Խալիֆա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Խալիֆա (արաբերեն՝ خليفة‎, կարդ. խալիֆա, բառացի՝ փոխանորդ, տեղապահ), մուսուլմանների մոտ խալիֆաթի (պետության) ղեկավարն է, բացարձակ միապետ, մահմեդական աշխարհի կրոնապետ, զինվորական առաջնորդ։ Համարվել է Մուհամմեդի հաջորդը, իսկ Օմայաններից սկսած՝ աստծու տեղապահը։ Ընտրվել է մահմեդական համայնքի ավագանու ժողովում։

Օմայյադների (661 - 750) և Աբբասյանների (750 - 1258) մոտ խալիֆան ղեկավարի ժառանգական տիտղոս էր, որ միավորում էր իր մեջ աշխարհիկ և հոգևոր իշխանությունները։ Խարիջիթների մոտ խալիֆան ընտրվող ղեկավարի տիտղոս է, որը սահմանափակված է համայնքով։ IX դարի 2-րդ կեսից, երբ հզորացել են վեզիրներն ու արքունի մյուս պաշտոնյաները, խալիֆայի հեղինակությունը ընկել է։ X դարում խալիֆա են անվանվել նաև Իսպանիայի Օմայանները և Եգիպտոսի Ֆաթիմյանները։ Եգիպտական սուլթանությունում խալիֆաները եղել են բացառիկ հոգևոր առաջնորդներ, որոնք թողնում էին աշխարհիկ ղեկավարությունը սուլթաններին։ 1258 թվականին մոնղոլական զորապետ Հուլպվուն գրավել է Բաղդադը, սպանել խալիֆային։ Աբբասյան տան մնացորդները ապաստանել են Կահիրեում և մամլուք սուլթաններից ձևականորեն ճանաչվել խալիֆա։ 1517 թվականին թուրք, սուլթան Սելիմ I գրավել է Եգիպտոսը և յուրացրել խալիֆա տիտղոսը, նստավայրը տեղափոխել Կ. Պոլիս։ 1924-ից խալիֆայի տիտղոսը ոչ մի մարդ չի կրում։

Գրականություն[խմբագրել]

  • Tyan E., Institutions du droit public musulmans, P., 1953. Ա. Տեր-Ղեոնդյան


Մերձավոր Արևելքի տիտղոսներ

Միապետներ
Խալիֆա  • Շահինշահ  • Փադիշահ  • Սուլթան  • Շահ  • Մելիք  • Էմիր

Ցեղապետներ
Սարդար  • Աթաբեկ

Աղաներ
Վեզիր  • Բեյլերբեյ  • Փաշա  • Բեյ  • Բեկ

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png