Հարուցիչ
-
Այս հոդվածը կենսաբանական ազդակի մասին է։ Այլ գործածությունների համար, այցելեք Վիրուս (այլ կիրառումներ)։
 |
Առաջարկվում է այս և Վիրուսներ հոդվածները միացնել իրար: (քննարկում) |
Հարուցիչ կամ վիրուսը (լատիներեն՝ virus, որը նշանակում է թույն) մի ենթամանրադիտակային վարակային ազդակ է, որն ունակ չի տեր բջիջից դուրս աճի կամ բազմացման: Հարուցիչները վարակում են բոլոր բջիջային կյանքի տեսակներին,[1] Երկրագնդի մոտավորապես բոլոր էկոսիստեմում են գտնվում[2] և մոլորակի վրայի ամենաառատ կենսաբանական էությունն են կազմում:[3] Առաջին ճանաչված հարուցիչը ծխախոտի խճանկարի հարուցիչն էր, որը հայտնաբերվեց Մարտինուս Բեյջերինքի կողմից 1898 թվականին,[4] և մինչ այժմ ավելի քան 5,000 հարուցիչների տեսակներ են մանրամասնորեն նկարագրվել[5], դրանով հանդերձ, որ հարուցիչների ամենաշատ տեսակները դեռ չեն հայտնաբերվել:[6] Հարուցիչների ուսումնասիրությունը հարուցչաբանություն է կոչվում, և մանրէաբանության ճյուղերից է:
Հարուցիչները երկու կամ երեք մասերից են բաղկացած՝ բոլոր հարուցիչները ունեն գեներ, որոնք ԴՆԹ-ից կամ ՌՆԹ-ից են կազմված՝ երկար մոլեկուլներ, որոնք ծագումնաբանական տեղեկություն են կրում. բոլորն ունեն սպիտակուցե երեսապատում, որը պաշտպանում է այս գեները. և որոշներն ունեն մի ճարպե թաղանթ, որն ընդգրկում է նրանց երբ բջիջից դուրս են գտնվում: Հարուցիչները տարբերվում են ձևով՝ հասարակ պարուրաձևից և քսանկողմանուց մինչ ավելի բարդ կառուցվածքներ: Նրանք բակտերիաների չափի մոտ 1/100-րդն են:[7] Հարուցիչների սկզբունքները անհայտ են՝ նրանցից որոշները կարելի է պլազմիդներից--ԴՆԹ-ի մասնիկներ, որ կարող են բջիջների մեջ շարժվել-- զարգացած լինեն, ուրիշները կարելի է բակտերիաներից զարգացած լինեն: Էվյոլուցիայի մեջ, հարուցիչները հորիզոնական գենի փոխադրման կարևոր միջոցներից են:[8]
Հարուցիչները շատ ճանապարհներով են տարածվում. բույսերի հարուցիչները փոխանցվում են բույսից բույս այն միջատների միջոցով, որոնք սնվում են բուսահյութից, ինչպիսին են բույսոջիլները, իսկ անասնական հարուցիչները փոխանցվում են արնախում միջատների միջոցով: Այս ձևով հիվանդություն փոխանցող օրգանիզմները կոչվում են փոխանցողներ: Գրիպի հարուցիչները հազալով և փռշտալով են տարածվում, իսկ աղեստամոքսաբորբի նորոհարուցիչը ֆակելա-բերանային ուղով է տարածվում, երբ աղտոտում է ձեռքերը, ուտելիքը կամ ջուրը: Ռոտահարուցիչները ընհանրապես երեխաների հետ ուղիղ շփումից են փոխանցվում: ՄԻԱՎ-ը մի քանի հարուցիչներից մեկն է, որ սեռական հարաբերության միջոցով է փոխանցվում:
