Արգիրոզ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Արգիրոզ
Argyria 2.jpg
Տեսակհիվանդություն
Բժշկական մասնագիտությունանհետաձելի բժշկություն
ՀՄԴ-9985.8
ՀՄԴ-10T56.8
Argyria (illness) Վիքիպահեստում

Արգիրոզ կամ արգիրիա (հին հուն․՝ ἄργυρος — արծաթ + -ia), այն առաջանում է մարդու մարմնում արծաթի, դրա միացությունների և արծաթի փոշու մեծ չափաբաժնի ընդունումից: Աննշան կերպով կարող է օգնել լազերային թերապիան կամ դերմաբրազիան։

Արգիրոզը հաճախ առաջանում է երկար ժամանակ արծաթի ընդունումից, օրինակ՝ կոսմետիկ միջոցներ[1]: Արգիրոզի դեպքեր նաև արձանագրվում են արծաթի վերամշակման արտադրության աշխատողների մոտ։

Փոքր չափաբաժիններով այն վնասակար չէ։ Սակայն կոսմետիկ դեֆեկտները, որոնք կարող են մաշկի գույնը փոխել կապտա-արծաթագույն, հնարավոր է առաջացնեն հոգեբանական անհարմարավետություն։ Չնայած հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ պրեպարատները որոնց մեջ կան արծաթի իոններ, ունեն ավելի մեծ հակաբակտերիալ ազդեցություն[2]:

2007 թվականի դեկտեմբերի 20-ին հրատարակվեց կալիֆոռնիացի Պոլ Կարասոնի պատմությունը՝ երկար ժամանակ կոլոիդական արծաթ ընդունելուց հետո, նրա մաշկը ամբողջովին պատվել էր կապտա-արծաթագույնով[3]: 2013 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Պոլը 62 տարեկան հասակում մահացավ սրտի կաթվածից[4]:

Հիվանդության ընդհանուր բնութագիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մաշկի, լորձաթաղանթի, ներքին օրգանների և աչքերի գունափոխությունը կապտամոխրավունի պայմանավորված է դրանցում արծաթի պարունակությամբ, ինչը հանգեցնում է «Կապույտ մաշկի համախտանիշ» կամ արգիրիա հիվանդությանը: Այն հազվադեպ հանդիպող հիվանդություն է, որն առավել շատ տարածված է այն մարդկանց մոտ, ովքեր երկար ժամանակ բուժվել են արծաթ պարունակող դեղորայքով և չարաշահել են դրա չափաբաժինը, ինչպես նաև այն մարդկանց մոտ, ովքեր զբաղվել են արծաթի որոնումով և վերամշակումով: Մաշկի գունավորման աստիճանը կախված է կլանված արծաթի իոնների քանակից: Այլ կերպ ասած, որքան երկար է արծաթի ընդունման տևողությունը, այնքան ավելի վառ են դրսևորվում ախտանիշները: Մասնավորապես, հյուսվածքները ձեռք են բերում մոխրակապտավուն երանգ, ծանր դեպքերում արծաթը կարող է կուտակվել տեսողական նյարդում՝ հանգեցնելով տեսողության վատթացման: Ուսումնասիրություններից պարզվել է նաև, որ եթե բացակայում են հիվանդությանն ուղեկցող բացասական երևույթներ, ապա բացի մաշկի կապույտ գունավորումից հիվանդին ոչինչ չի անհանգստացնում, սակայն մաշկի այդ երանգը պահպանվում է ամբողջ կյանքի ընթացքում: Հարկ է նշել, որ արձանագրվել են այս հիվանդության մի քանի դեպքեր: Օրինակ՝ Կազանի շրջանում ապրում է մարդ, ում անվանում են ‹‹արծաթագույն››: Հարբուխից հետո նրա արտաքինը փոխվել է անճանաչելիորեն, քանի որ նա օգտագործել էր արծաթ պարունակող կաթիլներ: Տղամարդու մաշկն ունի կապտամոխրագույն գունավորում, փոխվել են նաև մազերը: Այժմ տղամարդու առողջությունը կատարյալ է: 30 տարվա ընթացքում նա միայն 3 անգամ է հիվանդացել հարբուխով: 56 տարեկան տղամարդը զբաղվել է կոլոիդային արծաթի տարածմամբ, և ինքը զուգահեռ ընդունել է այն: Որոշ ժամանակ անց նրա եղունգները դարձել են կապտամոխրավուն: Արյան քննությունից պարզվել է, որ դրա մեջ արծաթի կոնցենտրացիան բարձր է եղել: 56-ամյա կնոջ մոտ 14 տարեկանից սկսել է փոխվել մաշկի գույնը: Հետագայում պարզվել է, որ նա 11 տարեկանից ընդունել է քթի կաթիլներ, իսկ այն պարունակել է կոլոիդային արծաթ: 3 տարվա ընթացքում նրա մաշկի գույնն ամբողջությամբ փոխվել է: 15 տարի առաջ 57 տարեկան տղամարդը սկսել է օգտագործել կոլոիդային արծաթ, որպեսզի ազատվի մաշկաբորբից: Նա մերսել է այդ լուծույթով մաշկը և միևնույն ժամանակ խմել է այն: Տղամարդը մինչ օրս խմում է այն՝ անտեսելով մաշկի գունափոխումը: 57 տարեկան տղամարդը, ով 32 տարի աշխատել է տարբեր մետաղների կորզման բնագավառում, մոտ 10 տարի առաջ փոխվել է նրա մաշկի գույնը: Սկզբում գունափոխվել են մարմնի վերին, հետո նաև ստորին հատվածները: Գունավորման աստիճանը տարեց տարի ավելացել է: Հետազոտման արդյունքում պարզվել է, որ փոխվել է ոչ միայն մաշկի գույնը, այլ նաև մազերը, լեզուն, եղունգները, տեսանելի լորձաթաղանթը, ինչպես նաև ներքին օրգանները և գունափոխումը ոչ մի եղանակով չի հաջողվել կասեցնել և վերականգնել: Պարզվել է նաև, որ մաշկի կապտամոխրավուն գունավորումը կարող է փոխանցվել սերնդե- սերունդ: Օրինակ` անցյալ դարի 60-ական թվականներին Կենտուկի նահանգում ապրում էին կապույտ մաշկ ունեցող մի ամբողջ ընտանիք, որոնց մարդիկ անվանում էին «կապույտ ֆյուգերտներ»:

Արծաթի ազդեցության հետևանքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արգիրիայի ծագումնաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արծաթը բժշկական նպատակներով օգտագործվել է անհիշելի ժամանակներից: Դեռևս Ավիցենան արծաթի խարտուքը կիրառել է որպես արյունը մաքրող և շնչառությունը կարգավորող միջոց: Նա նկարագրել է կապույտ աչքեր ունեցող իր հիվանդին, որի աչքերի գունափոխումը արծաթի չափից ավել ընդունման հետևանք է եղել: Այն համարվել է հիվանդության առաջին պաշտոնապես արձանագրված դեպքը: Արգիրիա տերմինն առաջին անգամ գործածության մեջ է մտել 1840 թվականին: Այդ ժամանակաշրջանում արծաթն օգտագործվել է էպիլեպսիայի (ընկնավորություն) բուժման համար: ԱՄՆ-ում այդ տարիներին լայնորեն կիրառվել է արծաթյա նրբաթիթեղը և շղարշը, որոնք պարունակել են այդ մետաղը և օգտագործվել են որպես հականեխիչ վիրակապեր: Արծաթի նիտրատը (լյապիս (դժոխաքար)) Ռուսաստանումում լայնորեն կիրառվել է որպես տտիպ համով հականեխիչ միջոց՝ քսուքի տեսքով, լուծույթի տեսքով, մաշկի և լորձաթաղանթի համար: Կոլոիդ արծաթն գտագործվել է հակաբակտերիական ժամանակաշրջանում քթի կաթիլների տեսքով՝ մրսածության ժամանակ: Այն կիրառվել է նաև սիֆիլիսի բուժման համար: Արծաթը լայնորեն օգտագործվել է սպիտակուցների հետ կոմպլեքս ձևով: Այդ միացություններից էին պրոտարգոլը և կոլարգոլը: 1967 թվականին արծաթի սուլֆազինն կիրառվել է այրվածքների դեպքում: Ներկայումս, նույնպես նկատվում է արծաթի լայնածավալ կիրառություն՝ բուժական նպատակներով:

