա և Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիա
Ալմա մատեր Հումբոլդտի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներին գերմաներեն[6]
Գիտական ղեկավար Ալեքսանդր Հումբոլդտ
Պարգևներ
Կոնստանտինովյան շքանշան
Հեղինակի անվան հապավումը (բուսաբանություն) Abich
Otto Wilhelm Hermann von Abich Վիքիպահեստում

Հերման Վիլհելմ Աբիխ (դեկտեմբերի 11, 1806({{padleft:1806|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:11|2|0}})[1][2][3][4], Բեռլին, Պրուսիայի թագավորություն[5][2][3][4] - հուլիսի 1, 1886({{padleft:1886|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:1|2|0}})[2][4], Վիեննա, Ավստրո-Հունգարիա[5][2][3][4]), գերմանացի երկրաբան, Պետերբուրգի ԳԱ օրդինար ակադեմիկոս (1853) և պատվավոր անդամ (1866)[7]։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավարտել է Բեռլինի համալսարանը (1831)։ Հետազոտել է Իտալիայի հրաբուխները՝ Էտնան, Ստրոմբոլին, Վեզուվը։ 1842 թվականին հրավիրվել է Ռուսաստան և մինչև 1844 թվականը վարել Դորպատի համալսարանի միներալոգիայի ամբիոնը։ Ակոռիի երկրաշարժի (1840) պատճառներն ուսումնասիրելու նպատակով 1844 թվականին եկել է Հայաստան, Անիում կատարել քաղաքի հանույթը, կազմել նրա գլխավոր շինությունների գծագիրը[7]։

1845 թվականին բարձրացել է Արարատ լեռը (գագաթն է հասել հուլիսի 17֊ին)։ Տվել է լեռան երկրաբանական նկարագրությունն ու կտրվածքները։ Հայաստանում Աբիխին հինգ ամիս 22 օր ուղեկցել է Խաչատուր Աբովյանը, տեղեկություններ հաղորդել Երևանի նահանգի մասին[7]։

Աշխատություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աբիխը հրատարակել է «Կովկասյան երկրների երկրաբանության ներածական տեսություն» (1859), «Երկրաբանական դիտումներ Կուրի և Արաքսի միջև եղած լեռնաշխարհում» (1867) աշխատությունները[8]։ 1876 թվականին, տեղափոխվելով Վիեննա, հիմնականում զբաղվել է Կովկասում հավաքած նյութերի մշակմամբ ու հրատարակել «Երկրաբանական հետազոտություններ Կովկասյան երկրներում» (1878֊1887) եռահատոր աշխատությունը, որի 2-րդ և 3-րդ հատորները նվիրված են Հայկական լեռնաշխարհին[7]։

Այդ աշխատության առաջին գրքում լուսաբանված է Արաքսի հովտի (Ջուլֆայի շրջակայքի) երկրաբանական կառուցվածքը։ Երկրորդ գրքում ամփոփված են Արևմտյան Հայաստանի երկրաբանությանը վերաբերող նյութերը, տրված է Արաքսի ավազանի երրորդական գոյացումների նկարագրությունը։ Երրորդ գիրքը, որն Աբիխի մահից հետո հրատարակման է պատրաստել Է. Զյուսը, պարունակում է նյութեր Հայկական լեռնաշխարհի արևելյան մասի երկրաբանական կառուցվածքի և օգտակար հանածոների վերաբերյալ։ Հատորին որպես հավելված կցված է ընդարձակ ատլաս, որտեղ հատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում Հայաստանի 1։ 420000 մասշտաբի քարտեզը[8]։

Աբիխը նկարագրել է Մեղրիի, Կապանի պղնձի, Նախիջևանի քարաղի[8], Վրաստանի մանգանի և քարածխի հանքավայրերը, Հյուսիսային Կովկասի հանքային ջրերը, ինչպես և Իրանի երկրաբանական կառուցվածքը։ Զբաղվել է պետրոգրաֆիայի հարցերով[7]։

Կովկասի երկրաբանության վերաբերյալ Աբիխը գրել է հիսունից ավելի աշխատություն, առաջին անգամ գիտականորեն բացահայտել նրա բնության ֆիզիկաաշխարհագրական առանձնահատկությունները և լեռնագրական բնույթը։ Աբիխը համարվում է «Կովկասի երկրաբանության հայրը»[7]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 Абих, Герман Вильгельмович // Русский биографический словарь СПб.: 1896. — Т. 1. — С. 8–10.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 Абих, Герман Вильгельмович // Энциклопедический словарь / под ред. И. Е. АндреевскийСПб.: Брокгауз—Ефрон, 1890. — Т. I. — С. 36.
  4. 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 Karl Alfred von Zittel Abich, Hermann // Allgemeine Deutsche Biographie L: 1900. — Vol. 45. — S. 684–686.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #116003383 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  6. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb102979534
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 Խմբագրական կոլեգիա, Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 1 (խմբ. Վիկտոր Համբարձումյան), Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիա Հայկական Սովետական Հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրություն», 1974, էջ 25 — 720 էջ։
  8. 8,0 8,1 8,2 Հայ գրատպություն և գրքարվեստ հանրագիտարան (խմբ. Հովհաննես Այվազյան), Երևան, «Հայկական Հանրագիտարան Հրատարակչություն», 2015 — 11, էջեր 11 — 1120 էջ. — 1500 հատ, ISBN 978-5-89700-042-5։

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Волкова С. П и Тихомиров В. В., Жизнь и труды Германа Вильгельмовича Абиха, «Очерки по истории геологических знаний», 1959, л. 8