Ոչ բոլոր հարուցիչներն են հիվանդության պատճառ դառնում, քանի որ շատ հարուցիչներ բազմանում են առանց վարակված օրգանիցմին որևէ տեսանելի վնաս պատճառելու: Որոշ հարուցիչներ ինչպես հեպատիտ B կարող են կյանքի ընթացքի կամ քրոնիկական վարակներ առաջացնել, և անկախ տիրոջ պաշտպանական մեխանիզմներից` շարունակում են մարմնում կրկնապատկվել: Սակայն, անասունների միջև հարուցչային վարակները ընդհանրապես իմունային պատասխանի պատճառ են դառնում, որը կարող է բոլորովին ոչնչացնել հարուցիչը: Այս իմունային պատասխանները կարող են նաև պատվաստանյութերի միջոցով առաջացվել, որոնք կյանքի ընթացքի անընկալություն են առաջացնում հարուցչային վարակի հանդեպ: Բակտերիաների նման միկրոօրգանիզմները նաև հարուցչային վարակների հանդեպ պաշտպանություններ ունեն, ինչպիսին են սահմանափակում ձևափոխում համակարգերը: Անտիբիոտիկները հարուցիչների վրա ոչ մի ազդեցություն չունեն, իսկ հակահարուցչային դեղեր են ստեղծվել կյանքի սպառնացող և ավելի փոքր վարակների բուժման համար:
 |
Սա անավարտ հոդված է։ Դուք կարող եք օգնել Վիքիպեդիային՝ ուղղելով և լրացնելով այն։ Այս նշումը հարկավոր է փոխարինել համապատասխան թեմատիկ նշումով։ |
Աղբյուրներ [խմբագրել]
- ↑ Կունին ԷՎ, Սենկևիչ ՏԳ, Դոլյա ՎՎ (2006). «Անցյալի Հարուցիչի Աշւարհը և Բջիջների Էվյոլուցիան (անգլերեն)». Biol. Direct 1: 29. doi:. PMID 16984643. PMC 1594570. http://www.biology-direct.com/content/1//29.
- ↑ Լավրենս ՍՄ, Մենոն Ս, Էլիերս ԲՋ, և այլն (Մայիս 2009). «Արկաեական Հարուցիչների Կառուցվածքային և Գործունեական Ուսումնասիրություններ (անգլերեն)». J. Biol. Chem. 284 (19): 12599–603. doi:. PMID 19158076. http://www.jbc.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=19158076.
- ↑ Էդվարդս ՌԱ, Ռոհվեր Ֆ. (Հունիս 2005). «Հարուցիչական մետագենոմիկա». Nat. Rev. Microbiol. 3 (6): 504–10. doi:. PMID 15886693. http://dx.doi.org/10.1038/nrmicro1163.
- ↑ Դիմմոք, Ն.Ջ.; Իստոն, Էնդրու Ջ; Լեփփարդ, Կիթ (2007)։ Ներածություն Ժամանակակից Հարուցչաբանության (անգլերեն), 6, Blackwell Publishing։
- ↑ Dimmock p. 49
- ↑ Բրեյբարտ Մ., Ռոհվեր Ֆ. (Հունիս 2005). «Այստեղ մի հարուցիչ, այնտեղ մի հարուցիչ, ամենու՞ր նույն հարուցիչը: (անգլերեն)». Trends Microbiol. 13 (6): 278–84. doi:. PMID 15936660.
- ↑ Կոլիեր, Լեսլի; Բալոզ, Ալբերտ; Սուսման, Մաքս ((1998))։ խմբ․ Մահի, Բրայան և Կոլիեր, Լեսլի:: Տոպլի և Վիլսոնի Մանրէաբանություն և Մանրեաբանական Վարակները (անգլերեն), 9, 33–55։
- ↑ Կանչայա Ս., Ֆուրնուս Գ., Չիբանի-Չեննուֆի Ս., Դիլման ՄԼ, Բրուսով Հ. (Օգոստոս 2003). «Ֆագերը որպես կողմնային գենի փոխադրումի միջոցներ (անգլերեն)». Curr. Opin. Microbiol. 6 (4): 417–24. PMID 12941415.
