Անս վան Դեյք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Անս վան Դեյք
հոլ.՝ Ans van Dijk
02-24-1947 01189 Ans van Dijk (4414270079).jpg
Ծնվել էդեկտեմբերի 24, 1905(1905-12-24)
ԾննդավայրԱմստերդամ, Նիդերլանդների Թագավորություն
Մահացել էհունվարի 14, 1948(1948-01-14) (42 տարեկանում)
Մահվան վայրՀյուսիսային Հոլանդիա, Նիդերլանդներ, Նիդերլանդների Թագավորություն
ՔաղաքացիությունFlag of the Netherlands.svg Նիդերլանդների Թագավորություն
Մասնագիտությունհանցագործ

Աննա (Անս) վան Դեյք (հոլ.՝ Anna (Ans) van Dijk, դեկտեմբերի 24, 1905(1905-12-24), Ամստերդամ, Նիդերլանդների Թագավորություն - հունվարի 14, 1948(1948-01-14), Հյուսիսային Հոլանդիա, Նիդերլանդներ, Նիդերլանդների Թագավորություն), հոլանդացի կոլաբորացիոնիստ, հրեուհի, որը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին գերմանացիների ձեռքն է հանձել բազմաթիվ հրեաների։ Եղել է Նիդեռլանդների միակ կինը, որը թշնամու հետ համագործակցության համար դատապարտվել է մահապատժի[1]։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Եղել է Արոն վան Դեյքի և Քեթի Բինի աղջիկը։ 1927 թվականին ամուսնացել է Բրեմ Կերիդոյի հետ։ Ամուսինները բաժանվել են 1935 թվականին։ Միասեռ կապի մեջ է մտել Միպ Ստոդել անունով կնոջ հետ և Ամստերդամում բացել «Էվանի տուն» անունը կրող կանացի գլխարկների խանութ։ Խանութը նացիստների կողմից փակվել է 1941 թվականին՝ հրեաների գույքի բռնազավթման ժամանակ։ Գերմանացիները հրեաներին արգելել են ունենալ սեփական բիզնեսը կամ աշխատել նպարեղենի խանութներում։ Միպ Ստոդելը 1942 թվականին փախել է Շվեյցարիա։

Վան Դեյքը ձերբակալվել է 1943 թվականին՝ Զատկի կիրակի օրը։ Նա ձերբակալվել է նացիստական հետախուզության աշխատակից Պիտեր Սհապի կողմից, որն աշխատում էր Ամստերդամի ոստիկանության հրեական հարցերով վարչությունում։ Նացիստական հետախուզության համար աշխատելու առաջարկն ընդունելուց հետո՝ ազատ է արձակվել։ Դիմադրության շարժման անդամի քողի տակ հրեաներին առաջարկել է ապաստարան գտնելու և կեղծ փաստաթղթեր պատրաստելու օգնություն։ Այդպիսով, 145 մարդիկ, այդ թվում նաև նրա հարազատ եղբայրը՝ Վան Դեյքը և նրա ընտանիքը, հանձնվել են նացիստների ձեռքը։ Նրա զոհերից 85-ը մահացել են համակենտրոնացման ճամբարներում։ Ընդհանուր առմամբ, վան Դեյքի խղճի վրա են 700 մարդկանց սպանությունները[2]։ Որոշ վկաների կարծիքով հենց Աննա վան Դեյքն է նացիստներին ցույց տվել Աննա Ֆրանկի և նրա ընտանիքի թաքստոցը։

Պատերազմից հետո տեղափոխվել է Հաագա, որտեղ ձերբակալվել է 1945 թվականի հունիսի 20-ին։ Նրան 23 կետերով առաջադրվել է պետական դավաճանության մեղադրանք։ 1947 թվականի փետրվարի 24-ին Ամստերդամի հատուկ դատարանը անցել է վան Դեյքի գործի քննությանը։ Նա ընդունել է իրեն առաջադրված ամբողջ մեղքը՝ նշելով, որ գործել է սպանվելու մտքից վախենալու պատճառով։ Վան Դեյքը դիմել է համաներման, սակայն 1947 թվականի սեպտեմբերին Հատուկ համաներման դատարանը վերահաստատել է դատավճիռը։ Թագավորական համաներման խնդրանքը նույնպես մերժվել է։

1948 թվականի հունվարի 14-ին Աննա (Անս) վան Դեյքը մահապատժի է ենթարկվել։ Նրան գնդակահարել են Վեսպերկարսպել բնակավայրի (ներկայումս Բեյլմերմեր) Բեյլմեր ամրոցում։ Մահապատժի նախորդ գիշերը նա մկրտվել է և միացել Հռոմի Կաթոլիկ եկեղեցուն[3]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Nietsch Hetty (20 August 1994)։ «Geëxecuteerd: Een Verraadster, Joods En Lesbisch» (Dutch)։ De Verdieping Trouw Amsterdam։ Վերցված է 25 December 2014 
  2. «Het Amsterdam van Anne Frank: Verraadster Ans van Dijk ter dood veroordeeld»։ Anne Frank Stichting (Dutch)։ Վերցված է 2 March 2015 
  3. Muller Nick (14 January 2013)։ De executie van de foute jodin։ HP/De Tijd (Dutch)։ Վերցված է 25 December 2014 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Groen Koos (1994)։ Als slachtoffers daders worden. De zaak van joodse verraadster Ans van Dijk (Dutch)։ Baarn: AMBO։ ISBN 90-263-1328-4 
  • Kok René, Somers Erik (1991)։ «52»։ Documentaire Nederland en de Tweede Wereldoorlog (Dutch)։ Zwolle: Waanders Uitg։ ISBN 90-6630-952-0 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]