Հյուսվածքաբանական առանձնահատկություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առավել շատ արծաթը պարունակվում է մաշկում և շարակցական հյուսվածքում: Արծաթի ատոմները տեղայնացվում են քրտնագեղձերի շուրջը, կոլագենային թելերում, անոթների պատերում և այլն: Արձանագրվել են դեպքեր մակրոֆագերում արծաթի պարունակության մասին: Այն ազդում է նաև մաշկի շերտերում գտնվող մելանոցիտների վրա: Վերջիններս արևի ճառագայթների ներգործության հետևանքով կարող են ակտիվ գործել՝ հանգեցնելով անդառնալի հետևանքների:

Արծաթի թունավոր ազդեցությունն օրգանիզմի վրա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արծաթի թունավոր ազդեցությունը կախված է ընդունված չափաբաժնից, օրգանիզմ ներթափանցելու ձևից, ազդեցության երկարատևությունից, ինչպես նաև անհատի գենետիկական առանձնահատկութուններից: Ցույց է տրվել, որ օրական մարդու օրգանիզմ ներթափանցում է մոտ 27-89 միկրոգրամ արծաթ: Դրա թույլատրելի չափաբաժինը, որը չի առաջացնում բջիջների նեկրոզ 5 միկրոգրամն է 1 կիլոգրամի հաշվարկով: Համաձայն սահմանված չափորոշիչների արծաթի նիտրատի առավելագույն միանվագ չափաբաժինը ներքին ընդունման համար կազմում է 0,03 գ (30 մգ), առավելագույն օրական չափաբաժինը՝ 0,1 գ (100 մգ): Հարկ է նշել, որ 10 գրամ արծաթի նիտրատը մահացու է: Դրա ավելցուկը կարող է հանգեցնել թոքերի այտուցի, գիտակցության կորստի, սակավարյունության: Ագրանուլոցիտոզը կարող է զարգանալ արծաթի ընդունման ժամանակ՝ ոսկրածուծի թերֆունկցիայի հետևանքով: Այն բնորոշվում է հետևյալ ախտանիշներով՝ սրտխառնոց, փսխում, փորկապություն, ցնցումներ, շոկային իրավիճակի զարգացում: Կարող է նաև դրսևորվել երիկամային անբավարարություն, բորբոքային երևույթներ աղեստամոքսային համակարգում, քրոնիկ բրոնխիտ, հազ, մրսածություն, ինչպես նաև մահ՝ շնչառական կենտրոնի կաթվածիհետևանքով: Արծաթի երկարատև ընդունումը հանգեցնում է «Կապույտ մաշկի համախտանիշ» կամ «Արգիրիա» հիվանդությանը:

