Հայերեն Արմատական Բառարան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

«Հայերէն Արմատական Բառարան» - Հրաչյա Աճառյանի ամենաարժեքավոր աշխատանքներից է։ Բառարանում ստուգաբանուած բառերի թիւն է 5,602։ Հրատարակուած ապակետիպ է առաջին անգամ եօթ հատորով 1926-1935։ 1971ին երկրորդ հրատարակութիւնը եղած է Երևանում։

Հ. Աճառյանի «Հայերեն արմատական բառարանում» տիպական բառահոդվածները ներկայանում են հինգ բաժնով՝

  • Բառագիտություն: Գլխաբառ արմատի դիմաց տրված են քերականական նշումներ, բացատրվում է իմաստը, ուղենշվում նրա պատմական էվոլյուցիան, բերվում են համապատասխան վկայություններ (գրավոր աղբյուրներից), որոնց մեջ երևում է արմատի բառակազմական պլանը, ցուցադրվում են նրանից կազմված բառերը, հնչյունափոխված ձևերը, տարբեր գրչությունները և այլն:
  • Ստուգաբանություն: Բնիկ հայերեն բառի դիմաց տրվում են հնդեվրոպական նախալեզվի վերականգնված ձևը, ցեղակից լեզուների վկայությունները, իսկ եթե բառը փոխառյալ է, նշվում է աղբյուրը (փոխատու լեզուն)՝ համապատասխան բառի (արմատի) ցուցադրումով:
  • Ստուգաբանությունների պատմություն: Բերվում են տվյալ արմատի վերաբերյալ անցյալում արված բոլոր ստուգաբանությունները: Այս բաժինը հիմնականում տեղեկատու նշանակություն ունի:
  • Բարբառագիտություն: Բերվում են արմատի համապատասխանությունները նոր հայերենի բարբառներում՝ ցուցադրելով դրա հնչյունական, իմաստաբանական, բառակազմական զարգացումները, փոփոխությունները: Գավառական ձևերը վերցված են հայերենի մի քանի տասնյակ բարբառներից:
  • Փոխառություն հայերենից: Այստեղ նշվում է, թե տվյալ արմատը՝ իբրև հայերենից կատարված փոխառություն, որ լեզվում է առկա:

Բառարանի առաջաբանում հեղինակը հանգամանորեն պարզաբանում է իր աշխատության կառուցվածքը, մեկնաբանում ստուգաբանական այն սկզբունքները, որոնցով ղեկավարվել է ինքը: Առաջաբանին կից տրված են համառոտագրական ընդարձակ ցանկեր: Բառարանի առաջին հրատարակության 7-րդ հատորը հավելվածային է, և երկրորդ հրատարակության ժամանակ այն մուծվել է համապատասխան բաժինների մեջ: Հ. Աճառյանի այս աշխատությունն անգնահատելի ներդրում է հայերենագիտության մեջ. այն իր նմանը չունի նաև համաշխարհային բառարանագրության մեջ:

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  • Հ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան, 1987: