Հապալասենի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Հապալասենի
Հապալսենի
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Բույսեր
Բաժին Ծածկասերմեր
Դաս Երկշաքիլավորներ
Կարգ Հապլասածաղկավորներ
Ընտանիք Հապալասազգիներ
Ցեղ Հապլասենի
Լատիներեն անվանում
Vaccinium
Տիպիկ ներկայացուցիչներ
Ենթատեսակներ, բաժիններ տեսակներ
Տես. բաժին ենթատեսակներ և բաժիններ
Տես. բաժին Առավել հայտնի տեսակներ
Տես նաև. Հապլասենու դասի տաքսոնները
մոտ 450 տեսակ

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում

ITIS 23571
NCBI 13749
EOL 38372

IPNI41122

Հապալասենի (լատ.՝ Vaccinium), հապալասազգիների ընտանիքի բույսերի ցեղ։ Հայտնի է 200 տեսակ։ Առավել տարածված են կարմիր, սև, կապույտ, բարձրաճ և խոշորապտուղ հապլսենիներ։ ՀՀ-ում աճում է անտառային շրջաններում։

Կենսաբանական նկարագիր[խմբագրել]

Vaccinium vitis-idaea: Բուսաբանական նկարազարդումը Լինդմանի «Bilder ur Nordens Flora» գրքի, 1917-1926:
1 - ընձյուղը ծաղիկներով,
2 - պտուղները,
3 - ծաղկի լայնակի կտրվածքը,
4 - առէջ

Բազմամյա հատապտղային կիսաթփեր են, բարձրությունը` 25-60 սմ-ից, 0,3-1 մ։ Տերևները հերթադիր են, կաշեկերպ, երկարավուն, ձվաձև, ծաղիկները տերևանութային են կամ գագաթնային, մեկական կամ ողկուզներում, երկսեռ, ծաղիկները՝ սպիտակ կամ բաց վարդագույն, պտուղները՝ խոշոր, գնդաձև, երկարավուն, մաշկը՝ նուրբ, մոմաշերտով։ Ծաղկում է հունիս-հուլիսին: Պտուղը խոշոր, գնդաձև, երկարավուն, նուրբ մաշկով, բազմասերմ, հյութալի, քաղցրավունթթվաշ հատապտուղ է:

Ծաղկի բանաձև՝ \ast K_{(5)} \; C_{(5)} \; A_{5+5} \; G_{(\overline5)}[3]

Հայաստանում[խմբագրել]

ՀՀ-ում՝ 3 տեսակ՝

  • հապլասենի ճահճային (Vaccinium uliginosum),
  • հապլասենի մրտենական (Vaccinium myrtillus),
  • հապլասենի կարմիր (Vaccinium vitisidaea):

Տարածում[խմբագրել]

Տարածված է Լոռու (Ֆիոլետովո, Մարգահովիտ գյուղիի շրջակայք), Կոտայքի (Հանքավանի շրջակայք), Գեղարքունիքի (Թաքաղաչի կիրճ, Սպիտակասար) մարզերում: Աճում է վերին լեռնային, ենթալպյան և ալպյան գոտիներում (2800-3300 մ բարձրություններում), մարգագետիններում, անտառներում:

Ենթադասեր և բաժիններ[խմբագրել]

Cowberry fragment.jpg
Միրգ Vaccinium vitis-idaea խոշոր պլանով

Կիրառում[խմբագրել]

Պտղամիսը պարունակում է շաքարներ, վիտամիններ։ Օգտագործվում է թարմ և վերամշակված (մուրաբա, ջեմ, հյութ ևն)։ Ունի հակալնդախտային և միզամուղ հատկություն։ Բազմացվում է կտրոններով։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Род Vaccinium в базе данных Index Nominum Genericorum (ING) (поиск по слову Vaccinium) (անգլերեն)
  2. В издании Флора Европейской части СССР… (см. раздел Литература) в качестве номенклатурного типа указан вид Vaccinium myrtillus L. (1753), объяснение этому даётся в Index Nominum Genericorum (ING) (поиск по слову Vaccinium) (անգլերեն)
  3. Андреева И. И., Родман Л. С. Ботаника. — 3-е, перераб. и доп. — М.: Колос, 2005. — С. 410. — 528 с. — ISBN 5-9532-0114-1

Գրականություն[խմբագրել]

  • Кожевников Ю. П. Семейство вересковые (Ericaceae) // Жизнь растений. В 6-ти т. / под ред. А. Л. Тахтаджяна. — М.: Просвещение, 1981. — Т. 5. Ч. 2. Цветковые растения. — С. 88—95. — 512 с. — 300 000 экз.
  • Виноградова В. М. Ericaceae Juss. — Вересковые // Флора европейской части СССР / Отв. ред. Ан. А. Фёдоров. — Л.: Наука. Ленинградское отделение, 1981. — Т. V. Редактор тома Р. В. Камелин. — С. 40—52. — 4200 экз. — УДК 582.683.2 (470.1/6)
  • Vaccinium // Ботаника. Энциклопедия «Все растения мира»: Пер. с англ. = Botanica / ред. Д. Григорьев и др. — М.: Könemann, 2006 (русское издание). — С. 911. — 1020 с. — ISBN 3-8331-1621-8
  • Губанов И. А. и др. Определитель высших растений средней полосы европейской части СССР: Пособие для учителей / И. А. Губанов, В. С. Новиков, В. Н. Тихомиров. — М.: Просвещение, 1981. — С. 190—191.
  • Jorge B. Retamales, James F. Hancock. Blueberries. — CABI, 2012. — 336 p. — ISBN 1845938267 — ISBN 9781845938260

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է Հայկական համառոտ հանրագիտարան ից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png