Առաջացման պատճառներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արգիրիայի առաջացման պատճառ կարող է հանդիսանալ և՛ մասնագիտական, և՛ բժշկական ազդեցությունը: Մասնագիտական ազդեցությունը դրսևորվում է այն անձանց մոտ, ովքեր երկար տարիներ աշխատում են արծաթի հանքերում, իսկ բժշկական ազդեցություն՝ այն հիվանդների մոտ, ովքեր երկար ժամանակ բուժվել են արծաթ պարունակող դեղապատրաստուկներով: Արծաթ պարունակող դեղամիջոցները կիրառվում են այնպիսի հիվանդությունների բուժման ժամանակ, ինչպիսիք են՝ արգանդի վզիկի լորձենախախտը, խոցը, կոկորդաբորբը, սուր շաղկապենաբորբը և այլն: Հիվանդության առաջացման պատճառ կարող է հանդիսանալ արծաթի շերտերով միզածորանների լվացումը, ինչպես նաև արհեստական ատամնաշարերի պատրաստման համար օգտագործվող արծաթ պարունակող հումքը:

Տեսակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արգիրիան դրսևորվում է երկու ձևով՝ համընդհանուր և տեղային:

Համընդհանուր ձև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս պարագայում գունափոխություն նկատվում է ոչ միայն մաշկում, այլ նաև ներքին օրգաններում:

Տեղային ձև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնորոշվում է շուրջակնակապճային փոփոխությամբ, հիվանդի մոտ նկատվում է աչքի գույնի փոփոխություն, սակայն չի նկատվում լույսն անցկացնող համակարգերի վնասում: Մաշկի և աչքերի գույնի փոփոխությունը տեղի է ունենում շատ դանդաղ: Գունափոխությունը լավ արտահայտվում է արծաթի հետ աշխատելուց կամ օգտագործումից 10-12 տարի անց:

Ախտորոշման մեթեդներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արգիրիայի ախտորոշումը հիմնված է կլինիկական նշանների հետազոտման և ունեցած տվյալների ուսումնասիրման վրա: Ի սկզբանե, անհրաժեշտ է պարզել, թե որոնք են արծաթի ընդունման աղբյուրները, որոնցով այն անցնում է օրգանիզմ: Հյուսվածաբանական հետազոտությունների միջոցով հյուսվածքում կարելի է հայտաբերել արծաթի մասնիկներ, որոնք նման են կլոր հատիկների՝ հավասար մեծությամբ: Այդ հատիկները հիմնականում տեղայնացված են միջբջջային նյութում, որի շերտը բաժանվում է էպիթելով, ինչպես նաև քրտնագեղձերի շուրջ: Աչքի եղջերաթաղանթի արգիրիայի ախտորոշման համար, իրականացվում է աչքի կենսամանրադիտակային հետազոտություն: Հիվանդության առկայության դեպքում եղջերաթաղանթի հետին մասում նկատվում է բարդ պատկեր, որը բաղկացած է ոլորված, միահյուսվող գծերից, որոնք ունեն մոխրակապույտ երանգ: Միևնույն ժամանակ եղջերաթաղանթի արտաքին շերտերը մնում են թափանցիկ: Երկարատև ընթացք ունեցող արգիրիայի ժամանակ արծաթի իոնները կարող են կուտակվել ապակենման մարմնում: Ախտորոշում իրականացնելիս կարևոր է տարանջատել արգիրիան այնպիսի հիվանդություններից, ինչպիսիք են՝

  • Հեմոքրոմատոզ՝ երկաթ պարունակող միջոցների փոխանակության խախտում:
  • Մեթհեմոգլոբինեմիա՝ թունավորման արդյունքում մեթհեմոգլոբինի պարունակության բարձրացում արյան մեջ:
  • Պորֆիրիա՝ պիգմենտների փոխանակության խանգարում:
  • Ադդիսոնի հիվանդություն՝ մակերիկամների կեղևի երկկողմանի ախտահարում:
  • Մակերիկամի կեղևային շերտի ֆունկցիայի խանգարում:

