Ասցիդիաներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ասցիդիաներ
Ասցիդիաներ
Polycarpa aurata տեսակի ասցիդիան (սպիտակը այլ կենդանի է` Triphyllozoon inornatum)
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Կենդանիներ
Տիպ Քորդավորներ
Ենթատիպ Թրթուրաքորդավորներ
Դաս Ասցիդիաներ
Լատիներեն անվանում
Ascidiacea, Ascidiae


Ասցիդիաներ, (լատ.՝ Ascidiacea, Ascidiae), թրթուրաքորդավորներ ենթատիպի դասերից մեկը` սալպերի եւ ապենդիկուլյարների կողքին:

Արտաքին տեսքը եւ էկոլոգիան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքինից միայնակ ասցիդիան նման է երկբերան անոթի: Հիմքով ամուր ամրացած է սուբստրատին և ունի երկու անցք` բերանային և կլոակային սիֆոններ: Մարմինը դրսից ծածկված է թաղանթով` տունիկայով: Տունիկան արտադրվում է էպիթելի կողմից և, ներծծվելով անօրգանական աղերով, վերածվում առաձգական և ամուր պաշտպանական թաղանթի: Բնության մեջ հանդիպում են միայնակ կամ գաղութային կենսակերպ վարող ասցիդիաներ: Վերջին դեպքում առանձնյակներն այս կամ այն չափով միացած են իրար: Հայտնի է ասցիդիաների մոտ 2300 տեսակ:

Մարսողական և շնչառական համակարգերը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարսողական համակարգի առաջին բաժինը շատ մեծ ըմպանն է: Այն բերանային սիֆոնից սահմանազատվում է հարխռիկային կամ հարըմպանային ակոսով, որի երկայնքով տեղադրված են դրսից չերևացող բարակ բերանային շոշափուկները: Դրանց թիվն առանձին տեսակների մոտ հասնում է մինչև 30-ի: Ըմպանի պատերին կան բազմաթիվ մանր անցքեր` ստիգմաներ, որոնք բացվում են ոչ թե դեպի դուրս, այլ` դեպի ատրիալային խոռոչ: Ըմպանին հաջորդում է կարճ կերակրափողը, ապա` ստամոքսը, և ապա` աղին, որը հետանցքով բացվում է ատրիալային խոռոչի մեջ` կլոակային (կոյանոցային) սիֆոնի մոտ: Ըմպանի փորային կողմով մի փոքրիկ ակոսիկ է անցնում, որը կոչվում է էնդոստիլ: Այն պատված է թարթիչային էպիթելով եւ ունի գեղձային գոտիներ: Այստեղ արտադրվող լորձը թարթիչների շարժման շնորհիվ մղվում է դեպի ըմպանի պատերը, եւ դրանց մակերեսով մեկ լորձի անընդհատ հոսք է ստեղծվում: Այդ ընթացքում ջուրը բերանային սիֆոնից անցնում է ըմպան, ապա ստիգմաների միջով դուրս գալիս ատրիալային խոռոչ (եւ հետո` կլոակային սիֆոնով` արտաքին միջավայր): Այսպիսով, ըմպանի մակերեսով հոսող լորձը կլանում է ջրի մեջ գտնվող սննդի մասնիկները, որոնք պետք է ստիգմաներով դուրս գային, եւ հավաքվում էնդոստիլի հակառակ կողմում գտնվող մեջքային թիթեղիկի մոտ` առաջացնելով լորձի ժապավեն, որը հոսում է դեպի կերակրափող: Սնունդը մարսվում եւ ներծծվում է ստամոքսում եւ աղիներում, իսկ չմարսված մնացորդները հետանցքով դուրս են գալիս ատրիալային խոռոչ, ապա` ջրի հոսանքի հետ` արտաքին միջավայր: Ըմպանը ծառայում է նաեւ որպես շնչառության օրգան:

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆ, Է. Մ., Ողնաշարավորների կենդանաբանություն, (Ուս. ձեռնարկ), Մաս 1, ԵՊՀ հրատ., Երևան, 2009: