Նատրիումի հիդրօքսիդ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Նատրիումի հիդրօքսիդ
SodiumHydroxide.jpg
Sodium-hydroxide-crystal-3D-vdW.png
Ընդհանուր տեղեկություններ
Դասական անվանակարգում Նատրիումի հիդրօքսիդ
Ավանդական անվանում կաուստիկ սոդա, կծու նատրոն
Քիմիական բանաձև NaOH
Ֆիզիկական հատկություններ
Ագրեգատային վիճակ սպիտակ, պինդ նյութ
Դասակարգում
CAS համար 9010-59-7
PubChem 931
SMILES c1cccc2c1cccc2
RTECS QJ0525000
Եթե հատուկ նշված չէ, ապա բոլոր արժեքները բերված են ստանդարտ պայմանների համար (25 °C, 100 կՊա)


Նատրիումի հիդրօքսիդը (NaOH), որը հայտնի է նաև որպես կաուստիկ սոդա կամ կծու նատրոն անվանումներով, մետաղական հիմք է։

Ֆիզիկական հատկություններ[խմբագրել]

Նատրիումի հիդրօքսիդը սպիտակ, պինդ նյութ է։ Եթե կծու նատրոնի մի կտոր թողնենք օդի մեջ մնա, ապա այն շուտով ճապաղում է, քանի որ օդից խոնավություն է կլանում։ Կծու նատրոնը ջրի մեջ լավ է լուծվում (100 գ-ում՝ 109,2 գ, 20 °C)։ Լուծվում է նաև մեթիլ և էթիլ սպիրտներում։Կծու նատրոնը շոշափելիքի վրա թողնում է լպրծուն հետք։ Քայքայում է մաշկը, լորձաթաղանթը, գրգռում շնչառական ուղիները։ Մեծ քանակով նատրիումի հիդրօքսիդի առկայությունը փոքրացնում է աղերի և օրգանական նյութերի լուծելիությունը ջրում։

Քիմիական հատկություններ[խմբագրել]

Նատրիումի հիդրօքսիդը ալկալի է։

Նատրիումի հիդրօքսիդը չեզոքացման ռեակցիայի մեջ է մտնում բոլոր թթուների հետ՝ առաջացնելով աղեր և ջուր։ Օրինակ՝

NaOH + HNO3 = NaNO3 + H2O

Նա ռեակցիայի մեջ է մտնում նաև բոլոր թթուների անհիդրիդների հետ։ Այպես, կծու նատրոնը օդից կլանում է ածխաթթու գազը, փոխարկվելով նատրիումի կարբոնատի (Na2CO3

2NaOH + CO2 = Na2CO3 + H2O

Ջրային լուծույթներն ուժեղ հիմքեր են, փոխազդում են թթուների,թթվային օքսիդների, բազմաթիվ աղերի հետ, լուծում են ալյումինը, սիլիցիումը, քայքայում կաշին, թուղթը և այլ նյութեր։

Կծու նատրոնը ռեակցիայի մեջ է մտնում և շատ աղերի հետ, առաջացնելով նոր հիմք և նոր աղ։ Օրինակ՝

FeCl3 +3NaOH = Fe(OH)3 + 3NaCl

Նատրիումի հիդրօքսիդ ստանում են կերակրի աղի լուծույթի էլեկտրոլիզով կամ սոդայի լուծույթը կրակաթի հետ եռացնելով։

Առաջացնում է բյուրեղահիդրատներ, որոնցից կայուն է՝ NaOH • H20

Անվտանգություն[խմբագրել]

Hazard C.svg

Նատրիումի հիդրօքսիդը ուժեղ քայքայում է մաշկը և հյուսվածքները։ Դրա համար էլ կծու նատրոնով կամ նրա լուծույթներով աշխատելիս պետք է զգույշ լինել, որ նրանք չընկնեն ձեռքների, դեմքի և հագուստի վրա։

Կիրառումը[խմբագրել]

Կծու նատրոնը քիմիական արդյունաբերության կարևորագույն արտադրանքներից մեկն է։ Նրա գլխավոր սպառողներն են նավթարդյունաբերությունն ու օճառագործությունը։ Կաուստիկ սոդայի օգնությամբ կերոսինն ու այլ նավթանյութերը մաքրվում են թթուների խառնուրդներից, իսկ բուսական և կենդանական ճարպերից ստացվում է օճառ։

Տեսեք նաև[խմբագրել]

Աղբյուրներ[խմբագրել]

Յու․ Վ․ Խոդակով, Լ․ Ա․ Ցվետկով և ուրիշներ։ «Քիմիա», Երևան, 1961։