Կանխարգելում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արգիրիան կարելի է կանխարգելել արծաթի ազդեցության նվազեցման միջոցով: Բուժման ժամանակ չի կարելի ավելացնել արծաթ պարունակող միացությունների չափաբաժինը: Այդ մետաղի հետ աշխատելիս պետք է պահպանել տեխնիկական անվտանգության կանոնները: Թեթև և միջին աստիճանի արգիրիայի դեպքում կանխարգելումը դրական ազդեցություն է ունենում, սակայն վերականգնել փոփոխված մաշկի և աչքերի գույնն անհնար է: Ծանր աստիճանի արգերիայի դեպքում հնարավոր է նաև տեսողության վատթարցում:

Բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դեռևս արգիրիայի բուժման արդյունավետ եղանակ գոյություն չունի: Արծաթի իոնների դուրս բերումը հյուսվածքներից բավականին բարդ է: Այդ իսկ պատճառով մաշկի և աչքերի գունափոխումն այս հիվանդության ժամանակ համարվում է անդարձելի երևույթ: Հիվանդներն այդպիսի արտաքին թերությամբ ստիպված են ապրել ամբողջ կյանքի ընթացքում: Մասնակի արգիրիան կարելի է բուժել Դերմբրալիի եղանակի կրիառմամբ, որի ժամանակ հեռացնում են մաշկի վերին շերտը: Գործընթացի իրականացման համար օգտագործում են հատուկ գործիքներ, որոնց միջոցով հեռացվում է վերնամաշկը բավականին խորությամբ, մինչև անգամ արյունատար անոթների մակարդակին: Պրոցեսն ընթանում է անզգայացմամբ, որին հետևում է բավականին երկար վերականգնման փուլը: Սակայն այս եղանակը ոչ միշտ է տալիս ցանկալի արդյունք, քանի որ արծաթի իոնները կարող են գտնվել ոչ միայն վերնամաշկում, այլ նաև ներքին օրգաններում: Բացի դրանից այդպիսի վիրահատության դեպքում մեծ է սպիների ձևավորման վտանգը: Այս հիվանդության պարագայում՝ որպես դեղապատրաստուկ, օգտագործվում է հիդրոխինոը (5% լուծույթ կամ քսուք), ինչն իջեցնում է արծաթի իոնների քանակությունը մաշկի վերին շերտերում, ինչպես նաև քրտնագեղձերի շուրջը:

Ներկայումս, ցույց է տրվել, որ «QS Nd:YAG» լազերի միջոցով հնարավոր է ամբողջությամբ բուժել արգիրիա:


Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Griffith R.D., Simmons B.J., Bray F.N., Falto-Aizpurua L.A., Yazdani Abyaneh M.A., Nouri K. / 1064 nm Q-switched Nd:YAG laser for the treatment of Argyria: a systematic review, J. Eur. Acad. Dermatol.Venereol., Vol. 29, № 11, 2015, P. 2100-2103.
  • Molina-Hernandez A.I., Diaz-Gonzalez J.M., Saeb-Lima M., Dominguez-Cherit J . / Argyria after Silver Nitrate Intake: Case Report and Brief Review of Literature, Indian J. Dermatol., Vol. 60,  № 5, 2015, P. 520.
  • Sarnat-Kucharczyk M., Pojda-Wilczek D., Mrukwa-Kominek E. / Diagnostic methods in ocular argyrosis: case report, Doc Ophthalmol., Vol. 133, № 2, 2016, P. 129-138.
  • Rodriguez V., Romaguera R.L., Heidecker B. / Silver-Containing Wound Cream Leading to Argyria—Always Ask About Alternative Health Products, The American Journal of Medicine, Vol 130, № 4, 2017, P. e145-e146.
  • Sarnat-Kucharczyk M., Pojda-Wilczek D., Mrukwa-Kominek E. / Diagnostic methods in ocular argyrosis:case report. Doc. Ophthalmol., Vol. 133, № 2, 2016, P. 129-138.
  • Stafeeva K., Erlanger M., Velez-Montoya R., Olson J.L. / Ocular argyrosis secondary to long-term ingestion of silver nitrate salts, Clin. Ophthalmol. Vol. 2012:6, 2012, P. 2033- 2036.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]