Ադարա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ադարա
Canis major constellation map.png
Հետազոտման տվյալներ
Տեսակաստղ[1]
Հեռավորություն430±30 լուսային տարի
Տեսանելի աստղային մեծություն1,5[2] (V)
ՀամաստեղությունՄեծ Շուն[3]
Աստղաչափություն
Բնութագիր
Սպեկտրալ դասակարգումB2Iab:[1]
Ֆիզիկական տվյալներ
Զանգված10 Earth mass
Պտույտ25 kilometre per second
Ուղեծրի էլեմենտներ
Այլ անվանումներ
2MASS J06583754-2858197[1][2], SAO 172676[1][2], GSC 06535-03619[1][2], HD 52089[1][2], HIP 33579[1][2], HR 2618[1][2], ε CMa, ADS 5654 A[2], 1RXS J065837.3-285814[2], 2EUVE J0658-28.9[2], ALS 14800[2], CCDM J06586-2858A[2], CD-28 3666[2], CEL 1473[2], CPD-28 1586[2], CSI-28 3666 21[2], EUVE J0658-28.9[2], FK5 268[2], GC 9188[2], GCRV 4590[2], HIC 33579[2], IDS 06547-2850 A[2], IRC -30071[2], JP11 1473[2], N30 1515[2], PMC 90-93 192[2], PPM 251347[2], ROT 1127[2], SACS 151[2], SRS 30268[2], TD1 8751[2], TYC 6535-3619-1[2], UBV 6891[2], UBV M 12697[2], uvby98 100052089[2] և WDS J06586-2858A[2]

Ադարա, (ε Մեծ շան) Մեծ շան համաստեղության երկրորդ ամենապայծառ աստղը, գիշերային երկնքի ամենապայծառ աստղերից մեկը: «Ադարա» անվանումը ծագել է արաբերեն عذارى ադարա, «կույսեր» բառից: Այն ժամանակին եղել է երկնքի ամենապայծառ աստղը` -3.99 լուսային մեծությամբ: Չինարենում 弧矢 (Hú Shǐ) նետ և աղեղ[4] անվանումը վերաբերում է այն աստղային խմբին, որը կազմում են ε Մեծ շան, δ Մեծ շան, η Մեծ շան, HD 63032, HD 65456, ο Նավախելի, k Նավախելի, κ Մեծ շան և π Նավախելի աստղերը: Եվ հետևաբար, ε Մեծ շան աստղի անվանումը 弧矢七 է (Hú Shǐ qī, նետ և աղեղի յոթերորդ աստղը)[5]:

17-րդ դարի Ալ Աչսասի ալ Մուաքեթի «Calendarium» աստղային կատալոգում աստղի անվանումը Աուլ ալ Աձարի է (أول العذاري - awwal al-adhara), որը լատիներեն թարգմանվել է Prima Virginum, որը նշանակում է Կույսերի առաջին աստղ[6]: δ Մեծ շան (Վեզեն), η Մեծ շան (Ալուդրա) և ο2 Մեծ շան (Թանիհ ալ Աձարի) աստղերը միասին անվանվել են՝ Adhārā (العذاري), «Կույսեր»[7]:

Հատկանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ադարան կրկնակի աստղ է, ըստ Hipparcos աստղաչափական արբանյակի՝ այն Երկրից գտնվում է մոտ 430 լուսատարի հեռավորության վրա: Հիմնական աստղն ունի +1.5 տեսանելի աստղային մեծություն և պատկանում է B2 սպեկտրալ դասակարգմանը: Գույնը կապույտ է կամ կապտասպիտակավուն՝ մակերեսի 22,200K ջերմաստիճանի պատճառով: Այն արձակում է Արեգակից 38,700 անգամ ավելի մեծ ճառագայթում: Ադարան մինչ օրս հայտնի ամենազանգվածային ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման աղբյուրն է երկնքում[8]: Այն պրոտոնների ամենաուժգին աղբյուրն է, որոնք կարող են իոնիզացնել Արեգակը շրջապատող միջաստղային գազի ջրածնի ատոմները: Ադարան շատ կարևոր է Տեղային միջաստղային ամպի իոնիզացման վիճակը հայտնաբերելու համար[9]:

Մի քանի միլիոն տարի առաջ Ադարան շատ ավելի մոտ էր Արեգակին, որի պատճառով շատ ավելի պայծառ աստղ էր երկնքում: Մոտ 4700000 տարի առաջ, Ադարան Արեգակից 34 լուսատարի հեռավորության վրա էր և երկնքի ամենապայծառ աստղը՝ –3.99 աստղային մեծությամբ: Ոչ մի այլ աստղ այդքան պայծառ չի եղել և չի լինի հետագա հինգ միլիոն տարիների ընթացքում[10]:

Փոփ մշակույթ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ադարան 2007 թվականին արտադրված «Նոկտուրնա» մուլտֆիլմի ֆիզիկական հերոսն է՝ Թիմի սիրելի աստղը[11]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 SIMBAD Astronomical Database
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 2,18 2,19 2,20 2,21 2,22 2,23 2,24 2,25 2,26 2,27 2,28 2,29 2,30 2,31 2,32 2,33 2,34 2,35 SIMBAD Astronomical Database
  3. VizieR
  4. 弧矢 (Hú Shǐ) is westernized into Koo She. R.H. Allen opined that Koo She refers to the asterism including δ Velorum and ω Velorum. AEEA opinion is, δ Velorum is member of 天社 (Tiān Shè), meaning Celestial Earth God's Temple asterism and ω Velorum is not member of any asterisms. 天社 (Tiān Shè) is westernized into Tseen She and R.H.Allen used the term Tseen She for Chinese name of η Carinae. See Richard Hinckley Allen: Star Names — Their Lore and Meaning: Argo Navis and Կաղապար:Zh icon AEEA (Activities of Exhibition and Education in Astronomy) 天文教育資訊網 2006 年 7 月 17 日.
  5. Կաղապար:Zh icon AEEA (Activities of Exhibition and Education in Astronomy) 天文教育資訊網 2006 年 7 月 17 日
  6. Knobel E. B. (June 1895)։ «Al Achsasi Al Mouakket, on a catalogue of stars in the Calendarium of Mohammad Al Achsasi Al Mouakket»։ Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 55 (8): 429–438։ Bibcode:1895MNRAS..55..429K։ doi:10.1093/mnras/55.8.429 
  7. Allen R. H. (1963)։ Star Names: Their Lore and Meaning (Reprint ed.)։ New York: Dover Publications։ էջ 130։ ISBN 0-486-21079-0 
  8. Wilkinson, E., Green, J. C., McLean, R., Welsh, B. (1996)։ «Extreme Ultraviolet Spectrum of ɛ Canis Majoris Between 600-920 Å»։ Bull. Am. Astron. Soc. 28 (2): 915։ Bibcode:1996BAAS...28..915W 
  9. Vallerga J. V., Welsh B. Y. (1995)։ «Epsilon Canis Majoris and the ionization of the local cloud»։ Astrophys. J. 444: 702–707։ Bibcode:1995ApJ...444..702V։ doi:10.1086/175643 
  10. Tomkin Jocelyn (April 1998)։ «Once and Future Celestial Kings»։ Sky and Telescope 95 (4): 59–63։ Bibcode:1998S&T....95d..59T 
  11. «Nocturna (2007)»։ Internet Movie Database (IMDB)